شکرگزاری در نهج البلاغه: تفاوت میان نسخه‌ها

شکرگزاری در نهج البلاغه (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۱۳

۱ بایت حذف‌شده ، ‏۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۹

بدون خلاصۀ ویرایش

دیداریویکی‌متن

Ranjbar

مدیران

۲٬۱۷۴

ویرایش

@@ خط ۱۴: / خط ۱۴: @@
 *در اثر [[شناخت]] [[نعمت]] و نعمت‌دهنده، حالت [[خضوع]] و [[فروتنی]] و [[رضایت]] از [[نعمت]] به شخص دست می‌دهد. [[نعمت‌های الهی]] هدیه‌ای از جانب منعم‌اند و بیانگر [[لطف]] و [[عنایت خداوند]] نسبت به [[بنده]]. از این‌رو [[آدمی]] با [[قلب]] و زبان و عمل به جوارح نسبت به [[منعم]] خویش [[شکرگزاری]] می‌کند. اما بیشتر [[مردمان]] [[شکر]] [[نعمت‌های الهی]] را به‌جا نمی‌آورند و [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] به این موضوع اشاره کرده است:[[خدا]] [[فضل]] خود را به [[مردمان]] ارزانی می‌دارد، ولی بیشترشان [[شکر]] نمی‌گویند<ref>{{متن قرآن|وَمَا ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لاَ يَشْكُرُونَ }}؛ سوره یونس، آیه ۶۰.</ref>. [[خداوند سبحان]] در چندین فراز از [[قرآن کریم]] به موضع [[شکر]] توجه فرموده است. این مواضع گاه بر ترکیب دو [[فضیلت]] [[شکر]] و [[صبر]] تأکید دارند<ref>نک: {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ }}؛ سوره ابراهیم، آیه ۵، {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّهِ لِيُرِيَكُم مِّنْ آيَاتِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ }}؛ سوره لقمان، آیه ۳۱، {{متن قرآن| فَقَالُوا رَبَّنَا بَاعِدْ بَيْنَ أَسْفَارِنَا وَظَلَمُوا أَنفُسَهُمْ فَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ وَمَزَّقْنَاهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ }}؛ سوره سبأ، آیه ۱۹، {{متن قرآن| إِن يَشَأْ يُسْكِنِ الرِّيحَ فَيَظْلَلْنَ رَوَاكِدَ عَلَى ظَهْرِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ }}؛ سوره شوری، آیه ۳۳</ref>. گویا در این [[آیات]] [[شکرگزاری]] از [[نعمت‌های خداوند]] همواره با [[اقدام]] عملی روبه‌روست و تنها به زبان و [[نیت]] برقرار می‌شود. [[امام]]{{ع}} نیز در عبارتی خوش‌بخت‌ترین [[مردم]] را در حال [[نعمت]]، با [[شکر]] به زبان و [[عمل نیک]] همراه با [[صبر]] و [[شکیبایی]] یاد می‌کند<ref>غرر الحکم، ۱ / ۲۰۴</ref>.
 *برخی دیگر از [[آیات الهی]]، [[شکرگزاری]] را وسیله "[[آزمایش]]" یاد می‌کند تا [[مردمان]] در بوته [[آزمایش]]، جوهر وجودی‌شان [[آشکار]] شود که شکرگزارند یا ناسپاس. برای نمونه [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] در بیان ماجرای [[بلقیس]] و [[اعجاز]] حضور او با تخت و بارگاهش از مسافتی دور، [[سلیمان]] [[نبی]] در یک چشم بر هم زدن، می‌فرماید: و آن‌کس که از [[علم کتاب]] بهره‌ای داشت، گفت: من بیش از آن‌که چشم بر هم زنی، آن را نزد تو می‌آورم. چون آن را نزد خود دید، گفت: این [[بخشش]] [[پروردگار]] من است تا مرا بیازماید که سپاس‌گزارم یا [[کافر]] [[نعمت]]. پس هر که [[سپاس]] گوید برای خود گفته است و هر که کفران ورزد [[پروردگار]] من بی‌نیاز و کریم است<ref>{{متن قرآن| قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ }}؛
-[[سوره نمل]]، [[آیه]] ۴۰؛ نیز نک: {{متن قرآن|نِعْمَةً مِّنْ عِندِنَا كَذَلِكَ نَجْزِي مَن شَكَرَ }}؛ سوره قمر، [[آیه]] ۳۵</ref>. این معنا مورد توجه [[امام]] بوده است. از این‌رو [[شکر]] نعمات را نخستین امر ضروری و [[واجب]] برای [[انسان‌ها]] برمی‌شمرد<ref>غررالحکم، ۱ / ۲۰۹</ref>. نیز می‌فرماید: [[سپاس]] و [[ستایش]] خدای را که [[سرنوشت]] و سرانجام مخلوقات به دست اوست و پایان کارشان به سوی او. او را بر [[احسان]] بی‌شمار، [[برهان]] درخشان و [[فضل]] و نعمت‌های زایا و جوشانش ###[[313]]### گویم؛ سپاسی که [[حق]] او را به‌جا آورَد، ادای [[شکر]] او باشد، به [[پاداش]] نزدیکم کند و موجب بهره‌وری افزون شود<ref>خطبه ۱۸۱</ref>.
+[[سوره نمل]]، [[آیه]] ۴۰؛ نیز نک: {{متن قرآن|نِعْمَةً مِّنْ عِندِنَا كَذَلِكَ نَجْزِي مَن شَكَرَ }}؛ سوره قمر، [[آیه]] ۳۵</ref>. این معنا مورد توجه [[امام]] بوده است. از این‌رو [[شکر]] نعمات را نخستین امر ضروری و [[واجب]] برای [[انسان‌ها]] برمی‌شمرد<ref>غررالحکم، ۱ / ۲۰۹</ref>. نیز می‌فرماید: [[سپاس]] و [[ستایش]] خدای را که [[سرنوشت]] و سرانجام مخلوقات به دست اوست و پایان کارشان به سوی او. او را بر [[احسان]] بی‌شمار، [[برهان]] درخشان و [[فضل]] و نعمت‌های زایا و جوشانش [[سپاس]] گویم؛ سپاسی که [[حق]] او را به‌جا آورَد، ادای [[شکر]] او باشد، به [[پاداش]] نزدیکم کند و موجب بهره‌وری افزون شود<ref>خطبه ۱۸۱</ref>.
 *برخی از [[آیات]] نیز بر [[ضرورت]] [[شکرگزاری]] و نقش آن در بقا و ازیاد [[نعمت]] تأکید دارد، مانند: برای وی هرچه می‌خواست از بناهای بلند و تندیس‌ها و کاسه‌هایی چون [[حوض]] و دیگ‌های محکم بر جای، می‌ساختند. ای [[خاندان]] [[داوود]]، برای سپاس‌گزاری کاری کنید و اندکی از [[بندگان]] من سپاس‌گزارند<ref>{{متن قرآن| يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَاء مِن مَّحَارِيبَ وَتَمَاثِيلَ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ وَقُدُورٍ رَّاسِيَاتٍ اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا وَقَلِيلٌ مِّنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ }}؛ سوره سبأ، آیه ۱۳</ref>. [[امام علی]]{{ع}} نیز بر این معنا تأکید داشته و در فرازهایی از سخنان خود به این موضع پرداخته است. ایشان [[شکرگزاری]] در [[آسایش]] را به مثابه ابزار کار برای [[انسان]] [[مؤمن]] ذکر می‌کند<ref>غررالحکم، ۱ / ۴۳۲</ref> و در فرازی چنین می‌فرماید: از [[خدا]] [[یاری]] خواهید تا بتوانید [[حق]] [[واجب]] را ادا کنید و [[شکر]] نعمت‌ها و احسان‌های بی‌حسابش را به‌جای آورید<ref>خطبه ۹۸</ref>. [[امام]]{{ع}} کمترین [[منفعت]] [[شکرگزاری]] را افزونی [[نعمت]] می‌داند<ref>غررالحکم، ۱ / ۱۳۵ و ۲۴۰</ref>. [[امام علی]]{{ع}} در بیانی [[شکر نعمت]] و [[نیکی]] را [[حق]] [[خداوند]] بر [[بندگان]] بیان فرموده است<ref>غررالحکم، ۱ / ۳۸۳</ref>. در عین حال تأکید دارد که کوتاهی در ادای [[حق]] [[خداوند]]، باعث [[زوال نعمت]] می‌شود<ref>غررالحکم، ۱ / ۴۲۶</ref> و در فرازی دیگر [[شکر]] را افزون بر فزونی [[نعمت]]، موجب تأخیر در [[مرگ]] برمی‌شمرد<ref>غررالحکم، ۱ / ۴۲۷</ref>. ایشان در کلامی [[نعمت]] و [[شکر]] را دو عنصر به‌هم‌پیوسته یاد می‌کند که [[شکر]] همواره با [[نعمت]]، نسبت مستقیم دارد. هیچ‌گاه رشته افزونی از جانب [[خداوند]] پاهر نشود تا این رشته [[شکر]] و سپاس‌گزاری از جانب شاکر بریده شود<ref>غررالحکم، ۱ / ۹۵</ref>.
 *[[امام]] در فرازی از [[نهج البلاغه]] فرمود: نشود که [[خدا]] درِ [[شکر]] را به روی بنده‌ای بگشاید، در حالی که درِ افزونی [[نعمت]] را به رویش بسته باشد و نشود که درِ [[توبه]] را بگشاید، در حالی که درِ [[آمرزش]] را بسته باشد<ref>حکمت ۴۲۷</ref>. از این‌رو [[خداوند سبحان]] [[شکرگزاری]] را امری به سود شکرگزارنده می‌داند، زیرا ذات [[حق تعالی]] نیازی به تشکر [[بندگان]] ندارد، چنان‌که می‌فرماید: هر آینه به [[لقمان]] [[حکمت]] دادیم و گفتیم: [[خدا]] را [[سپاس]] گوی، زیرا هر که [[سپاس]] گوید به سود خود [[سپاس]] گفته و هر که [[ناسپاسی]] کند، [[خدا]] بی‌نیاز و ستودنی است<ref>{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ وَمَن يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ }}؛ سوره لقمان، آیه ۱۲</ref>.