آیا انتظار فرج باید با قصد قربت باشد؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
جز (جایگزینی متن - 'حجت الاسلام و المسلمین موسوی اصفهانی' به 'آیت الله موسوی اصفهانی')
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۹: خط ۹:
| مدخل وابسته    =  
| مدخل وابسته    =  
| پاسخ‌دهنده        =
| پاسخ‌دهنده        =
| پاسخ‌دهندگان      = ۱ پاسخ
| پاسخ‌دهندگان      = ۲ پاسخ


}}
}}
خط ۱۸: خط ۱۸:


== پاسخ نخست==
== پاسخ نخست==
[[پرونده:152046.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید محمد بنی‌هاشمی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید محمد بنی‌هاشمی]]'''، در کتاب ''«[[سلسله درس‌های مهدویت ج۱۰ (کتاب)|انتظار فرج]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«چنان که [[صاحب]] کتاب شریف مکیال المکارم فرموده‌اند<ref>مکیال المکارم، ج ۲، ص ۱۵۵.</ref> اگر کسی در گرفتاری‌های خود از [[رحمت]] و دستگیری [[خداوند]] [[ناامید]] نشود و "یأُس از [[روح]] الهی" پیدا نکند، می‌توان او را "[[منتظر فرج]] [[خداوند]]" دانست، هر چند که در این عمل خویش قصد قربت و [[امتثال امر الهی]] را نداشته باشد. این پایین‌ترین درجه [[انتظار فرج]] را تشکیل می‌دهد. دلیلی که در کتاب مکیال المکارم مورد استناد قرار گرفته است، [[حدیث شریف]] [[امام صادق]] {{ع}} می‌باشد که وقتی [[ابوبصیر]] از ایشان پرسید: ([[متی]] الفرج) [[فرج]] و [[گشایش]] چه موقع است؟ [[حضرت]] در پاسخ به او فرمودند: {{متن حدیث|"یَا أَبَا بَصِیرٍ، و أَنْتَ مِمَّنْ یُرِیدُ الدُّنْیَا؟ مَنْ عَرَفَ هذَا الْأَمْرَ، فَقَدْ فُرِّجَ عَنْهُ"}}<ref>«ای [[ابوبصیر]]، آیا تو هم از کسانی هستی که ([[فرج]] و راحتی در) [[دنیا]] را می‌خواهند؟ هر کس [[معرفت]] به این امر ([[امامت]] و [[ظهور امام]] {{ع}}) داشته باشد، به سبب انتظارش برای او [[گشایش]] حاصل شده است» اصول کافی، کتاب الحجة باب انه من عرف امامه لم یضره... ، ح ۳.</ref>.
::::::فرمایش [[حضرت]] به [[ابوبصیر]] در [[حقیقت]] این بوده است که برای مانند تو [[شایسته]] نیست که [[فرج]] و [[گشایش]] را برای مقاصد و اهداف دنیوی طلب نمایی و باید [[همت]] و [[نیت]] خود را در این کار جنبه‌های اخروی و پاداش‌های معنوی قرار بدهی. ولی در عین حال به طور ضمنی [[انتظار فرج]] با [[هدف]] [[گشایش]] در [[امور دنیوی]] را پذیرفته‌اند و آن را درجه پست و دون [[شأن]] کسانی چون [[ابوبصیر]] دانسته‌اند.
::::::با این ترتیب بر چنین کسی عنوان تارک (ترک کننده) [[انتظار فرج]] [[صدق]] نمی‌کند، حتی اگر [[نیت]] او از کارش صرفاً رفع گرفتاری‌های شخصی و دنیوی‌اش باشد. آری، [[انتظار]] این فرد را نمی‌توان "[[عبادت]]" [[خدا]] دانست، چون [[عبادت]] بودن یک عمل فرع بر قصد قربت در انجام آن است و فرض مسئله در موردی است که فاعل چنین قصد قربت و نیتی نداشته باشد.
::::::به همین [[دلیل]] چنین شخصی مشمول [[فضائل]] و پاداش‌های اخروی که [[خداوند]] برای [[منتظران]] [[ظهور امام]] {{ع}} مقرر فرموده است نمی‌شود، هر چند که از آثار و [[فضائل]] دنیوی "[[انتظار فرج]]" تا حدی بهره مند می‌گردد.
::::::حداقل فایده‌ای که این [[انتظار]] برای او دارد این است که در مشکلات و گرفتاری‌های خود [[ناامید]] نمی‌شود و از پا در نمی‌آید و این کمترین فرجی است که بر [[انتظار فرج]] مترتب می‌شود. اما این عمل شریف ([[انتظار فرج]]) در [[دنیا]] و [[آخرت]] نتایج و آثار و ثواب‌های فوق العاده ارزشمندی دارد که رسیدن به آنها صرفاً با احراز درجات بالاتر آن امکان پذیر می‌باشد.
::::::پس [[انتظار فرج]] بدون قصد قربت، [[انتظار فرج]] می‌باشد، ولی [[عبادت]] نیست. اما اگر همین عمل با قصد قربت انجام شود، "[[عبادت]]" [[خداوند]] خواهد بود و بلکه بزرگترین و با فضیلت‌ترین [[عبادات]] می‌باشد. پس تا این جا "[[انتظار فرج]]" دو رتبه کلی پیدا می‌کند: رتبه اول: [[انتظار]] بدون قصد قربت و رتبه دوم: [[انتظار]] با قصد قربت.
::::::در [[انتظار فرج]] بدون قصد قربت، انگیزه اصلی فرد [[امتثال امر الهی]] نیست. او به خاطر رضای [[خدا]] و [[تقرب]] به او [[انتظار]] نمی‌کشد، بلکه یا اصلاً [[نیت]] خدایی برایش مطرح نیست و یا اگر هم مطرح باشد، به صورت تبعی و طفیلی است. حالت اول مربوط به کسی است که [[فرج امام زمان]] {{ع}} را به خاطر رهایی از گرفتاری‌ها و سختی‌های دنیای خودش با دیگران و رسیدن به خوشی‌های [[زمان ظهور]]، [[انتظار]] می‌کشد و هیچ انگیزه الهی و خدایی برایش مطرح نیست. حالت دوم این است که انگیزه اصلی همان لذات خوش دنیوی است و به تبع آن قصد امتثال امر [[خدا]] را هم می‌کند. برای چنین فردی، [[اطاعت]] امرد [[خداوند]] و [[عبادت]] او مستقلاً مطرح نیست، بنابراین با حالت اول از این جهت هیچ تفاوتی ندارد.
::::::پس در هیچ یک از این دو حالت نمی‌توانیم [[انتظار فرج]] [[امام]] {{ع}} را [[عبادت]] [[خداوند]] بدانیم و لذا [[وعده‌های الهی]] در مورد [[پاداش اخروی]] [[انتظار]] شامل این دو گروه نمی‌شود. البته [[خداوند]] به [[فضل]] و کرم خویش ممکن است ایشان را از بعضی آثار اخروی [[انتظار]] بهره مند بفرماید، ولی اگر چنین کند به خاطر استحقاقی که ایشان کسب کرده‌اند نخواهد بود بلکه صرفاً [[لطف]] و احساس او تلقی می‌گردد.
:::::*'''[[انتظار فرج]] با قصد قربت''': این در مورد [[انتظار فرج]] بدون قصد قربت. اما در [[انتظار فرج]] با قصد قربت هم دو حالت می‌توان فرض کرد: یکی این که انگیزه شخص [[منتظر]] صرفاً [[اطاعت]] [[امر الهی]] و کسب [[رضایت خداوند]] با این عمل باشد و هیچ گونه قصد و نیتی نسبت به آثار و [[برکات]] دنیوی [[فرج]] [[امام]] {{ع}} پس از [[ظهور]] ایشان نداشته باشد. دوم این که آنها هم مدنظر او باشند ولی به تبع امتثال امر [[خداوند]] و به طفیل [[تقرب]] به سوی او<ref>در این قسمت‌ها از فرمایش مرحوم صاحب مکیال در جلد ۲ این کتاب ص ۱۵۵ بهره برده‌ایم، ولی آن چه در اینجا آمده با مطالب ایشان در یک قسمت جزئی متفاوت است.</ref>. وجه مشترک دو حالت این است که شخص [[منتظر]]، [[فرج امام زمان]] {{ع}} را به خاطر رضای [[خداوند]] می‌خواهد و آثار و [[برکات]] دنیوی [[ظهور]]، تأثیری در [[نیت]] استقلالی او ندارد. پس به روشنی می‌توان گفت که هر دو فرد با [[انتظار فرج]] خود، [[خدا]] را [[عبادت]] می‌کنند و بسته به تفاوتی که در [[خلوص]] [[نیت]] خدایی آنها وجود دارد، درجات مختلفی از قصد قربت متصور است که هر درجه آن، رتبه‌ای از [[انتظار فرج]] را به وجود می‌آورد. همه آن چه درباره [[نیت]] و قصد قربت در آن بیان شد، اینجا هم می‌تواند مطرح گردد.
::::::مسئله [[بندگی]] کردن [[خدا]] به خاطر [[خوف]] از عقاب یا طمع به [[ثواب]]، در [[انتظار فرج]] هم که یک [[عبادت]] ارزشمند – بلکه بالاترین [[عبادت]] [[پروردگار]] – است، مطرح می‌شود و نیز درجات بالاتر [[نیت]] که [[عبادت]] از روی "[[شکر]]" یا انگیزه "حب [[خدا]]" و بالاتر از همه به خاطر "[[شایسته]] بودن [[خداوند]] برای [[عبادت]]" باشد، در این جا هم مورد پیدا می‌کند»<ref>[[سید محمد بنی‌هاشمی|بنی‌هاشمی، سید محمد]]، [[سلسله درس‌های مهدویت ج۱۰ (کتاب)|انتظار فرج]]، ص ۱۲۱-۱۲۴.</ref>.
==پاسخ‌های دیگر==
{{جمع شدن|۱. آیت الله موسوی اصفهانی؛}}
[[پرونده:304464.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید محمد تقی موسوی اصفهانی]]]]
[[پرونده:304464.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید محمد تقی موسوی اصفهانی]]]]
::::::آیت الله '''[[سید محمد تقی موسوی اصفهانی]]'''، در کتاب ''«[[تکالیف بندگان نسبت به امام زمان‌ (کتاب)|تکالیف بندگان نسبت به امام زمان‌]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::آیت الله '''[[سید محمد تقی موسوی اصفهانی]]'''، در کتاب ''«[[تکالیف بندگان نسبت به امام زمان‌ (کتاب)|تکالیف بندگان نسبت به امام زمان‌]]»'' در این‌باره گفته است:
خط ۴۹: خط ۳۴:
:::::#عکس قسم دوم (یعنی منظور اصلی‌اش از [[انتظار]]، [[پاداش]] باشد و به پیوست آن بخواهد امر [[خداوند]] را [[اطاعت]] کند).
:::::#عکس قسم دوم (یعنی منظور اصلی‌اش از [[انتظار]]، [[پاداش]] باشد و به پیوست آن بخواهد امر [[خداوند]] را [[اطاعت]] کند).
::::::و ظاهر آن است که در این دو قسم استحقاق ثواب‌هایی که در [[روایات]] [[وعده]] شده‌اند را ندارد، زیرا که استحقاق [[پاداش]] [[عبادت]]، به قصد [[اطاعت]] بستگی دارد - چنان که دیدید در صریح [[روایت]] آمده است -. و فرض این است که [[مأمور]] به را به قصد [[تعبد]] به جای نیاورد، پس انتظارش [[عبادت]] نیست. و همان طور که [[مستحق]] [[ثواب]] نیست، هم چنین استحقاق [[عقاب]] نیز ندارد، زیرا که چنین نمی‌دانیم که [[مصلحت]] [[انتظار]] فقط در صورت انجام دادن آن به قصد قربت باشد، بلکه ظاهر از مطالعه اخباری که در این باره رسیده، این است که به منظور جلوگیری از [[یأس]] و [[ناامیدی]] [[مؤمن]] از [[ظهور امام]]{{ع}} است، لذا [[امیر المؤمنین]]{{ع}} در [[حدیثی]] که در مبحث اول آوردیم، فرمود: [[منتظر فرج]] باشید و از [[رحمت الهی]] مأیوس نشوید... که ظاهر فرموده [[حضرت]]: "مأیوس نشوید"، بیان نخستین [[درجات انتظار]] می‌باشد»<ref>[[سید محمد تقی موسوی اصفهانی|موسوی اصفهانی، سید محمد تقی]]، [[تکالیف بندگان نسبت به امام زمان‌ (کتاب)|تکالیف بندگان نسبت به امام زمان‌]]، ص ۹۵-۹۸.</ref>.
::::::و ظاهر آن است که در این دو قسم استحقاق ثواب‌هایی که در [[روایات]] [[وعده]] شده‌اند را ندارد، زیرا که استحقاق [[پاداش]] [[عبادت]]، به قصد [[اطاعت]] بستگی دارد - چنان که دیدید در صریح [[روایت]] آمده است -. و فرض این است که [[مأمور]] به را به قصد [[تعبد]] به جای نیاورد، پس انتظارش [[عبادت]] نیست. و همان طور که [[مستحق]] [[ثواب]] نیست، هم چنین استحقاق [[عقاب]] نیز ندارد، زیرا که چنین نمی‌دانیم که [[مصلحت]] [[انتظار]] فقط در صورت انجام دادن آن به قصد قربت باشد، بلکه ظاهر از مطالعه اخباری که در این باره رسیده، این است که به منظور جلوگیری از [[یأس]] و [[ناامیدی]] [[مؤمن]] از [[ظهور امام]]{{ع}} است، لذا [[امیر المؤمنین]]{{ع}} در [[حدیثی]] که در مبحث اول آوردیم، فرمود: [[منتظر فرج]] باشید و از [[رحمت الهی]] مأیوس نشوید... که ظاهر فرموده [[حضرت]]: "مأیوس نشوید"، بیان نخستین [[درجات انتظار]] می‌باشد»<ref>[[سید محمد تقی موسوی اصفهانی|موسوی اصفهانی، سید محمد تقی]]، [[تکالیف بندگان نسبت به امام زمان‌ (کتاب)|تکالیف بندگان نسبت به امام زمان‌]]، ص ۹۵-۹۸.</ref>.
==پاسخ‌های دیگر==
{{جمع شدن|۱. حجت الاسلام و المسلمین بنی‌هاشمی؛}}
[[پرونده:152046.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید محمد بنی‌هاشمی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید محمد بنی‌هاشمی]]'''، در کتاب ''«[[سلسله درس‌های مهدویت ج۱۰ (کتاب)|انتظار فرج]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«چنان که [[صاحب]] کتاب شریف مکیال المکارم فرموده‌اند<ref>مکیال المکارم، ج ۲، ص ۱۵۵.</ref> اگر کسی در گرفتاری‌های خود از [[رحمت]] و دستگیری [[خداوند]] [[ناامید]] نشود و "یأُس از [[روح]] الهی" پیدا نکند، می‌توان او را "[[منتظر فرج]] [[خداوند]]" دانست، هر چند که در این عمل خویش قصد قربت و [[امتثال امر الهی]] را نداشته باشد. این پایین‌ترین درجه [[انتظار فرج]] را تشکیل می‌دهد. دلیلی که در کتاب مکیال المکارم مورد استناد قرار گرفته است، [[حدیث شریف]] [[امام صادق]] {{ع}} می‌باشد که وقتی [[ابوبصیر]] از ایشان پرسید: ([[متی]] الفرج) [[فرج]] و [[گشایش]] چه موقع است؟ [[حضرت]] در پاسخ به او فرمودند: {{متن حدیث|"یَا أَبَا بَصِیرٍ، و أَنْتَ مِمَّنْ یُرِیدُ الدُّنْیَا؟ مَنْ عَرَفَ هذَا الْأَمْرَ، فَقَدْ فُرِّجَ عَنْهُ"}}<ref>«ای [[ابوبصیر]]، آیا تو هم از کسانی هستی که ([[فرج]] و راحتی در) [[دنیا]] را می‌خواهند؟ هر کس [[معرفت]] به این امر ([[امامت]] و [[ظهور امام]] {{ع}}) داشته باشد، به سبب انتظارش برای او [[گشایش]] حاصل شده است» اصول کافی، کتاب الحجة باب انه من عرف امامه لم یضره... ، ح ۳.</ref>.
::::::فرمایش [[حضرت]] به [[ابوبصیر]] در [[حقیقت]] این بوده است که برای مانند تو [[شایسته]] نیست که [[فرج]] و [[گشایش]] را برای مقاصد و اهداف دنیوی طلب نمایی و باید [[همت]] و [[نیت]] خود را در این کار جنبه‌های اخروی و پاداش‌های معنوی قرار بدهی. ولی در عین حال به طور ضمنی [[انتظار فرج]] با [[هدف]] [[گشایش]] در [[امور دنیوی]] را پذیرفته‌اند و آن را درجه پست و دون [[شأن]] کسانی چون [[ابوبصیر]] دانسته‌اند.
::::::با این ترتیب بر چنین کسی عنوان تارک (ترک کننده) [[انتظار فرج]] [[صدق]] نمی‌کند، حتی اگر [[نیت]] او از کارش صرفاً رفع گرفتاری‌های شخصی و دنیوی‌اش باشد. آری، [[انتظار]] این فرد را نمی‌توان "[[عبادت]]" [[خدا]] دانست، چون [[عبادت]] بودن یک عمل فرع بر قصد قربت در انجام آن است و فرض مسئله در موردی است که فاعل چنین قصد قربت و نیتی نداشته باشد.
::::::به همین [[دلیل]] چنین شخصی مشمول [[فضائل]] و پاداش‌های اخروی که [[خداوند]] برای [[منتظران]] [[ظهور امام]] {{ع}} مقرر فرموده است نمی‌شود، هر چند که از آثار و [[فضائل]] دنیوی "[[انتظار فرج]]" تا حدی بهره مند می‌گردد.
::::::حداقل فایده‌ای که این [[انتظار]] برای او دارد این است که در مشکلات و گرفتاری‌های خود [[ناامید]] نمی‌شود و از پا در نمی‌آید و این کمترین فرجی است که بر [[انتظار فرج]] مترتب می‌شود. اما این عمل شریف ([[انتظار فرج]]) در [[دنیا]] و [[آخرت]] نتایج و آثار و ثواب‌های فوق العاده ارزشمندی دارد که رسیدن به آنها صرفاً با احراز درجات بالاتر آن امکان پذیر می‌باشد.
::::::پس [[انتظار فرج]] بدون قصد قربت، [[انتظار فرج]] می‌باشد، ولی [[عبادت]] نیست. اما اگر همین عمل با قصد قربت انجام شود، "[[عبادت]]" [[خداوند]] خواهد بود و بلکه بزرگترین و با فضیلت‌ترین [[عبادات]] می‌باشد. پس تا این جا "[[انتظار فرج]]" دو رتبه کلی پیدا می‌کند: رتبه اول: [[انتظار]] بدون قصد قربت و رتبه دوم: [[انتظار]] با قصد قربت.
::::::در [[انتظار فرج]] بدون قصد قربت، انگیزه اصلی فرد [[امتثال امر الهی]] نیست. او به خاطر رضای [[خدا]] و [[تقرب]] به او [[انتظار]] نمی‌کشد، بلکه یا اصلاً [[نیت]] خدایی برایش مطرح نیست و یا اگر هم مطرح باشد، به صورت تبعی و طفیلی است. حالت اول مربوط به کسی است که [[فرج امام زمان]] {{ع}} را به خاطر رهایی از گرفتاری‌ها و سختی‌های دنیای خودش با دیگران و رسیدن به خوشی‌های [[زمان ظهور]]، [[انتظار]] می‌کشد و هیچ انگیزه الهی و خدایی برایش مطرح نیست. حالت دوم این است که انگیزه اصلی همان لذات خوش دنیوی است و به تبع آن قصد امتثال امر [[خدا]] را هم می‌کند. برای چنین فردی، [[اطاعت]] امرد [[خداوند]] و [[عبادت]] او مستقلاً مطرح نیست، بنابراین با حالت اول از این جهت هیچ تفاوتی ندارد.
::::::پس در هیچ یک از این دو حالت نمی‌توانیم [[انتظار فرج]] [[امام]] {{ع}} را [[عبادت]] [[خداوند]] بدانیم و لذا [[وعده‌های الهی]] در مورد [[پاداش اخروی]] [[انتظار]] شامل این دو گروه نمی‌شود. البته [[خداوند]] به [[فضل]] و کرم خویش ممکن است ایشان را از بعضی آثار اخروی [[انتظار]] بهره مند بفرماید، ولی اگر چنین کند به خاطر استحقاقی که ایشان کسب کرده‌اند نخواهد بود بلکه صرفاً [[لطف]] و احساس او تلقی می‌گردد.
:::::*'''[[انتظار فرج]] با قصد قربت''': این در مورد [[انتظار فرج]] بدون قصد قربت. اما در [[انتظار فرج]] با قصد قربت هم دو حالت می‌توان فرض کرد: یکی این که انگیزه شخص [[منتظر]] صرفاً [[اطاعت]] [[امر الهی]] و کسب [[رضایت خداوند]] با این عمل باشد و هیچ گونه قصد و نیتی نسبت به آثار و [[برکات]] دنیوی [[فرج]] [[امام]] {{ع}} پس از [[ظهور]] ایشان نداشته باشد. دوم این که آنها هم مدنظر او باشند ولی به تبع امتثال امر [[خداوند]] و به طفیل [[تقرب]] به سوی او<ref>در این قسمت‌ها از فرمایش مرحوم صاحب مکیال در جلد ۲ این کتاب ص ۱۵۵ بهره برده‌ایم، ولی آن چه در اینجا آمده با مطالب ایشان در یک قسمت جزئی متفاوت است.</ref>. وجه مشترک دو حالت این است که شخص [[منتظر]]، [[فرج امام زمان]] {{ع}} را به خاطر رضای [[خداوند]] می‌خواهد و آثار و [[برکات]] دنیوی [[ظهور]]، تأثیری در [[نیت]] استقلالی او ندارد. پس به روشنی می‌توان گفت که هر دو فرد با [[انتظار فرج]] خود، [[خدا]] را [[عبادت]] می‌کنند و بسته به تفاوتی که در [[خلوص]] [[نیت]] خدایی آنها وجود دارد، درجات مختلفی از قصد قربت متصور است که هر درجه آن، رتبه‌ای از [[انتظار فرج]] را به وجود می‌آورد. همه آن چه درباره [[نیت]] و قصد قربت در آن بیان شد، اینجا هم می‌تواند مطرح گردد.
::::::مسئله [[بندگی]] کردن [[خدا]] به خاطر [[خوف]] از عقاب یا طمع به [[ثواب]]، در [[انتظار فرج]] هم که یک [[عبادت]] ارزشمند – بلکه بالاترین [[عبادت]] [[پروردگار]] – است، مطرح می‌شود و نیز درجات بالاتر [[نیت]] که [[عبادت]] از روی "[[شکر]]" یا انگیزه "حب [[خدا]]" و بالاتر از همه به خاطر "[[شایسته]] بودن [[خداوند]] برای [[عبادت]]" باشد، در این جا هم مورد پیدا می‌کند»<ref>[[سید محمد بنی‌هاشمی|بنی‌هاشمی، سید محمد]]، [[سلسله درس‌های مهدویت ج۱۰ (کتاب)|انتظار فرج]]، ص ۱۲۱-۱۲۴.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{پایان جمع شدن}}


خط ۷۰: خط ۷۰:
[[رده:پرسش‌]]
[[رده:پرسش‌]]
[[رده:پرسش‌های مهدویت]]
[[رده:پرسش‌های مهدویت]]
[[رده:(اا): پرسش‌هایی با ۱ پاسخ]]
[[رده:(اب): پرسش‌هایی با ۲ پاسخ]]
[[رده:(اا): پرسش‌های مهدویت با ۱ پاسخ]]
[[رده:(اب): پرسش‌های مهدویت با ۲ پاسخ]]
[[رده:اتمام لینک داخلی]]
[[رده:اتمام لینک داخلی]]
۱۱۵٬۳۵۵

ویرایش