|
|
| خط ۸: |
خط ۸: |
|
| |
|
| ==[[تفسیر مأثور از امام حسن]]== | | ==[[تفسیر مأثور از امام حسن]]== |
| امینالاسلام [[طبرسی]] گفته است: {{متن حدیث|رُوِيَ أَنَّ رَجُلًا دَخَلَ مَسْجِدَ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} فَإِذَا رَجُلٌ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ [[الله]]{{صل}} قَالَ فَسَأَلْتُهُ عَنِ الشَّاهِدِ وَ الْمَشْهُودِ<ref>مورد سؤال شاهد و مشهود در آیه ۳ سوره بروج (و شاهد و مشهود) است.</ref> فَقَالَ نَعَمْ الشَّاهِدُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ وَ الْمَشْهُودُ يَوْمُ عَرَفَةَ فَجُزْتُهُ إِلَى آخَرَ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ نَعَمْ أَمَّا الشَّاهِدُ فَيَوْمُ الْجُمُعَةِ وَ أَمَّا الْمَشْهُودُ فَيَوْمُ النَّحْرِ فَجُزْتُهُمَا إِلَى غُلَامٍ كَانَ وَجْهُهُ الدِّينَارَ وَ هُوَ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ {{متن قرآن|شَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ}}<ref>«و به گواهیدهنده و آنچه گواهی دهد (که از ستمکاران انتقام میکشیم)» سوره بروج، آیه ۳.</ref> فَقَالَ نَعَمْ أَمَّا الشَّاهِدُ فَمُحَمَّدٌ{{صل}} وَ أَمَّا الْمَشْهُودُ فَيَوْمُ الْقِيَامَةِ أَ مَا سَمِعْتَهُ سُبْحَانَهُ يَقُولُ {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا}}<ref>«ای پیامبر! ما تو را گواه و نویدبخش و بیمدهنده فرستادهایم» سوره احزاب، آیه ۴۵.</ref> وَ قَالَ {{متن قرآن|ذَلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَذَلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ}}<ref>«به راستی در این، نشانهای است برای کسی که از عذاب جهان واپسین بیم دارد؛ آن روزی است که مردم در آن فراهمند و آن، روز حضور (مردم) است» سوره هود، آیه ۱۰۳.</ref> فَسَأَلْتُ عَنِ الْأَوَّلِ فَقَالُوا ابْنُ عَبَّاسٍ وَ سَأَلْتُ عَنِ الثَّانِي فَقَالُوا ابْنُ عُمَرَ وَ سَأَلْتُ عَنِ الثَّالِثِ فَقَالُوا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ{{ع}}}}<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۵، جزء ۱۰، ص۴۶۶ و ۴۶۷.</ref>؛
| |
|
| |
| از این [[روایت]] دو نکته استفاده میشود:
| |
| #پس از [[رسول خدا]]{{صل}} در [[عصر امام علی]]{{ع}} و [[امام حسن]]{{ع}} [[قرآن]] [[تفسیر]] میشده است و برخی [[پرسشگر]] و برخی پاسخگوی مطالب تفسیر بودهاند.
| |
| #امام حسن{{ع}} [[آیات قرآن]] را با استناد به [[آیات]] دیگر تفسیر میکرده است.
| |
|
| |
| [[ابن ابی الحدید]] ضمن گزارش [[مناظره]] مجلس [[معاویه]]، سخنی را از امام حسن{{ع}} نقل کرده که در بین آن سبب و [[شأن نزول آیات]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! چیزهای پاکیزهای را که خداوند برای شما حلال کرده است حرام مشمارید و تجاوز نکنید که خداوند تجاوزکاران را دوست نمیدارد» سوره مائده، آیه ۸۷.</ref>، {{متن قرآن|أَفَمَنْ كَانَ مُؤْمِنًا كَمَنْ كَانَ فَاسِقًا لَا يَسْتَوُونَ}}<ref>«آیا آنکه مؤمن است همگون کسی است که نافرمان است؟ (هرگز) برابر نیستند» سوره سجده، آیه ۱۸.</ref> و {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! اگر بزهکاری برایتان خبری آورد بررسی کنید مبادا نادانسته به گروهی زیان رسانید، آنگاه از آنچه کردهاید پشیمان گردید» سوره حجرات، آیه ۶.</ref> بیان شده است<ref>ر.ک: ابن ابی الحدید؛ شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۲۸۹ و ۲۹۲.</ref>.
| |
|
| |
| همچنین در سخن دیگری که ابن ابی الحدید از آن [[حضرت]] نقل کرده، ارتباط آیات {{متن قرآن|وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ}}<ref>« خوابی که ما به تو نمایاندیم و درخت لعنت شده در قرآن را جز برای آزمون مردم قرار ندادیم» سوره اسراء، آیه ۶۰.</ref> و {{متن قرآن|لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ}}<ref>«شب قدر از هزار ماه بهتر است» سوره قدر، آیه ۳.</ref> را با [[حکومت]] [[بنی امیّه]] بیان فرموده است<ref>ر.ک: ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص۱۶.</ref>.
| |
|
| |
| [[ترمذی]] در [[تفسیر]] [[سوره قدر]] از آن [[حضرت]] نقل کرده که فرمود: {{متن حدیث|فَإِنَّ النَّبِيَّ{{صل}} أَرَى بَنِي أُمَيَّةَ عَلَى مِنْبَرِهِ فَسَاءَهُ ذَلِكَ فَنَزَلَتْ}}: {{متن قرآن|إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ}}<ref>«ما به تو «کوثر» دادیم» سوره کوثر، آیه ۱.</ref> {{عربی|"يا محمّد یعني نهراً في الجنّة و نزلت: {{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ * لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ}}<ref>«ما آن (قرآن) را در شب قدر فرو فرستادیم* و تو چه میدانی شب قدر چیست؟* شب قدر از هزار ماه بهتر است» سوره قدر، آیه ۱-۵.</ref> {{متن حدیث|يَمْلِكُهَا بَنُو أُمَيَّةَ، يَا مُحَمَّدُ}}<ref>ترمذی، الجامع الصحیح، ج۵، ص۴۴۴ و ۴۴۵ (کتاب تفسیر القرآن باب «و من سورة القدر») ح۳۳۵۰.</ref>؛
| |
|
| |
| [[پیامبر]]{{صل}} [[خواب]] دید که بنی امیّه بر روی منبرش نشستهاند؛ پس آن منظره او را ناراحت کرد، به دنبال آن [[سوره]] {{متن قرآن|إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ}}نازل شد، خطاب به پیامبر است که ای محمّد و منظور از [[کوثر]] نهری در [[بهشت]] است و سوره {{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ * لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ}} نازل شد؛ [یعنی] ای محمّد، [[شب قدر]] بهتر از هزار ماهی است که بنی امیّه در آن [[فرمانروایی]] میکنند».
| |
|
| |
| ضمن خطبهای که [[روایت]] کردهاند پس از [[صلح]] تحمیلی با [[معاویه]] بیان فرموده است، به بخشی از [[آیات]] [[فضائل]] [[امیر مؤمنان علی]]{{ع}} و سایر [[اهل بیت پیامبر]]{{عم}} مانند [[آیه مباهله]] {{متن قرآن|فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ}} <ref>«بنابراین، پس از دست یافتن تو به دانش، به هر کس که با تو به چالش برخیزد؛ بگو: بیایید تا فرزندان خود و فرزندان شما و زنان خود و زنان شما و خودیهای خویش و خودیهای شما را فرا خوانیم آنگاه (به درگاه خداوند) زاری کنیم تا لعنت خداوند را بر دروغگویان نهیم» سوره آل عمران، آیه ۶۱.</ref>، [[آیه تطهیر]] {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}} <ref>«جز این نیست که خداوند میخواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref>، [[آیه]] {{متن قرآن|أَفَمَنْ كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِنْهُ}}<ref>«پس آیا کسی که از سوی پروردگارش برهانی دارد و گواهی از (خویشان) وی پیرو اوست» سوره هود، آیه ۱۷.</ref>، آیه {{متن قرآن|أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ}}<ref>«آیا آب دادن به حاجیان و آبادسازی مسجد الحرام را همگون کار آن کس قرار دادهاید که به خداوند و روز واپسین ایمان آورده و در راه خداوند جهاد کرده است؟» سوره توبه، آیه ۱۹.</ref> و جز اینها اشاره کرده و نکاتی را که روشنگر معنا و مقصود آن [[آیات]] میباشد، بیان فرموده است<ref>ر.ک: مجلسی، بحار الانوار، ج۱۰، ص۱۳۸-۱۴۱.</ref>.
| |
|
| |
| در خطبهای که گفتهاند پس از [[شهادت امیر مؤمنان]] علی{{ع}} ایراد فرمودهاند، خود را از [[اهل بیت]]، آیه تطهیر و از قربای آیه {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}<ref>«این همان است که خداوند (آن را) به بندگانی از خویش که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند مژده میدهد بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را و هر کس کاری نیک انجام دهد برای او در آن پاداشی نیک بیفزاییم که خداوند آمرزندهای سپاسپذیر است» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> معرفی و اقتراف [[حسنه]] در این [[آیه]] را به [[مودّت]] [[اهل بیت پیامبر]]{{عم}} [[تفسیر]] کرده <ref>ر.ک: مفید، الارشاد، ص۳۴۸ و ۳۴۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۸۹، ح۴۸۰۲.</ref> که میتوان گفت این تفسیر با استفاده از [[سیاق]] انجام گرفته است.
| |
|
| |
|
| ==[[تفسیر مأثور از امام حسین]]== | | ==[[تفسیر مأثور از امام حسین]]== |
