تفسیر مأثور از معصوم: تفاوت میان نسخه‌ها

در روایتی که از [[امام حسین]]{{ع}} در تفسیر «الصمد» نقل کرده‌اند، به [[سیاق]] استناد شده است؛ زیرا [[روایت]] کرده‌اند که آن [[حضرت]] در پاسخ [[نامه]] [[اهل بصره]] که در آن معنای {{متن قرآن|الصَّمَدُ}}<ref>«خداوند صمد است» سوره اخلاص، آیه ۲.</ref> را پرسیدند، نگاشت: {{متن حدیث|وَ إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ قَدْ فَسَّرَ الصَّمَدَ فَقَالَ {{متن قرآن|اللَّهُ أَحَدٌ* اللَّهُ الصَّمَدُ}}<ref>«بگو او خداوند یگانه است * خداوند صمد است» سوره اخلاص، آیه ۱-۲.</ref> ثُمَ فَسَّرَهُ فَقَالَ {{متن قرآن|لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ * وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ}}<ref>«نه زاده است و نه او را زاده‌اند * و نه هیچ کس او را همانند است» سوره اخلاص، آیه ۳-۴.</ref>}}<ref>صدوق، التوحید، ص۹۱.</ref>؛

در این [[تفسیر]] نیز برای بیان اینکه از قریه اهل آن [[اراده]] شده، به [[سیاق آیه]] استناد گردیده است.

در روایتی که از [[امام باقر]]{{ع}} در بیان دلالت آیه {{متن قرآن|وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ}}<ref>«و چون به سفر می‌روید اگر می‌هراسید کافران شما را بیازارند گناهی بر شما نیست که از نماز بکاهید؛ بی‌گمان کافران برای شما دشمنی آشکارند» سوره نساء، آیه ۱۰۱.</ref> بر [[وجوب]] [[قصر]] [[خواندن نماز]] در [[سفر]] نقل شده است، هم به آیه {{متن قرآن|إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا}}<ref>«بی‌گمان صفا و مروه از نشانه‌های (بندگی) خداوند است پس هر کس حج خانه (ی کعبه) بجای آورد یا عمره بگزارد بر او گناهی نیست که میان آن دو را بپیماید و هر که خود خواسته کاری نیک انجام دهد، خداوند سپاسگزاری داناست» سوره بقره، آیه ۱۵۸.</ref> تنظیر شده و هم به [[عمل]] [[رسول خدا]]{{صل}} (به اینکه وی [[نماز]] را در [[سفر]] قصر می‌خوانده است) استناد گردیده و از [[آیه]] به قرینه عمل رسول خدا{{صل}} [[وجوب]] استنباط‍ شده است<ref>ر.ک: بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۳۱۵ (ذیل آیه ۱۰۱ سوره نساء، ح۶).</ref>.

در این [[روایت]] نیز در [[تفسیر]] غضب به کیفر به قرینۀ [[عقلی]] اینکه غضب به‌معنای معروفش مستلزم تغییر یافتن از حالتی به حالت دیگر است و چنین تغییری در ساحت [[خدای متعال]] راه ندارد، استناد شده است.

#تفسیر صحیح یا دست‌کم تفسیر کامل [[تفسیری]] است که مستند و مستدل باشد.

#در تفسیر باید به [[سیاق]]، [[آیات]] دیگر [[قرآن]]، [[سنت]] و [[عمل]] [[پیامبر]]{{صل}}، معلومات عقلی و جز اینها توجه شود و معنای آیات با توجه به آن امور به دست آید؛ البته معلوم نیست که این گونه [[تفسیرها]] برای [[آموزش]] روش صحیح تفسیر از آن بزرگواران صادر شده باشد، ولی به هر حال چگونگی تفسیرهای آنان در آشنا شدن افراد به روش صحیح تفسیر مؤثر بوده است و اکنون نیز می‌توان با مطالعه و دقت در چگونگی و ویژگی‌های تفسیرهای [[مأثور]] از آنان، روش صحیح تفسیر را آموخت و یا دست‌کم به آن نزدیک شد؛ بنابراین، می‌توان یکی از نقش‌های مؤثر آنان در تفسیر را آموزش روش صحیح تفسیر بیان کرد، به‌ویژه که در برخی روایات نقل شده از آنان، رهنمودهای کلی برای [[فهم]] معنا و [[تفسیر قرآن]] بیان شده است؛ برای نمونه:

از [[امام علی]]{{ع}} ضمن روایت مفصّلی نقل شده که فرمود: {{متن حدیث|وَ إِنَّمَا هَلَكَ النَّاسُ فِي الْمُتَشَابِهِ لِأَنَّهُمْ لَمْ يَقِفُوا عَلَى مَعْنَاهُ وَ لَمْ يَعْرِفُوا حَقِيقَتَهُ فَوَضَعُوا لَهُ تَأْوِيلًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ بِآرَائِهِمْ وَ اسْتَغْنَوْا بِذَلِكَ عَنْ مَسْأَلَةِ الْأَوْصِيَاءِ}}<ref>مجلسی، بحار الانوار، ج۹۳، ص۱۲، این روایت از تفسیر نعمانی نقل شده و از نظر سند مجهول است.</ref>؛

از این [[روایت]] نیز استفاده می‌شود که در [[تفسیر قرآن]] نباید [[آیات]] را به همان افرادی که آیه درباره آنها نازل شده، اختصاص داد، بلکه باید به افرادی که صفات و رفتارشان مشابه آن افراد است نیز تعمیم داد.

از این روایت نیز استفاده می‌شود که در [[تفسیر آیات]] باید توجه داشت در مواردی صورت ظاهر خطاب‌های قرآن مراد جدی نیست، بلکه منظور تأثیر در غیر مخاطبان است؛ بنابراین، پس نباید خطاب‌های قرآن را همه‌جا طبق ظاهر [[تفسیر]] کرد.