بحث:کیسانیه
کیسانیه یکی از فرقه های منقرض شده شیعه است که معتقد به امامت محمد حنفیه فرزند امام علی(ع) بوده اند. آنچه مسلم است نام کیسانیه برای این فرقه از نام شخصی به نام کیسان گرفته شده است، با این وجود درباره اینکه شخص کیسان چه کسی بوده، اختلاف نظر وجود دارد. برخی کیسان را لقب مختار ثقفی دانسته اند که البته صحت آن از نظر تاریخی محل بحث است، همچنین عده ای معتقدند که کیسان نام یکی از غلامان امام علی(ع) بوده که مختار را به خونخواهی امام حسین(ع) تشویق کرد، اما از آنجا که این غلام در جنگ صفین به شهادت رسیده است این نظر نیز ضعیف می باشد. عده ای دیگر کیسان را نام رییس پلیس حکومت مختار مشهور به ابوعمره دانسته اند که این نظر از لحاظ تاریخی معتبرتر از دو نظر قبلی است.
عقاید
کیسانیه معتقد بودند که محمد بن حنفیه، اسرار دین و علم تأویل و علوم باطنی را از امام حسن(ع) و امام حسین (ع) فراگرفته و او امام چهارم است. پس از درگذشت محمد بن حنفیه، گروهی مرگ محمد را انکار کرده و او را همان مهدی موعود (ع) دانستند که در "کوه رضوی" پنهان شده تا روزی ظهور کند. گروه دیگر مرگ محمد را باور کرده و پسرش ابو هاشم عبد الله را امام دانستند که روح محمد در او حلول کرده است. فرقه های کیسانیه معتقد به مسأله بدا؛ تناسخ و حلول؛ رجعت (با بیان خاص به خود) و نوعی غلو در حق ائمه و پیشوایان خویش، هستند. برخی از کیسانیه، ارکان شریعت- مانند نماز و روزه را- تأویل کرده اند و برخی از آنان بر این باورند که اگر کسی امام را بشناسد، از قید واجبات و محرمات دینی آزاد است و بخاطر چنین باورهایی به اباحهگری شهرت یافتهاند.
انشعابات کیسانیه
پس از محمد بن حنفیه، فرقه کیسانیه به گروه های متعددی انشعاب یافت که برخی از این گروهها عبارتاند از: 1. سراجیه: اصحاب "حسان بن سراج" که معتقدند، محمد حنفیه وفات کرده و در کوه رضوی مدفون است؛ ولی روزی رجعت کرده و جهان را پر از عدل و داد میکند . 2. کرنبیه یا کربیه: پیروان " ابن کرنب" که محمد بن حنفیه را مهدی موعود (ع) می دانند که در غیبت به سر میبرد و سرانجام ظهور میکند.
3. هاشمیه: پیروان "ابو هاشم عبدالله" فرزند محمد بن حنفیه که پس از فوت محمد به امامت پسرش معتقد شده و خود به گروهکهای مختلفی تقسیم شدند . 4. حربیه: پیروان "عبدالله بن عمرو بن حرب" که معتقدند روح پیامبر (ص) و امام علی و امام حسن و امام حسین (ع) و محمد بن حنفیه در وجود ابوهاشم حلول کرده و سپس به عبدالله بن عمرو رسیده و از این رو، عبدالله تا ظهور حنفیه، امام است .