بحث:خانواده
فهرست مطالب
نخست: مبانی و کلیات
پایه گذاری نهاد خانواده (تشکیل خانواده)
نیازهای انسان و نقش ازدواج
تعریف ازدواج و الگوی تشکیل خانواده در اسلام
ازدواج پیوندی مقدس
- ارزش و اهمیت ازدواج
- آثار و فواید ازدواج
- کمک گرفتن از خداوند در انتخاب همسر
- آسان گرفتن مراسم ازدواج
- معیارهای درست انتخاب همسر
- دینداری و خداترسی
- اخلاق نیکو
- داشتن قدرت تعقل و رشد عقلی
- توانایی تأمین و اداره زندگی
- اصالت خانوادگی
- نداشتن فاصله سنی فراوان
- همکفو بودن
- پرهیز از همسر فاسق، شرابخوار و منتگذار
دوم: اهداف و کارکردهای خانواده
تأمین آرامش روانی همسران
- سلامت جسم و ارضای نیازهای جنسی
- آرامش روانی و ارضای نیازهای عاطفی
تشکیل خانواده و تأمین نیازهای طبیعی
تداوم نسل
- تولید مثل
- مراقبت از فرزندان
- تربیت فرزند
رشد و تکامل شخصیت
حفظ دین و ارزشهای اخلاقی
- ازدواج مایه گسترش فرهنگ دینی
- ازدواج مایه حفظ دین و ایمان
جلوگیری از انحرافات اجتماعی
مشروعیت بخشی به فرزندان
تأمین نیازهای معیشتی
سوم: قواعد و هنجارهای همسرگزینی
شرایط همسرگزینی
سن ازدواج
فاصله سنی همسران
درون همسری
برون همسری
تک همسری
چندهمسری
همسان همسری
نقش خویشاوندان در انتخاب همسر برای جوانان
ویژگیهای همسر مطلوب
- خصوصیات همسر شایسته
چهارم: آداب و تشریفات ازدواج
آداب و تشریفات خواستگاری
آداب و تشریفات عقد
آداب و تشریفات عروسی
مهریه
- معنای مهریه
- مقدار مناسب مهریه
- عوامل و انگیزههای مهریه سنگین
- کمرنگ شدن برخی ارزشها
- سهلانگاری خانوادهها
- تصور استحکام زندگی
- چشم و همچشمی
- ضعف فرهنگی و قانونی
- پیامدهای مهریه سنگین
- مانع ازدواج
- افزایش توقعات
- زمینه ناسازگاری
- موجب دشمنی
- مایه اذیت زن
- برقراری رقابت ناسالم
جهیزیه
پنجم: نقش های عاطفی و جنسی همسران
نقش عاطفی همسران
- نقش عاطفی زن
- نقش عاطفی شوهر
- محبت و دوستی
احترام
- احترام متقابل
عفو و گذشت
مدارا و سازگاری
پاکیزگی و آراستگی
شبهه تبعیض جنسیتی نقش جنسی همسران
- نقش جنسی زن
- نقش جنسی شوهر
- شبهة تبعیض جنسیتی
ششم: مدیریت خانواده
- الگوی اسلامی مدیریت خانواده
اولاً: جایگاه شوهر و پدر در خانواده
قوامیت شاخص های مدیریت خانواده
- حق شوهر در کنترل خروج زن از من
- هنجار اطاعت از شوهر
- حکم مشورت با زنان
- ولايت پدر و جد پدری بر فرزندان
مدیریت و سرپرستی خانواده
- مبانی مدیریت مرد در خانواده
- بایستههای مدیریت مرد در خانواده
- توجه به دستورات دینی
- مشورت با اعضای خانواده و دیگران
- رعایت تعادل و دوری از افراط و تفریط
ثانیا: جایگاه زن و مادر در خانواده
- همسر بودن
- مادر بودن
ثالثا: جایگاه فرزند در خانواده
- فرزندخواهی
- مفهوم رشد و ویژگیهای آن
- عوامل مؤثر بر رشد
- پایههای زیستی رشد
- پایههای محیطی رشد
- نقش اراده در رشد
- ابعاد رشد
- رشد جسمی - حرکتی
- رشد عاطفی - هیجانی
- رشد شناختی
- رشد اجتماعی
- رشد اخلاقی
- مراحل رشد
- سالهای نخستین
- نوجوانی
- جوانی
- میانسالی
- پیری
- تفاوتهای فردی
- تفاوتهای جنسیتی
- تفاوتهای زیستی
- تفاوتهای شناختی
- تفاوتهای عاطفی
- نقش جنسی
بهرهگیری از عقل و اندیشه در خانواده
- شیوههای بهرهگیری از عقل و اندیشه در خانواده
- ایجاد آرامش
- عاقبتاندیشی
- مشورت کردن
- شرایط مشورت شونده
تأثیر علم و آگاهی در رشد خانواده
- عرصههای لازم برای دانشافزایی
- مسائل دینی
- تربیت فرزندان
- امور اقتصادی
تقویت معنویت در خانواده
- شیوههای تقویت معنویت در خانواده
- یاد خدا
- توجه ویژه به نماز
- انس با قرآن
- انتخاب الگوهای مناسب
- ارتباط با افراد متدین
- کسب روزی حلال
- دوری از ابزارها و برنامههای آسیبزا
نشاط و شادابی در خانواده
- اهمیت نشاط و شادابی در خانواده
- راههای افزایش نشاط و شادابی در خانواده
- ارتباط با خداوند
- راضی بودن به مقدرات الهی
- احترام و تکریم
- خوب سخن گفتن
- تبسم و خنده
- مثبتنگری و مثبتگرایی
- تفریح سالم
- مزاح و شوخی
- تشویق و تحسین
- دید و بازدید
- برخی موارد دیگر
نظم و برنامهریزی در خانواده
- اهمیت نظم در خانواده
- شیوههای ایجاد نظم در خانواده
- آگاهیبخشی درباره آثار نظم
- داشتن برنامه مشخص و زمانبندی شده
- سایر راهکارها
بایستههای اقتصادی خانواده
- اهمیت کار و تلاش
- روشهای کسب روزی حلال
- شناخت حلال و حرام
- قناعت
- صبر
- خوش اخلاقی
- دعا
- چگونگی هزینه کردن
- اولویت دادن به ضروریات زندگی
- گشادهدستی در تأمین نیازها
- پرهیز از اسراف
تغذیه خانواده
- اهمیت تغذیه
- روش صحیح تغذیه
- مقدار تغذیه
- نوع تغذیه
- هشدار
هفتم: ارتباطات در خانواده
ارتباط با خداوند
نماز در خانواده
- نقش نماز در استحکام و پیشرفت خانواده
- لزوم اهتمام به نماز اعضای خانواده
ثانياً: تقوا در خانواده
- آثار تقوا در زندگی
- آثار گناه در زندگی
- زمینهسازی برای تقوا در خانواده
ثالثاً: دعا در خانواده
- کارکردهای دعا در خانواده
- دعاهایی برای خانواده
- درخواست فرزند صالح
- نمازگزار شدن فرزندان
- قرار گرفتن خانواده در پناه خداوند
- پربرکت شدن خانواده و فرزندان
- درخواست روزی حلال
- آمرزش پدر و مادر
- دور شدن از عذاب جهنم
ارتباط اعضای خانواده با یکدیگر
أولاً: روابط بین همسران
توافق و سازگاری زوجین
وظایف متقابل زن و شوهر
- خودآرایی
- خودآرایی همسران برای یکدیگر
- خودآرایی برای غیرشوهر
- روابط جنسی زوجین
عوامل استحکام پیوند زوجین
رفتارهای فراوظیفهای زوجین در خانواده
ثانياً: روابط والدین با فرزندان
حقوق والدين بر فرزندان (وظایف فرزندان)
- اجمالی از این حقوق:
- احسان
- مراقبت
- حمایت
- اطاعت
- احترام
- محبت
حقوق فرزندان بر والدين (وظایف والدين)
- اصول کلی وظایف والدین
- لزوم حفظ اقتدار والدین در خانواده
- شیوههای مناسب تربیتی در خانواده:
- آموزش
- ارائه الگو
- تشویق و تنبیه
- وظایف ویژه والدین در مراحل مختلف رشد کودک:
- مرحلۀ پیش از تولد
- مرحله تولد و ماههای نخستین
- مرحله اول کودکی (قبل از دوران دبستان):
- مرحله دوم کودکی (دوران دبستان)
- مرحله نوجوانی
- دورۀ جوانی
- اجمالی از این حقوق:
- احسان
- حفظ و مراقبت
- حمایت
- اظهار محبت
- تعلیم و تربیت
- نظارت
- عدالت
ثالثاً: روابط فرزندان با یکدیگر
- وظایف فرزندان نسبت به یکدیگر
رابعاً: روابط کلی اعضای خانواده
پوشش
- تأثیر پوشش در اخلاق و رفتار خانواده
- حد پوشش در خانه و بیرون از خانه
محبت در خانواده
- اهمیت محبت در خانواده
- راهکارهای حفظ و تقویت محبت
جمعگرایی
- اهمیت جمعگرایی در خانواده
- آثار جمعگرایی در خانواده
- نمونههایی از جمعگرایی در خانواده
ارتباط کلامی
- تأثیر ارتباط کلامی در خوشبختی خانواده
- شیوههایی برای ارتباط کلامی مناسب
مدارا
- اهمیت مدارا در خانواده
- شیوههای مدارا در خانواده
تغافل
- ضرورت تغافل در خانواده
- کارکرد تربیتی تغافل در خانواده
کرامت نفس
- تأثیر تربیتی کرامت نفس در خانواده
- شیوههای ایجاد و تقویت کرامت نفس
تعامل خانواده با دیگران و بایستههای آن
أولاً: ارتباط خانواده با دیگران
- ارتباط با خویشاوندان (صله رحم)
- ارتباط با غیر خویشاوندان
- توجه به مسائل شرعی در ارتباطات
ثانياً: غیرتورزی
- غیرت، ارزشی همیشگی
- لزوم شجاعت در غیرتورزی
- رعایت تعادل در غیرتورزی
ثالثاً: حیا
- انواع حیا
- راههای حفظ و تقویت حیا
رابعاً: رازداری
- اهمیت رازداری در خانواده
- زمینهها و عوامل افشای راز
هشتم: تقسیم کار خانگی
تعاون و همکاری
نگاه هنجاری اسلام به تقسیم کار جنسیتی
توجیه عقلانی الگوی تقسیم کار جنسیتی
ارزیابی انتقادهای مخالفان تقسیم کار جنسیتی
نهم: روابط اعضای خانواده با خویشاوندان
کلیات روابط با خویشاوندان
- تعریف خویشاوندی
- تعریف ارتباط با خویشاوندان
اهمیت روابط خویشاوندی
گونههای روابط خویشاوندی
آثار روابط خویشاوندی
روابط خویشاوندی پس از ازدواج
آثار قطع روابط خویشاوندی
مراتب خویشاوندی در اسلام
حقوق و احکام خویشاوندی
حقوق و وظایف مالی خویشاوندان
- حق نفقه
- حق وصیت
- حق خوراک
- حق دیه سه
- حق ارث
خویشاوندی و ازدواج
خویشاوندی و حجاب
آسیبشناسی روابط خویشاوندی
دهم: روابط اعضای خانواده با سایر افراد جامعه
حقوق همسایگان
حقوق دوستان و برادران مؤمن
یازدهم: راهکارهای درونی تحکیم خانواده
دوره احراز بلوغ و رشد زوجین
انتخاب آگاهانه
اعطای حق انتخاب همسان همسری
تأمین هزینه های مالی معقول
ساختن سطح انتظارها
ارضای منظم نیاز جنسی
اظهار محبت
تقسیم کار جنسیتی
فرزندآوری
تربیت اخلاقی
- تربیت فرزندان
تقویت ایمان
دوازدهم: راهکارهای بیرونی تحکیم خانواده
تقویت ایمان و اخلاق
دینی سازی جامعه
حصر روابط جنسی در چارچوب زناشویی
افزایش سطح آگاهیها
حمایت خویشاوندان، دوستان و همسایگان
محدودیت روابط اجتماعی زنان و مردان
تأمین اقتصادی خانواده ها
وضع قوانین و مقررات مناسب
تقویت کنترل اجتماعی
سیزدهم: آسیب شناسی نهاد خانواده و مشکلات خانوادگی
عوامل مؤثر بر تعارضها و اختلافهای خانوادگی
- عوامل روانشناختی
- عوامل اجتماعی و فرهنگی
- عوامل اقتصادی
- عوامل جسمانی و بدنی
- عوامل دینی
- عوامل خانوادگی
راههای پیشگیری از اختلافهای خانوادگی در تعالیم اسلام
- آگاهی از شرایط انتخاب همسر
- آموزش زوجین
- آموزش اعتقادات دینی
- رعایت حدود و مرزها در خانواده
- توجه به اصل مشورت و کسب توافق در خانواده
راهکارهای حل اختلافهای خانوادگی بر اساس تعالیم اسلام
- پذیرش و تعهد نسبت به سلسله مراتب در خانواده
- حل مشکلات مربوط به فرزندان
- حل مشکلات عاطفی و جنسی
- روش حل اختلاف در موارد نشوز
- مشاوره و حکمیت
- جدایی زن و شوهر
سختیها و مشکلات خانوادگی
اولاً: انواع سختی و مشکل
- سختیها و مشکلات طبیعی
- سختیها و مشکلات فراطبیعی
- سختیها و مشکلات خودساخته
ثانیا: راهکارهای تعامل با سختیها و مشکلات
- تفسیر صحیح از سختیها و مشکلات
- اجتنابناپذیر بودن برخی مشکلات
- حفظ آرامش و پرهیز از اضطراب و غصه خوردن
- صبر و بردباری و دوری از عجله
- برخورد مقتدرانه با مشکل
- مدیریت وضعیت موجود
- تلاش و کوشش برای حل مشکل
- دعا و استغفار
اشتغال بانوان
- آثار و پیامدهای اشتغال بانوان
- پیامدهای فردی
- پیامدهای خانوادگی
- پیامدهای اجتماعی
- شیوههای کنترل و پیشگیری از آسیبهای اشتغال بانوان
زمینهها و عوامل تهدید بنیان خانواده
اولا: سوء ظن
- عوامل سوء ظن میان همسران
- سوء ظن پدر و مادر نسبت به فرزندان
- پیامدهای سوء ظن در خانواده
- راههای پیشگیری و درمان سوء ظن
ثانیا: لجاجت
- عوامل و زمینههای لجاجت
- پیامدهای لجاجت
- شیوههای درمان لجاجت
ثالثا: چشم و همچشمی
- زمینههای چشم و همچشمی
- پیامدهای چشم و همچشمی
- شیوههای پیشگیری و درمان چشم و همچشمی
آسیبهای فکری و اعتقادی
آسیبهای اخلاقی
آسیبهای اقتصادی
آسیبهای تمدنی
چندهمسری (تعدد زوجات)
اختلاف و جدایی
اولا: اختلاف و دعوا در خانواده
- چگونگی پیشگیری از دعوا
- راهکارهای ختم دعوا
خشونت زناشویی
- احکام خشونت علیه همسر
- خشونت مشروع
- خشونت نامشروع
- راهبردهای رفع خشونت زناشویی
- تقویت ایمان و اخلاق
- رفع زمینههای خشونت
- اصلاحات فرهنگی
- تقویت کنترل اجتماعی
ثانیا: طلاق
- طلاق در نظام ارزشی اسلام
- طلاق در نظام حقوقی اسلام
- عوامل و زمینههای طلاق
- راهکارهای پیشگیری از طلاق
- راهکارهای اسلام برای کاهش عوارض منفی طلاق
- ازدواج مجدد
- تأمین مالی زنان مطلقه
- الگوی متعادل حضانت فرزندان
- تقویت پیوندهای اجتماعی
- پیامدهای طلاق