بحث:خانواده

فهرست مطالب

بخش نخست: مبانی و کلیات مرتبط با خانواده

انسان‌شناسی دینی

• ابعاد وجود انسان
• ویژگی‌های انسان

1. کرامت ذاتی
2. اختیارمند بودن
3. نیاز به شریعت الهی

• نیازهای انسان:

1. نیازهای عاطفی و روانی
2. نیازهای جنسی
3. نیازهای اجتماعی

نیاز جنسی انسان

• خانواده و جایگاه آن در رفع نیاز جنسی
• رویکردهای مختلف در مواجهه با نیاز جنسی:

1. قداست تجرد و پرهیز از روابط جنسی
2. اصالت لذت و آزادی در رفتارهای جنسی

• عوامل موثر در گسترش اخلاق مدرن جنسی
• پیامدهای آزادی در رفتارهای جنسی
• اخلاق جنسی از دیدگاه اسلام:

1. نهی از مجرد زیستن و توصیه به ازدواج
2. توصیه به تسریع در ازدواج
3. خویشتن‌داری جنسی تا آستانه ازدواج
4. توجه به جاذبه‌های جنسی همسر
5. ازدواج موقت
6. نفی خودارضایی و هم‌جنس‌گرایی

• تربیت جنسی و اهمیت آن:

1. تربیت جنسی پیش از ازدواج:
   1. تقویت ارتباط با خدا
   2. تقویت ارزش اخلاقی حیا
   3. کنترل ادراکات حسی
   4. کنترل ارتباط با نامحرم
   5. مدیریت رفتار در زندگی فردی و اجتماعی
   6. آسان‌سازی ازدواج
2. تربیت جنسی پس از ازدواج

تعریف خانواده

اهداف و کارکردهای خانواده

تأمین آرامش روانی همسران

• سلامت جسم و ارضای نیازهای جنسی
• آرامش روانی و ارضای نیازهای عاطفی

تشکیل خانواده و تأمین نیازهای طبیعی

تداوم نسل

• تولید مثل
• مراقبت از فرزندان
• تربیت فرزند

رشد و تکامل شخصیت

حفظ دین و ارزش‌های اخلاقی

• ازدواج مایه گسترش فرهنگ دینی
• ازدواج مایه حفظ دین و ایمان

جلوگیری از انحرافات اجتماعی

مشروعیت بخشی به فرزندان

تأمین نیازهای معیشتی

بخش دوم: تشکیل خانواده

فصل اول: پایه‌گذاری نهاد خانواده (تشکیل خانواده)

ضرورت و اهمیت تشکیل خانواده

• نیازهای انسان و نقش ازدواج
• جایگاه و اهمیت تشکیل خانواده در اسلام
• جایگاه خانواده در هستی
• تأکید بر تشکیل خانواده

آداب تشکیل خانواده

• آزادی و اختیار در انتخاب همسر
• نگاه به ازدواج و زندگی خانوادگی
• جهت‌گیری درست
• معیارهای روشن و صحیح
• پرهیز از تشریفات‌گرایی

فصل دوم: تعریف ازدواج و الگوی تشکیل خانواده

ارزش و اهمیت ازدواج

• ازدواج پیوندی مقدس

اهلیت برای ازدواج

موانع ازدواج

• موانع فردی:

1. مشکلات اقتصادی
2. نیافتن فرد مناسب
3. ادامه تحصیل
4. سن

• موانع خانوادگی:

1. بیماری والدین
2. تکفل خانواده
3. اختلاف یا طلاق والدین
4. سوابق ناپسند والدین

• موانع فرهنگی:

1. افزایش سطح انتظارات
2. ترویج فردگرایی
3. باورهای اشتباه

ولایت در ازدواج

وکالت در ازدواج

فصل سوم: معیارهای تشکیل خانواده (همسریابی و همسرگزینی)

قواعد و هنجارهای همسرگزینی

ویژگی‌های همسر شایسته (شرایط و ملاک‌های همسرگزینی)

• ملاک‌های جسمانی:

1. نداشتن فاصله سنی فراوان

• ملاک‌های عاطفی و روان‌شناختی:

1. داشتن قدرت تعقل و رشد عقلی

• ملاک‌های اقتصادی:

1. توانایی تأمین و اداره زندگی

• ملاک‌های دینی و اخلاقی:

1. دینداری و خداترسی
2. اخلاق نیکو
3. پرهیز از همسر فاسق، شرابخوار و منت‌گذار

• ملاک‌های فرهنگی و اجتماعی:

1. اصالت خانوادگی

• کفویت و همسانی (هم‌کفو بودن):

1. همسانی اعتقادی
2. همسانی فرهنگی

• اولویت‌بندی معیارها:

1. معیارهای مشترک دختران و پسران
2. معیارهای اختصاصی مردان
3. معیارهای اختصاصی زنان

سن ازدواج

فاصله سنی همسران

درون همسری

برون همسری

تک همسری

چندهمسری (تعدد زوجات)

همسان همسری (کفو هم بودن)

• سنخیت در انسان بودن
• سنخیت در ایمان
• سنخیت در احصان
• تضاد و عدم سنخیت

نقش خویشاوندان در انتخاب همسر برای جوانان

فصل چهارم: احکام و آداب ازدواج

احکام قبل از عقد

• صلاحیت مورد عقد (کفویت و عدم مانع)
• آشنایی قبل از ازدواج
• دوستی با هدف ازدواج

1. عوامل دوستی قبل از ازدواج
2. اهداف آشنایی از طریق دوستی
3. آسیب‌های آشنایی از طریق دوستی

• آشنایی از طریق غیردوستی و بدون واسطه
• آشنایی با واسطه

احکام و آداب خواستگاری و پیشنهاد ازدواج

• موارد حرمت خواستگاری
• مراسم خواستگاری:

1. موانع جلسه خواستگاری
2. جلسه خواستگاری

• محدوده ارتباط و نظر در خواستگاری برای زن و مرد
• روش مطلوب خواستگاری
• خواستگاری واحکام آن

احکام و آداب عقد ازدواج

• مراسم عقد

1. احکام عقد
2. احکام اولیای عقد
3. شروط ضمن عقد
4. مراسم عقد
5. دوران نامزدی و عقد

احکام و آداب عروسی (زفاف)

• مستحبات عروسی
• مراسم عروسی (جشن عروسی)
• ولیمه
• موسیقی و غنا در عروسی
• نثار عرس
• رقص
• همراهی جمعی از زنان با عروس تا خانه شوهر
• شب زفاف

مهریه و صداق

• معنای مهریه
• مقدار مناسب مهریه
• عوامل و انگیزه‌های مهریه سنگین:

1. کم‌رنگ شدن برخی ارزش‌ها
2. سهل‌انگاری خانواده‌ها
3. تصور استحکام زندگی
4. چشم و هم‌چشمی
5. ضعف فرهنگی و قانونی

• پیامدهای مهریه سنگین

1. مانع ازدواج
2. افزایش توقعات
3. زمینه ناسازگاری
4. موجب دشمنی
5. مایه اذیت زن
6. برقراری رقابت ناسالم

• احکام متفرقه مهریه:

1. شرایط ثبوت مهریه در ذمه زوج
2. موارد سقوط مهریه (کل یا بعض)
3. حکم قبول مهریه سنگین به صورت معجل با عدم علم به قدرت بر اداء
4. حکم مطالبه مهریه با فرض علم به اعسار زوج
5. اختلاف زوجین در مقدار و نوع و متعلق مهریه
6. احکام تغییر مهریه بعد از عقد

جهیزیه

محرمیت

محرمات نکاح

• نسبی:
  • مادر (تعریف مادر با توجه به لقاح مصنوعی)
• رضاعی:
  • شروط حرمت به سبب رضاع
  • عموم منزلت و موارد اختلافی آن
• کفر:
  • نکاح با اهل کتاب (دائم یا موقت)
  • حکم مسلمان شدن زوجین یا یکی از آنها
  • ازدواج با غیرشیعه از مسلمین (دائم و موقت)
• مصاهره:
  • معقوده پدر و پسر
  • نشر حرمت به سبب زنا
  • زنا با زن شوهردار
  • زنا در عده رجعی
  • نکاح در عده

ازدواج با غیرمسلمان

انواع ازدواج

• ازدواج دائم
• ازدواج موقت

فصل ششم: گسترش اعضای خانواده (فرزندآوری)

اهمیت و فواید فرزندآوری

• توسعه ارتباطات انسانی
• طلوع امید و آرزوهای جدید
• تداوم زندگی
• کمال عشق
• تأمین نیازهای روحی
• شور و نشاط مضاعف
• استحکام پیوند زندگی
• پویایی خانواده

جمعیت و تنظیم خانواده

جمعیت

• تعریف جمعیت و جمعیت‌شناسی
• باروری و افزایش جمعیت از دیدگاه اسلام
• سیاست‌های جمعیتی:

1. سیاست جمعیتی مربوط به مرگ و میر
2. سیاست جمعیتی مربوط به باروری
3. سیاست‌های مهاجرتی
4. سیاست‌های حمایت از کودکان
5. سیاست‌های حمایت از سالخوردگان
6. سیاست‌های مربوط به بهبود نسل

تنظیم خانواده

• جلوگیری از فرزندآوری
• روش‌های پیشگیری از بارداری
• احکام پیشگیری از بارداری
• ناباروری
• بیماری‌های مقاربتی
• باروری مصنوعی (تلقیح مصنوعی)
• رحم اجاره‌ای
• شبیه‌سازی
• سقط جنین

احکام فرزندخواندگی

• سنت فرزندخواندگی
• سنت پدرخواندگی
• سنت مادرخواندگی

بخش سوم: حقوق خانواده

• اهمیت رعایت حقوق و اخلاق در خانواده
• تسهیل ازدواج

روابط همسران

حقوق و تکالیف مشترک

1. حسن معاشرت
2. تحکیم خانواده و مشارکت در امور آن
3. حضانت و تربیت فرزندان
4. حقوق مذکور به صورت شرط ضمن عقد
5. حقوق و روابط جنسی همسران (مانند: خودآرایی همسران برای یکدیگر)
6. حقوق و روابط عاطفی همسران

حقوق زوج (وظایف زوجه)

1. حق زوج در قوّامیت (قوامیت اقتصادی و مدیریتی) و وظیفه زوجه در اطاعت
2. حق زوج در کنترل تولید مثل و وظیفه زوجه در همکاری (نقش رضایت زوجین در جلوگیری از بارداری و عزل)
3. حق زوج در کنترل ورود و خروج زوجه از منزل و وظیفه زوجه در استیذان (شامل: ماهیت اذن؛ لزوم اذن و قلمرو آن؛ موارد سقوط اذن زوج)
4. حق زوج در استمتاع مطلق و وظیفه زوجه در تمکین مطلق
5. حق زوج در ولایت بر فرزندان

حقوق زوجه (وظایف زوج)

1. حق زوجه در مطالبه مهریه و وظیفه زوج در پرداخت آن
2. حق زوجه در مطالبه نفقه و وظیفه زوج در پرداخت آن
3. حق زوجه در همبستری (حداقل هر چهار ماه) و وظیفه زوج در ارتباط جنسی حداقلی

مسائل چالشی حقوق زوج و زوجه

آموزش زوجه

غیرت زوج یا زوجه

اشتغال زوجه

1. تقسیم کار بین زن و مرد
2. اختصاص کارهای راحت به زن
3. مشاغل شایسته تر برای زن:
   1. تعلیم و تربیت
   2. پزشکی، جراحی
   3. مامایی و پرستاری
   4. شیردهی و نگهداری فرزندان
   5. هنرهای دستی
   6. آرایش‌گری
   7. فروش لوازم آرایشی و بهداشتی
4. آثار و پیامدهای اشتغال زوجه
5. کنترل و پیشگیری از آسیب‌های این اشتغال
6. احكام مخالفت زوج با اشتغال

روابط والدین با فرزندان

• حقوق والدين بر فرزندان (وظایف فرزندان):
• اجمالی از این حقوق:

1. احسان
2. مراقبت
3. حمایت
4. اطاعت
5. احترام
6. محبت

• عقوق والدین
• حقوق فرزندان بر والدين (وظایف والدين)
• اصول کلی وظایف والدین
• لزوم حفظ‍‌ اقتدار والدین در خانواده
• شیوه‌های مناسب تربیتی در خانواده:

1. آموزش
2. ارائه الگو
3. تشویق و تنبیه

• وظایف ویژه والدین در مراحل مختلف رشد کودک:

1. مرحلۀ پیش از تولد
2. مرحله تولد و ماه‌های نخستین
3. مرحله اول کودکی (قبل از دوران دبستان):
4. مرحله دوم کودکی (دوران دبستان)
5. مرحله نوجوانی
6. دورۀ جوانی

• اجمالی از این حقوق:

1. احسان
2. حفظ و مراقبت
3. حمایت (نفقه فرزندان، تزویج فرزندان)
4. اظهار محبت
5. آموزش (تعلیم)
6. پرورش (تربیت)
7. نظارت
8. عدالت

• حقوق کودک:
• ایام بارداری
• هنگام زایمان
• دوران شیرخوارگی
• حق حضانت

بخش چهارم: مدیریت خانواده

• الگوی اسلامی مدیریت خانواده

فصل اول: جایگاه‌ها و تعریف اعضای خانواده

جایگاه مرد و پدر خانواده

• قوامیت شاخص‌های مدیریت خانواده

1. حق شوهر در کنترل خروج زن از من
2. هنجار اطاعت از شوهر
3. حکم مشورت با زنان
4. ولايت پدر و جد پدری بر فرزندان

مدیریت و سرپرستی خانواده

• مبانی مدیریت مرد در خانواده
• بایسته‌های مدیریت مرد در خانواده

1. توجه به دستورات دینی
2. مشورت با اعضای خانواده و دیگران
3. رعایت تعادل و دوری از افراط و تفریط

جایگاه زن و مادر در خانواده

• همسر بودن
• مادر بودن

جایگاه فرزند در خانواده

• فرزندخواهی
• مفهوم رشد و ویژگی‌های آن
• عوامل مؤثر بر رشد

1. پایه‌های زیستی رشد
2. پایه‌های محیطی رشد
3. نقش اراده در رشد

• ابعاد رشد

1. رشد جسمی - حرکتی
2. رشد عاطفی - هیجانی
3. رشد شناختی
4. رشد اجتماعی
5. رشد اخلاقی

• مراحل رشد

1. سال‌های نخستین
2. نوجوانی
3. جوانی
4. میانسالی
5. پیری

• تفاوت‌های فردی
• تفاوت‌های جنسیتی

1. تفاوت‌های زیستی
2. تفاوت‌های شناختی
3. تفاوت‌های عاطفی
4. نقش جنسی

فصل دوم: مدیریت رشد شخصیت اعضای خانواده

بهره‌گیری از عقل و اندیشه در خانواده

• شیوه‌های بهره‌گیری از عقل و اندیشه در خانواده

1. ایجاد آرامش
2. عاقبت‌اندیشی
3. مشورت کردن

• شرایط مشورت شونده

تأثیر علم و آگاهی در رشد خانواده

• عرصه‌های لازم برای دانش‌افزایی

1. مسائل دینی
2. تربیت فرزندان
3. امور اقتصادی

رشد اخلاق در خانواده

1. احترام متقابل
2. عفو و گذشت
3. خوش خلقی
4. خوش زبانی
5. خوش بینی

تقویت معنویت در خانواده

• شیوه‌های تقویت معنویت در خانواده

1. یاد خدا
2. توجه ویژه به نماز
3. انس با قرآن
4. انتخاب الگوهای مناسب
5. ارتباط با افراد متدین
6. کسب روزی حلال
7. دوری از ابزارها و برنامه‌های آسیب‌زا

نشاط و شادابی در خانواده

• اهمیت نشاط و شادابی در خانواده
• راه‌های افزایش نشاط و شادابی در خانواده

1. ارتباط با خداوند
2. راضی بودن به مقدرات الهی
3. احترام و تکریم
4. خوب سخن گفتن
5. تبسم و خنده
6. مثبت‌نگری و مثبت‌گرایی
7. تفریح سالم
8. مزاح و شوخی
9. تشویق و تحسین
10. دید و بازدید
11. برخی موارد دیگر

نظم و برنامه‌ریزی در خانواده

• اهمیت نظم در خانواده
• شیوه‌های ایجاد نظم در خانواده

1. آگاهی‌بخشی درباره آثار نظم
2. داشتن برنامه مشخص و زمان‌بندی شده
3. سایر راهکارها

فصل پنجم: مدیریت ارتباطات در خانواده

اولاً: ارتباط با خداوند

نماز در خانواده

• نقش نماز در استحکام و پیشرفت خانواده
• لزوم اهتمام به نماز اعضای خانواده

تقوا در خانواده

• آثار تقوا در زندگی
• آثار گناه در زندگی
• زمینه‌سازی برای تقوا در خانواده

دعا در خانواده

• کارکردهای دعا در خانواده
• دعاهایی برای خانواده

1. درخواست فرزند صالح
2. نمازگزار شدن فرزندان
3. قرار گرفتن خانواده در پناه خداوند
4. پربرکت شدن خانواده و فرزندان
5. درخواست روزی حلال
6. آمرزش پدر و مادر
7. دور شدن از عذاب جهنم

ثانياً: روابط اعضای خانواده با یکدیگر

روابط عاطفی همسران

اصل مودت و رحمت (دوستی و مهربانی)

• جایگاه و اهمیت مودت و رحمت
• جلوه‌های زبانی و گفتاری:

1. ابراز علاقه و محبت زبانی
2. مخاطب قرار دادن با محبت
3. گفتگوی محبت‌آمیز

• جلوه‌های سلوکی و رفتاری
• نفی کینه‌توزی
• نقش عاطفی زن
• نقش عاطفی شوهر

روابط جنسی همسران

1. نقش جنسی زن
2. نقش جنسی شوهر

روابط رفتاری و اخلاقی همسران

اصل تکریم و احترام متقابل

• جایگاه و اهمیت تکریم در خانواده
• تأکید بر تکریم همسر در راه و رسم نبوی
• وجوه تکریم همسر
• تکریم فرزندان:

1. سلام و احترام به کودکان
2. احترام به بازی کودکان
3. تحسین کودکان
4. منع شکستن روانی کودکان
5. مشورت کردن با نوجوانان و جوانان
6. تکریم دختران

اصل بخشش و گذشت

• جایگاه و اهمیت بخشش و گذشت در روابط خانوادگی
• نقش بخشش و گذشت در زندگی خانوادگی

اصل مدارا و سازگاری

• جایگاه و اهمیت مدارا و سازگاری در زندگی خانوادگی
• لوازم مدارا و سازگاری:

1. رعایت توانایی‌ها
2. پوزش‌خواهی و پوزش‌پذیری
3. پرهیز از قهر کردن
4. پرهیز از حسادت و حسرت
5. نفی کینه‌توزی

• مرز مدارا و سازگاری

اصل رفق و ملایمت

• جایگاه و اهمیت رفق و ملایمت
• جلوه‌های رفق و ملایمت در زندگی خانوادگی:

1. زیادت و برکت
2. سلامت و عافیت
3. آسودگی و راحت
4. آسان شدن امور سخت
5. کاهش مخالفت
6. رسیدن به مطالبات
7. تداوم‌بخشی دوستی و دلبستگی و تحکیم تعلقات

اصل عدالت و رفتار منصفانه

اصل نیک‌رفتاری و سازگاری

• حسن معاشرت (معاشرت به معروف)
• پرهیز از همه گونه‌های خشونت:

1. خشونت گفتاری (دشنام‌دهی و ناسزاگویی؛ تمسخر؛ سرزنش؛ بهتان؛ لعنت؛ منت‌گذاری؛ مشاجره)
2. خشونت رفتاری (ترشرویی؛ فخرفروشی؛ خشم و عصبانیت؛ زورگویی و سلطه‌گری؛ غیرت‌ورزی و تعصب بی‌جا؛ کناره‌گیری؛ کتک زدن)

اصل شکیبایی و بردباری

• پرهیز از قهر کردن

اصل بخشش و گذشت

1. عذرخواهی و عذرپذیری

اصل تفاهم و توافق و مشورت

اصل تعاون و همکاری

• تقسیم کار و همکاری در امور خانواده

اصل حقوق‌مداری و تأمین نیازها

• حقوق و نیازهای مادی
• حقوق و نیازهای روحی و عاطفی
• حقوق و نیازهای زیبایی دوستی و آراسته‌سازی (شامل: آرایش شوهر برای همسر؛ ثمرات آرایش و زینت مردان؛ استفاده از عطر و لباس رنگین)
• حقوق و نیازهای جنسی

عوامل استحکام پیوند زوجین

رفتارهای فراوظیفه‌ای زوجین در خانواده

روابط فرزندان با یکدیگر

• وظایف فرزندان نسبت به یکدیگر

روابط کلی اعضای خانواده

• رفت و آمد
• ارتباط کلامی (گفتگو):

1. تأثیر ارتباط کلامی در خوشبختی خانواده
2. شیوه‌هایی برای ارتباط کلامی مناسب

• پوشش و زینت:

1. تأثیر پوشش در اخلاق و رفتار خانواده
2. حد پوشش در خانه و بیرون از خانه

• نگاه کردن
• تماس بدنی
• محبت:

1. اهمیت محبت در خانواده
2. راهکارهای حفظ و تقویت محبت

• جمع‌گرایی:

1. اهمیت جمع‌گرایی در خانواده
2. آثار جمع‌گرایی در خانواده
3. نمونه‌هایی از جمع‌گرایی در خانواده

• مدارا:

1. اهمیت مدارا در خانواده
2. شیوه‌های مدارا در خانواده

• تغافل:

1. ضرورت تغافل در خانواده
2. کارکرد تربیتی تغافل در خانواده

• کرامت نفس:

1. تأثیر تربیتی کرامت نفس در خانواده
2. شیوه‌های ایجاد و تقویت کرامت نفس

ثالثاً: روابط خانواده با دیگران و بایسته‌های آن

حفظ حریم محرم و نامحرم

• محارم:

1. نسبی
2. رضاعی
3. سببی

رابعاً: ارتباط خانواده با دیگران

• ارتباط با خویشاوندان (صله رحم)

روابط اعضای خانواده با خویشاوندان

• تعریف خویشاوندی
• تعریف ارتباط با خویشاوندان
• مراتب خویشاوندی در اسلام
• اهمیت روابط‍‌ خویشاوندی
• گونه‌های روابط‍‌ خویشاوندی
• آثار روابط‍‌ خویشاوندی
• روابط‍‌ خویشاوندی پس از ازدواج
• آثار قطع روابط‍‌ خویشاوندی
• حقوق و احکام خویشاوندی
• حقوق و وظایف مالی خویشاوندان

1. حق نفقه
2. حق وصیت
3. حق خوراک
4. حق دیه سه
5. حق ارث

• خویشاوندی و ازدواج
• خویشاوندی و حجاب
• آسیب‌شناسی روابط‍‌ خویشاوندی

روابط اعضای خانواده با غیر خویشاوندان (سایر افراد جامعه)

• حقوق همسایگان
• حقوق دوستان و برادران مؤمن
• توجه به مسائل شرعی در ارتباطات
• غیرت‌ورزی:

1. غیرت، ارزشی همیشگی
2. لزوم شجاعت در غیرت‌ورزی
3. رعایت تعادل در غیرت‌ورزی

• حیا:

1. انواع حیا
2. راه‌های حفظ و تقویت حیا

• رازداری:

1. اهمیت رازداری در خانواده
2. زمینه‌ها و عوامل افشای راز

فصل پنجم: مدیریت تعاون و همکاری درونی خانواده

تقسیم کار خانگی

نگاه هنجاری اسلام به تقسیم کار جنسیتی

توجیه عقلانی الگوی تقسیم کار جنسیتی

ارزیابی انتقادهای مخالفان تقسیم کار جنسیتی

فصل ششم: مدیریت تحکیم خانواده (استحکام و تعالی خانواده)

عوامل استحکام خانواده

• عوامل اعتقادی:

1. تقدس پیوند زناشویی
2. مثبت‌اندیشی
3. قناعت
4. جمع‌گرایی در خانواده
5. تفسیر صحیح از مشکلات زندگی
6. باورهای دینی

• عوامل عاطفی
• عوامل کلامی
• عوامل رفتاری:

1. خلوت با همسر
2. ارضای صحیح نیازهای جنسی
3. ایجاد و حفظ آرامش و نشاط در خانواده
4. توجه به تفاوت‌ها در رفتار با همسر
5. احترام و ادب
6. احترام به خانواده خود و همسر
7. رازداری در خانواده
8. گذشت از خطای همسر

• تعالی خانواده

راهکارهای درونی تحکیم خانواده

• دوره احراز بلوغ و رشد زوجین
• انتخاب آگاهانه
• اعطای حق انتخاب همسان همسری
• تأمین هزینه های مالی معقول
• ساختن سطح انتظارها
• ارضای منظم نیاز جنسی
• اظهار محبت
• تقسیم کار جنسیتی
• فرزندآوری
• تربیت اخلاقی
• تقویت ایمان دینی

راهکارهای بیرونی تحکیم خانواده

• تقویت ایمان و اخلاق
• دینی سازی جامعه
• حصر روابط جنسی در چارچوب زناشویی
• افزایش سطح آگاهی‌ها
• حمایت خویشاوندان، دوستان و همسایگان
• محدودیت روابط اجتماعی زنان و مردان
• تأمین اقتصادی خانواده‌ها
• وضع قوانین و مقررات مناسب
• تقویت کنترل اجتماعی

فصل هفتم: مدیریت تربیت فرزندان

=اهداف فرزندپروری

• شکوفایی ظرفیت‌ها و استعدادها
• تحول از حیات طبیعی به حیات معقول
• تدارک قابلیت اجتماعی
• پسط شخصیت

=عوامل اثرگذار در تربیت فرزند

• وراثت
• ساختار اجتماعی
• محیط طبیعی
• نظام آموزش و پرورش
• اراده خودساز شخصیت
• خانواده و نقش مؤثر آن:

1. کمّیت ارتباط انسانی
2. کیفیت ارتباط انسانی
3. وحدت انسانی
4. نخستین پل ارتباطی
5. دل‌بستگی
6. تداوم و تنوع حضور

=نیازهای اساسی فرزندان

• امنیت
• محبت
• احترام
• درک متقابل
• زیبایی و زیباگرایی
• خودشکوفایی

=همکاری والدین در تربیت فرزند

• خانواده با الگوی مدیریتی متعارض
• خانواده با الگوی تعامل
• شیوه‌های رسیدن به الگوی تعامل در خانواده

روش‌های تربیتی پیش از تولد

• نقش و اهمیت توارث در تربیت
• نقش عمل جنسی و انعقاد نطفه در تربیت

1. زمان انعقاد نطفه
2. مکان انعقاد نطفه
3. رفتار و حالات زوجین

• نقش و شیوه بارداری در تربیت

روش‌های تربیتی آغاز تولد

• پذیرش کودک چه دختر و چه پسر
• گفتن اذان و اقامه
• انتخاب نام نیکو
• غسل نوزاد
• پوشش نوزاد
• ختنه کردن
• سوراخ کردن گوش
• عقیقه کردن و ولیمه
• تراشیدن موی سر و صدقه دادن
• تغذیه با شیر مادر

روش‌های تربیتی پس از تولد

اولاً: کودکی و تربیت

• محبت:

1. بوسیدن
2. بازی
3. احترام و تکریم
4. هدیه دادن
5. خطاب نیکو
6. سلام کردن

ثانياً: نوجوانی و تربیت

• آموزش معارف و احکام دینی

1. یکتاپرستی
2. سپاس‌گزاری و نیکی به والدین
3. توجه دادن به مرگ و معاد
4. آموزش واجبات و سفارش به نماز و روزه
5. امر به معروف و نهی از منکر
6. صبر بر مصائب
7. معاشرت با مردم بدون غرور و تکبر
8. میانه‌روی در امور

• آموزش مهارت‌های دفاعی و اجتماعی

ثالثاً: جوانی و تربیت

• مشورت
• شغل
• ازدواج

فصل هشتم: مدیریت مشکلات خانوادگی (آسیب‌شناسی نهاد خانواده)

• معیار خانواده سالم و ناسالم

زمینه‌ها و عوامل اختلاف و تهدید بنیان خانواده

• عوامل روان‌شناختی
• عوامل رفاری و اخلاقی:

1. تنش‌های کلامی
2. کم‌حرفی
3. کم‌توجهی
4. مشکل‌های برقراری ارتباط با یکدیگر

• عوامل اجتماعی و فرهنگی:

1. رابطه افراطی با دوستان (راهکار)
2. رابطه افراطی با خویشاوندان و دخالت اطرافیان (راهکار)
3. اثرپذیری از شایعات یا رسانه‌ها

• عوامل اقتصادی
• عوامل جسمانی و بدنی
• عوامل دینی:

1. ضعف باورها و رفتارهای دینی (راهکار)

• عوامل درون‌خانوادگی:

1. وابستگی همسر به خانواده (راهکار )

• عوامل برون‌خانوادگی:

1. عدم حضور در خانه (راهکار)

سوء ظن

• عوامل سوء ظن میان همسران
• سوء ظن پدر و مادر نسبت به فرزندان
• پیامدهای سوء ظن در خانواده
• راه‌های پیشگیری و درمان سوء ظن

لجاجت

• عوامل و زمینه‌های لجاجت
• پیامدهای لجاجت
• شیوه‌های درمان لجاجت

چشم و هم‌چشمی

• زمینه‌های چشم و هم‌چشمی
• پیامدهای چشم و هم‌چشمی
• شیوه‌های پیشگیری و درمان چشم و هم‌چشمی

بخل و بدخلقی

قهر و نشوز

سحر و جادو

راه‌های پیش‌گیری از اختلاف‌های خانوادگی

• آگاهی از شرایط‍‌ انتخاب همسر
• آموزش زوجین
• آموزش اعتقادات دینی
• رعایت حدود و مرزها در خانواده
• توجه به اصل مشورت و کسب توافق در خانواده

سختی‌ها و مشکلات خانوادگی

انواع سختی و مشکل

• سختی‌ها و مشکلات طبیعی
• سختی‌ها و مشکلات فراطبیعی
• سختی‌ها و مشکلات خودساخته

تعامل با مشکلات (حلّ اختلاف‌های خانوادگی)

• تفسیر صحیح از سختی‌ها و مشکلات
• اجتناب‌ناپذیر بودن برخی مشکلات
• راهکارهای حل اختلاف و تعامل با مشکلات:

1. مدیریت وضعیت موجود و برخورد مقتدرانه با مشکل
2. صبر و بردباری و دوری از عجله
3. حفظ آرامش و پرهیز از اضطراب و غصه خوردن
4. تلاش و کوشش برای صلح و سازش
5. مشاوره با خبرگان و صاحب‌نظران
6. پذیرش حکمیّت امین و عادل
7. دعا و استغفار
8. طلاق

• حل مشکلات مربوط‍‌ به فرزندان
• حل مشکلات عاطفی و جنسی
• روش حل اختلاف در موارد نشوز

آسیب‌های فکری و اعتقادی

آسیب‌های اخلاقی

آسیب‌های اقتصادی

آسیب‌های تمدنی

چندهمسری (تعدد زوجات)

ناسازگاری (اختلاف و دعوا در خانواده)

ناسازگاری بدون خشونت

• چگونگی پیشگیری از دعوا
• راهکارهای ختم دعوا (چگونگی رفع اختلافات خانوادگی)
• نشوز:

1. نشوز زن
2. نشوز مرد
3. آثار نشوز

• شقاق:

1. ماهیت شقاق
2. شرایط و وظایف حکمین
3. حکم تبعیت از حکم حکمین

• اختلاف بر حضانت فرزندان:

1. ماهیت حضانت و نسبت آن با ولایت پدر
2. حق یا حکم بودن حضانت
3. اصل اولی در حضانت فرزندان

• ولایت پدر و جد

1. قلمرو ولایت (نسبت به بعد ازدواج)
2. حرمت ایذاء
3. وجوب اطاعت
4. اشتراط ولایت به مصلحت یا عدم مفسده

• اختلاف بر نفقه زوجه:

1. قلمرو نفقه زوجه (مسکن، خوراک وپوشاک، کفارات، هزینه تحصیل، هزینه پیشگیری از بیماری جسمی و روحی، هزینه درمان جسمی و روحی)
2. لزوم تملیک یا کفایت اباحه

• اختلاف بر نفقه والدین و فرزندان:

1. قلمرو نفقه(هزینه تحصیل و...)
2. شمول حکم نفقه اقارب نسبت به اجداد و اولاد اولاد
3. کم تقاص در صورت عدم پرداخت نفقه

ناسازگاری با خشونت

• احکام خشونت علیه همسر

1. خشونت مشروع
2. خشونت نامشروع

• راهبردهای رفع خشونت زناشویی

1. تقویت ایمان و اخلاق
2. رفع زمینه‌های خشونت
3. اصلاحات فرهنگی
4. تقویت کنترل اجتماعی

بخش پنجم: تربیت خانواده

بخش ششم: اقتصاد خانواده

نقش اقتصاد در پایداری خانواده

• ایجاد هم‌بستگی و پیوند
• ایجاد رفاه و آسایش

مسئولیت اقتصادی اعضای خانواده

• وظیفه مردان

1. تأمین معاش خانواده
2. مدیریت اقتصاد خانواده
3. مهریه همسر
4. وظیفه زنان
   1. قدرشناسی از تلاش اقتصادی همسر
   2. مدیریت شایسته مصرف در خانواده
   3. سازگاری با شغل همسر

اشتغال زنان

• دلایل اشتغال زنان
• مسئولیت زنان در اشتغال

فضایل اخلاقی در اقتصاد خانواده

• قناعت
• اعتدال در مصرف
• گشاده‌دستی مرد برای خانواده
• میهمان‌نوازی
• پرهیز از افراط و تفریط در کار
• پرهیز از پیروی جاهلانه در مصرف

شغل و درامد

• اهمیت کار و تلاش
• استقلال اقتصادی
• روش‌های کسب روزی حلال

1. شناخت حلال و حرام
2. قناعت
3. صبر
4. خوش اخلاقی
5. دعا

مصرف و هزینه

• چگونگی هزینه کردن

1. اولویت دادن به ضروریات زندگی
2. گشاده‌دستی در تأمین نیازها
3. پرهیز از اسراف

بخش هفتم: سلامت خانواده

• اهمیت تغذیه و بهداشت خانواده
• خوراکی‌های حلال و حرام
• استعمال مواد مخدر
• نوشیدنی‌های حرام
• روش صحیح تغذیه
• مقدار تغذیه
• نوع تغذیه

بخش هشتم: روابط اجتماعی خانواده

بخش نهم: انحلال خانواده (گسست پیوند خانوادگی)

اولاً: جدایی با فسخ عقد

• عیوب موجب حق فسخ (در مرد و زن)
• نیرنگ و تدلیس:

1. ماهیت تدلیس
2. شروط تدلیس

• کفر و ارتداد و تغییر دین

ثانیاً: جدایی با طلاق و خلع

• طلاق در نظام ارزشی اسلام
• طلاق در نظام حقوقی اسلام
• شرایط مطلقه
• وکالت بلا عزل در طلاق
• انواع طلاق:

1. طلاق منفور
2. طلاق غیر منفور
3. طلاق ولی
4. طلاق مشروط
5. طلاق غائب

• عوامل و زمینه‌های طلاق
• راهکارهای پیشگیری از طلاق
• راهکارهای اسلام برای کاهش عوارض منفی طلاق

1. ازدواج مجدد
2. تأمین مالی زنان مطلقه
3. الگوی متعادل حضانت فرزندان
4. تقویت پیوندهای اجتماعی

• پیامدهای طلاق
• عده مطلقه
• خلع:

1. فرق خلع و مبارات
2. تنفر در خلع و مبارات
3. عده مخلوعه

• عده عقد موقت

ثالثاً: جدایی با روش‌های ممنوع

• ظهار
• ایلاء

رابعا: مرگ همسران (والدین)

• بیوگی زن
• عده وفات
• یتیمی فرزندان