آخر الزمان
 | این یک مقالهٔ خرد است. میتوانید با گسترش آن به امامتپدیا کمک کنید. |
آخر الزمان: آخر به بخش پایانی هر مجموعه گفته،[۱] و زمان در لغت بر وقت کم یا زیاد اطلاق میشود [۲] و مقصود از آن در اینجا روزگار و عمر جهان است.
"آخرالزمان" ترکیبی اضافی و به معنای بخش پایانی حیات دنیا است. واژه آخرالزمان در قرآن به کار نرفته؛ اما مطالب گوناگونی درباره این موضوع از آیات قابل استفاده است.
قرآن به طور کلی، جهانیان را به دو بخش ﴿﴿ الأَوَّلِینَ ﴾﴾[۳] و ﴿﴿الآخِرِينَ﴾﴾[۴]، ﴿﴿ الْمُسْتَأْخِرِينَ ﴾﴾[۵]افزون بر آن، آیاتی در قرآن از میراثبری زمین به وسیله صالحان و مستضعفان، پیروزی نهایی حق بر باطل و گسترش اسلام در سرتاسر جهان سخن میگوید که پس از وقوع بلاها و فتنههای بسیار محقق میشود.
- ﴿﴿ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَاصْبِرُواْ إِنَّ الأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَن يَشَاء مِنْ عِبَادِهِ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ ﴾﴾[۶].
- ﴿﴿وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَک لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ ﴾﴾[۷].
- ﴿﴿وَنُرِيدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ ﴾﴾[۸].
- ﴿﴿هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا ﴾﴾[۹]. و ... این آیات با دوره پایانی دنیا ارتباط دارند[۱۰] و برخی از نشانههای قیامت که از آن به "اَشْراط الساعة" تعبیر شده ﴿﴿فَهَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ السَّاعَةَ أَن تَأْتِيَهُم بَغْتَةً فَقَدْ جَاءَ أَشْرَاطُهَا فَأَنَّى لَهُمْ إِذَا جَاءَتْهُمْ ذِكْرَاهُمْ ﴾﴾[۱۱] نیز در این بخش واقعند.
در روایات و تفاسیر، بسیاری از نشانههای آخرالزمان از اشراط الساعة نیز شمرده شده است؛[۱۲] از این رو برای جدایی این دو موضوع مقاله آخرالزمان به حوادث و تحولات اجتماعی در واپسین دوره حیات بشری اختصاص یافته که معمولا در کتابهایی تحت عنوان "الْمَلاحِمُ والْفِتَن" [۱۳] و کتابهای مربوط به غیبت امام زمان(ع) [۱۴] بررسی میشوند و اشراط الساعة به حوادث طبیعی و دگرگونیهای کیهانی در آستانه قیامت، مانند: طلوع خورشید از مغرب، پوشیده شدن آسمان از دود، تاریک شدن خورشید و ماه و ستارگان، متلاشی شدن کوهها و... محدود شده است[۱۵].
تعبیر "الیومالأخر" که در قرآن فراوان به کار رفته، با جهان آخرت مرادف و ناظر به این واقعیت است که زندگانی آن جهان، در پی حیات دنیایی، سرانجامِ نهایی آن است [۱۶]؛ در نتیجه، این اصطلاح نیز به بحث "آخرالزمان" مربوط نمیشود. از آنجا که مفهوم "آخر" نسبی است و در تاریخ انقراض دنیا اختلاف فراوانی وجود دارد [۱۷] و قرآن نیز از تعیین وقتی مشخص برای آن پرهیز کرده:
- ﴿﴿إِنَّ اللَّهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ ﴾﴾[۱۸].
- ﴿﴿إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكَافِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيرًا ﴾﴾[۱۹].
- ﴿﴿وَتَبَارَكَ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَعِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴾﴾[۲۰].
محدوده آخرالزمان به دقت قابل اندازهگیری نیست؛ با این حال، با استفاده از روایات [۲۱] میتوان بعثت پیامبر خاتم را سرآغاز دوره "آخرالزمان" دانست[۲۲]؛ البته در بیشتر روایات، آخرالزمان به دوره پایانی که با ظهور مهدی (ع) مقارن است، اطلاق شده است. بشر به مقتضای حبّ ذات و طبیعت جست و جو گر خود، همواره به سرانجام دنیا میاندیشیده است [۲۳] همه ادیان الهی و بیشتر مکاتب بشری، درباره پایان تاریخ، اظهار نظر کردهاند[۲۴] در همه پیشگوییهای مربوط به آخرالزمان، خبرهای وحشتناک و نگرانکنندهای وجود دارد؛[۲۵] ولی اغلب بر این امر اتفاق نظر است که پایان کار بشر، روشن و سعادتآمیز است[۲۶]. در تمام فرقهها و مذاهب اسلامی، کم و بیش سرانجام سعادتمند بشر پیشبینی شده است[۲۷].
در متون زرتشتی "از آیینهای باستان" به صراحت از دوره طلایی بشر در پایان جهان یاد شده که به آشوبها و بلاهای بسیار مسبوق خواهد بود و با ظهور واپسین منجی "سوشیانس" محقّق میشود[۲۸].
در آیین هندوان نیز هر دوره انسانی به چهار قسمت تقسیم شده که قسمت چهارم آن، مظهر غروب و افول تدریجی معنویت اولیه است و از آن، به عصر ظلمت (Kali Yuga) تعبیر میشود؛ سپس منجی بشر ظاهر و با فروپاشی جوامع انسانی و ازبین رفتن شرارتها، دورهای نو آغاز میگردد[۲۹].
در متون بودایی نیز از این دوره، سخن به میان آمده است[۳۰].
در ادیان ابراهیمی، بیش از آیینها و مکاتب دیگر بر دوره طلایی بشر در پایان تاریخ، تأکید شده است. در عهد عتیق، برقراری سعادت و عدالت در سرتاسر جهان پیشبینی شده که به وسیله "مشیح" محقّق میشود[۳۱] در عهد جدید نیز به این مطلب پرداخته شده [۳۲] و مکاشفه یوحنا به طور کامل به حوادث ناگوار آخرالزمان، اختصاص یافته و در پایان آن، به برقراری صلح و آرامش جهان تحت حاکمیت مؤمنان اشاره شده است [۳۳].
در میان مکاتب بشری، پیشبینی "مارکس" از مدینه کمونیستی همراه با کمون نهایی ایجاد شده، تصویری از جامعه بیطبقه و بینیاز از دولت را ارائه میدهد[۳۴] پیشبینیهای "رنهگنون" "عبدالواحد یحیی" از افول و فروپاشی تمدن مادی غرب و ظهور مجدد حق و حقیقت که با نظر به دادههای آیینهای باستان و ادیان ابراهیمی ارائه شده خبر میدهد [۳۵] نظریه پایان تاریخ "فوکویاما" پیروزی نهایی نظام غربی و حاکمیت ابدی آن بر سرتاسر جهان را پیشبینی کرده است [۳۶] و نظریه "برخورد تمدنها" از "هانتنگتون" جنگ جهانی تمدنها و نظم جهانینوی براساس مرزهای تمدنی را در پایان این دوره از جهان، پیشبینی میکند[۳۷].
مباحث فرعی
- دیدگاه کلی قرآن درباره پایان تاریخ؛
- نشانهها و رخدادهای مهم آخرالزمان؛
- بحران معنویت؛
- وقوع اختلافها و درگیریهای بسیار؛
- ظهور دجال؛
- وقوع مصائب؛
- خروج سفیانی؛
- ندای آسمانی؛
- ظهور منجی بزرگ بشر؛
- نزول عیسی(ع)؛
- خروج جنبندهای از زمین؛
- هجوم یأجوج و مأجوج؛
- رجعت؛
- صلح و آرامش پایدار در سرتاسر جهان؛
منابع
پانویس
- ↑ الکلیات، ج۱، ص۸۳.
- ↑ لسانالعرب، ج ۶، ص ۸۶، «زمن».۸۳.
- ↑ پیشینیان؛ سوره واقعه، آیه ۱۳.
- ↑ پسینیان؛ سوره واقعه، آیه ۳۹.
- ↑ پیشینیان؛ سوره حجر، آیه ۲۴.
- ↑ موسی به قوم خود گفت: از خداوند یاری بخواهید و شکیبا باشید، بیگمان زمین از آن خداوند است، به هر کس از بندگان خویش که بخواهد به میراث میدهد و سرانجام (نیکو) از آن پرهیزگاران است؛ سوره اعراف، آیه ۱۲۸.
- ↑ خداوند به کسانی از شما که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته کردهاند وعده داده است که آنان را به یقین در زمین جانشین میگرداند- چنان که کسانی پیش از آنها را جانشین گردانید- و بیگمان دینی را که برای آنان پسندیده است برای آنها استوار میدارد و (حال) آنان را از پس هراس به آرامش بر میگرداند؛ (آنان) مرا میپرستند و چیزی را شریک من نمیگردانند و کسانی که پس از این کفر ورزند نافرمانند؛ سوره اعراف، آیه ۱۲۸.
- ↑ و برآنیم که بر آنان که در زمین ناتوان شمرده شدهاند منّت گذاریم و آنان را پیشوا گردانیم و آنان را وارثان (روی زمین) کنیم؛ سوره قصص، آیه ۵.
- ↑ اوست که پیامبرش را با رهنمود و دین راستین فرستاد تا آن را بر همه دینها برتری دهد و خداوند، گواه بس؛ سوره فتح، آیه ۲۸.
- ↑ قیام وانقلاب مهدی، ص۵ و ۶.
- ↑ پس آیا جز چشم به راه رستخیزند که ناگهان بر آنان فرا میرسد؟ و به راستی نشانههای آن در رسیده است و چون به سراغشان بیاید یادکردشان، آنان را چگونه سود خواهد داشت؟؛ سوره محمد، آیه ۱۸.
- ↑ روحالمعانی، مج۱۴، ج۲۶، ص۸۰ ـ۸۲؛ نمونه، ج۲۱، ص۴۴۹ ـ ۴۵۱.
- ↑ الفتن والملاحم فی آخرالزمان، ابنکثیر؛ الملاحم والفتن، ابنطاووس.
- ↑ الغیبه، طوسی.
- ↑ الکشاف الموضوعی، ج۱، ص۹۷ ـ ۱۰۲.
- ↑ التحقیق، ج۱، ص۴۶، «أخر».
- ↑ هزاره گرایی، ص۲۱.
- ↑ بیگمان، تنها خداوند است که دانش رستخیز نزد اوست و او باران را فرو میفرستد و از آنچه در زهدانهاست آگاه است و هیچ کس نمیداند فردا چه به دست خواهد آورد و هیچ کس نمیداند در کدام سرزمین خواهد مرد؛ بیگمان خداوند دانایی آگاه است؛ سوره لقمان، آیه ۳۴.
- ↑ خداوند کافران را لعنت و برای آنان آتش (دوزخ) را آماده کرده است؛ سوره احزاب، آیه ۶۴.
- ↑ و بزرگوار است آن که فرمانفرمایی آسمانها و زمین و آنچه میان آنهاست او راست و دانش رستخیز، تنها نزد اوست و به سوی او بازگردانده میشوید؛ سوره زخرف، آیه ۸۵.
- ↑ بحارالأنوار، ج۴۰، ص۱۷۷؛ ج۲، ص۸۷؛ ج۹، ص۳۱۹؛ ج۱۲، ص۲۸۲؛ ج۱۴، ص۸۳ و ۸۴؛ ج۱۵، ص۲۰۳؛ ج۱۶، ص۱۸ ـ ۲۱؛ ج۲۰، ص۲۲۲؛ ج۲۱، ص۳۱۷ و ۳۵۱.
- ↑ التحریر والتنویر، ج۲۶، ص۱۰۴.
- ↑ تاریخ ابنخلدون، ج۱، ص۳۰۳.
- ↑ نجات بخشی در ادیان، ص۱۳ و ۱۴؛ علی و پایان تاریخ، ص۱۵و۲۵.
- ↑ هزاره گرایی، ص۲۵.
- ↑ نجاتبخشی در ادیان، ص۱۳ و ۱۴.
- ↑ قیام و انقلاب مهدی، ص۵.
- ↑ اوستا، گاهان، یسنه ۴۶، ب۳ و یَشتها، اردیبهشت، ب۱۰ ـ ۱۷ و فروردین، ب۱۲۹؛ نجاتبخشی در ادیان، ص۳ ـ ۷۱.
- ↑ بحران دنیای متجدّد، ص۱ و اوپانیشاد، ص۷۷۲ ـ ۷۷۴ و ۷۳۷.
- ↑ بودا، ص۵۱۸ و ۵۱۹؛ علی و پایان تاریخ، ص۲۳.
- ↑ کتاب مقدس، اشعیاء ۱۱ و ۱۲، یوئیل ۳ و ۴، زکریا ۹، دانیال ۲: ۴۴، و۷: ۱۳ و ۲۷.
- ↑ کتاب مقدس، متی ۲۴: ۱۵ ـ ۴۴، ورسل ۲: ۱۷ ـ ۲۱.
- ↑ کتاب مقدس، مکاشفه یوحنا ۴ ـ ۲۲؛ نجات بخشی در ادیان، ص۱۱۳ و ۱۳۳.
- ↑ مارکس و مارکسیسم، ص۹۱ ـ ۹۴.
- ↑ بحران دنیای متجدّد، ص۲، ۲۰، ۵۵، ۱۰۵، ۱۵۴ و ۱۸۶؛ علائم آخرالزمان، ص۱۸۸ ـ ۱۹۹، ۲۰۰ و ۳۱۸.
- ↑ «پایان تاریخ و آخرین انسانها» مجله اطلاعات سیاسی و اقتصادی، ص۲۲.
- ↑ برخورد تمدنها و بازسازی نظم جهانی، ص۴۸۵ و ۵۱۶.
- ↑ دائره المعارف قرآن کریم؛ ص ۱۱۴ - ۱۲۴؛ نویسنده: علی معموری.