اسماعیل بن یسار هاشمی

آشنایی اجمالی

اسماعیل بن یسار هاشمی - که در برخی نگاشته‌ها با عنوان «اسماعیل بن بشار» آمده است - مولی اسماعیل بن علی بن عبدالله بن عباس^[۱] است. اسماعیل بن بشار از محدثانی همچون علی بن عبدالله بن غالب^[۲]، عثمان بن یوسف^[۳]، علی بن جعفر الحضرمی (یا علی بن صقر الحضرمی)^[۴] و قیس بن محمد الاعشی^[۵] حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان محمد بن الحسین بن ابی الخطاب^[۶]، ابراهیم بن محمد الثقفی^[۷] و محمد بن علی القرشی (ابوسمینه)^[۸] می‌باشند.

درباره شخصیت اسماعیل بن یسار هاشمی، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی چون نجاشی، علامه حلی، ابن داود، جزائری و علامه مجلسی وی را محدثی ضعیف دانسته و مدعی شده‌اند که اصحاب نام او را به ضعف یاد کرده‌اند^[۹]. در مقابل، بزرگانی چون مامقانی بر وثاقت وی تأکید کرده‌اندـ مامقانی نوشته است: تردیدی در اتحاد اسماعیل بن یسار، بشار و بصری نیست و روایت بزرگانی چون ابان بن عثمان و ابن ابی عمیر از او نشانه حسن اوست؛ لذا قطع به حسن وی دور از واقعیت نیست، بلکه نزد من متعین است^[۱۰]. افزون بر این، علامه شوشتری نیز تضعیف او را در پایین‌ترین درجه جرح (مرمی بالضعف) دانسته و تصریح می‌کند که روایات او از صلاح و سداد برخوردار و دارای مضامین قوی هستند. همچنین در خصوص اتحاد یا تعدد عناوین مشابه وی در اسناد، میان رجالیانی چون آیت‌الله خویی^[۱۱] (قائل به تعدد) و علمایی چون ابن حجر عسقلانی^[۱۲] (قائل به اتحاد) اختلاف نظر وجود دارد.

از تاریخ وفات وی گزارشی ثبت نشده، اما کتابی از آثار اوست^[۱۳].^[۱۴]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴

پانویس

↑ رجال النجاشی، ص۲۹، ش۵۸.
↑ ... إبراهیم بن محمد الثقفی، عن إسماعیل بن بشار، عن علی بن عبدالله بن غالب؛ (تفسیر کنز الدقائق، ج۱۴، ص۴۲۵).
↑ الکافی، ج۲، ص۴، ح۵؛ المحاسن، ج۱، ص۱۳۶ - ۱۳۷، ح۴۱۵.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۸، ص۳۸۱ به گزارش از تأویل الآیات الظاهره، ص۳۱۷.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۰، ص۳۸۴ به گزارش از تأویل الآیات الظاهره، ص۴۴۹.
↑ «مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ یَسَارٍ الْهَاشِمِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَالِبٍ الْقَیْسِیِّ عَنِ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) عَنْ رَجُلٍ قَالَ أَوَّلُ مَمْلُوکٍ أَمْلِکُهُ فَهُوَ حُرٌّ فَأَصَابَ سِتَّةً قَالَ إِنَّمَا کَانَ نِیَّتُهُ عَلَی وَاحِدٍ فَلْیَخْتَرْ أَیَّهُمْ شَاءَ فَلْیُعْتِقْهُ»؛ تهذیب الأحکام، ج۸، ص۲۲۶، ح۸۱۲؛ رجال النجاشی، ص۲۹، ش۵۸..
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۸، ص۳۸۱، ج۱۲، ص۲۴۷: (ابراهیم بن محمد عن اسماعیل بن بشار)، ج۱۳، ص۱۱۴، ج۱۴، ص۴۲۵: (ابراهیم بن محمد الثقفی عن اسماعیل بن بشار)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۳۷۲، ح۱۳ و ۱۶.
↑ رجال الطوسی، ص۳۶۴، ش۵۳۹۸.
↑ رجال النجاشی، ص۲۹، ش۵۸؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۰۰، ش۷؛ ابن داود، الرجال، ص۴۲۸، ش۶۲؛ حاوی الأقوال، ج۳، ص۲۶۰؛ الوجیزه، رجال المجلسی، ص۳۲، ش۲۲۰.
↑ تنقیح المقال، ج۱۰، ص۲۲، ش۱۳۸۴.
↑ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۱۱۳.
↑ لسان المیزان، ج۱، ص۴۴۴.
↑ رجال النجاشی، ص۲۷۵، ش۷۲۲ و ص۲۹، ش۵۸.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۸۴-۸۷.

[1] رجال النجاشی، ص۲۹، ش۵۸.

[2] ... إبراهیم بن محمد الثقفی، عن إسماعیل بن بشار، عن علی بن عبدالله بن غالب؛ (تفسیر کنز الدقائق، ج۱۴، ص۴۲۵).

[3] الکافی، ج۲، ص۴، ح۵؛ المحاسن، ج۱، ص۱۳۶ - ۱۳۷، ح۴۱۵.

[4] تفسیر کنز الدقائق، ج۸، ص۳۸۱ به گزارش از تأویل الآیات الظاهره، ص۳۱۷.

[5] تفسیر کنز الدقائق، ج۱۰، ص۳۸۴ به گزارش از تأویل الآیات الظاهره، ص۴۴۹.

[6] «مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ یَسَارٍ الْهَاشِمِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَالِبٍ الْقَیْسِیِّ عَنِ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) عَنْ رَجُلٍ قَالَ أَوَّلُ مَمْلُوکٍ أَمْلِکُهُ فَهُوَ حُرٌّ فَأَصَابَ سِتَّةً قَالَ إِنَّمَا کَانَ نِیَّتُهُ عَلَی وَاحِدٍ فَلْیَخْتَرْ أَیَّهُمْ شَاءَ فَلْیُعْتِقْهُ»؛ تهذیب الأحکام، ج۸، ص۲۲۶، ح۸۱۲؛ رجال النجاشی، ص۲۹، ش۵۸..

[7] تفسیر کنز الدقائق، ج۸، ص۳۸۱، ج۱۲، ص۲۴۷: (ابراهیم بن محمد عن اسماعیل بن بشار)، ج۱۳، ص۱۱۴، ج۱۴، ص۴۲۵: (ابراهیم بن محمد الثقفی عن اسماعیل بن بشار)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۳۷۲، ح۱۳ و ۱۶.

[8] رجال الطوسی، ص۳۶۴، ش۵۳۹۸.

[9] رجال النجاشی، ص۲۹، ش۵۸؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۰۰، ش۷؛ ابن داود، الرجال، ص۴۲۸، ش۶۲؛ حاوی الأقوال، ج۳، ص۲۶۰؛ الوجیزه، رجال المجلسی، ص۳۲، ش۲۲۰.

[10] تنقیح المقال، ج۱۰، ص۲۲، ش۱۳۸۴.

[11] معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۱۱۳.

[12] لسان المیزان، ج۱، ص۴۴۴.

[13] رجال النجاشی، ص۲۷۵، ش۷۲۲ و ص۲۹، ش۵۸.

[14] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۸۴-۸۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]