ابراهیم بن نعیم عبدی

آشنایی اجمالی

ابراهیم بن نعیم عبدی^[۱] با کنیه ابوصباح کنانی، از طایفه عبدالقیس^[۲] و منسوب به بنی‌کنانه^[۳] و ساکن کوفه^[۴]، از اصحاب امام باقر(ع) و امام صادق(ع)^[۵] بود و از آن دو بزرگوار روایت کرده است^[۶]. نجاشی نیز عبارتی را نقل کرده که دلالت دارد ابراهیم بن نعیم، امام کاظم(ع) را نیز درک کرده است^[۷]. ابراهیم بن نعیم افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون ابوبصیر^[۸]، یحیی بن عبدالحمید حمانی^[۹]، منصور بن حازم و ابن ابی یعفور^[۱۰]حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان محمد بن فضیل، سیف بن عمیره، ابوایوب^[۱۱]، محمد بن جریر طبری و عثمان بن عیسی^[۱۲] می‌باشند. بر پایه مشایخ و راویان او، ابراهیم بن نعیم در طبقات رجال الکافی در شمار راویان طبقه چهارم و در طبقات رجال التهذیب از راویان طبقه پنجم قرار گرفته است^[۱۳].

درباره شخصیت ابراهیم بن نعیم، هرچند روایاتی در نکوهش وی نقل شده^[۱۴]، در مقابل، بزرگانی چون میرزای استرآبادی، علامه امین و سید ابطحی بر وثاقت وی تأکید کرده‌اند^[۱۵] و همه رجالیان به وثاقت و جلالت وی نظر داده‌اند^[۱۶]. نجاشی نوشته است: ابراهیم بن نعیم فردی موثق بود و امام صادق(ع) او را میزان می‌نامید^[۱۷]. در رجال کشی نیز اخباری در مدح ابراهیم بن نعیم از سوی امام صادق(ع) آمده است. همچنین بنابر حدیثی از امام صادق(ع) نقل شده که فرمود: تو میزانی هستی که در آن کاستی نیست^[۱۸]. طبق روایتی که کشی نقل می‌کند، گویا ابراهیم بن نعیم در زمان امام صادق(ع) مدتی با زید بن علی ملاقات داشته و نیت او بر قیام را به آن حضرت گزارش داده است^[۱۹].

وی در حدود پس از سال ۱۷۰ در بیش از ۷۰ سالگی درگذشت^[۲۰] و کتاب و اصل از آثار اوست^[۲۱].^[۲۲]

جستارهای وابسته

عبدالقیس (قبیله)
بنی‌کنانه (قبیله)

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱
جمعی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱

پانویس

↑ ر.ک: رجال البرقی، ص۱۱ و ۱۸؛ اختیار معرفة الرجال (رجال الکشی)، ص۳۵۰ - ۱۳۵۲ ش۶۵۴ - ۶۵۸؛ رجال النجاشی، ص۱۹، ش۲۴؛ رجال الطوسی، ص۱۲۳ (ش۱۲۳۰) و ۱۵۶ (ش۱۷۲۹)؛ الفهرست (طوسی)، ص۵۲۵، ش۸۴۰؛ الرجال (ابن داوود)، ص۱۹، ش۴۲؛ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۳، ش۱؛ معالم العلماء، ص۱۷۳، ش۹۷۰؛ التحریر الطاووسی، ص۱۱، ش۲؛ نقد الرجال، ج۱، ص۹۲، ش۱۵۵؛ جامع الرواة، ج۱، ص۳۶؛ إکلیل المنهج، ص۹۴، ش۵۶؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۵۶؛ منتهی المقال، ج۱، ص۲۱۱، ش۹۰؛ طرائف المقال، ج۱، ص۴۰۰، ش۳۱۶۹؛ شعب المقال، ص۴۴، ش۲۲؛ تنقیح المقال، ج۵، ص۵۱، ش۶۱۵؛ أعیان الشیعه، ج۱، ص۲۳۲، ش۴۵۵؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۲۰، ش۵۴۶؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۸۶، ش۳۲۹؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۳۲۳، ش۲۳۲.
↑ رجال الطوسی ۱۴۴.
↑ رجال النجاشی، ج۱، ص۹۶.
↑ و کان کوفیاً، و إنما سمی الکنانی لأن منزله فی کنانة فعرف به و کان عبدیاً اختیار معرفة الرجال، رجال الکشی، ص۳۵۱-۳۵۲، ح۶۵۸.
↑ ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۳۱۲، ش۳۲۷-۳۲۹؛ رجال الطوسی، ص۱۲۳ (ش ۱۲۳۰) و ۱۵۶ (ش۱۷۲۹)؛ رجال البرقی، ص۱۱ و ۱۸.
↑ ر.ک: اختیار معرفة الرجال ۱۲۱ و ۲۵۵؛ الکافی، ج۱، ص۱۸۶، ح۶، ج۲، ص۲۶ (ح ۴)، ۱۹۳ (ح۴)، ۴۳۲ (ح۳) و ج۱، ص۴۶۹، ح۱؛ معانی الأخبار، ص۲۰۳، ح۱۱؛ ثواب الأعمال، ص۱۱۳؛ و...
↑ رجال النجاشی، ص۱۹ - ۲۰، ش۲۴.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۹، ص۵۸، ج۱۱، ص۵۴۲.
↑ الخصال، ج۱، ص۱۰۴، ح۶۴.
↑ رجال الطوسی، ص۱۲۳، ش۱۲۳۰.
↑ الکافی، ج۲، ص۱۹۳، ح۴، ج۴، ص۶۵، ح۱۵، ج۵، ص۱۶۷، ح۳.
↑ نعمانی، الغیبه، ص۳۱۹، ح۷.
↑ ر.ک: الموسوعة الرجالیه، طبقات رجال الکافی، ص۴۲۶؛ طبقات رجال التهذیب، ص۱۱۹۹.
↑ الخرائج و الجرائح، ج۱، ص۲۷۲ - ۲۷۳؛ کشف الغمه، ج۲، ص۱۴۱-۱۴۲؛ اختیار معرفة الرجال، رجال الکشی، ص۳۵۰، ح۶۵۵.
↑ منهج المقال، ج۱، ص۳۷۷، ش۱۷۳؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۲۳۳؛ تهذیب المقال، ج۱، ص۳۰۵.
↑ کان أبوعبدالله(ع) یسمیه المیزان لثقته؛ رجال النجاشی، ص۱۹، ش۲۴؛
قال له الصادق(ع): أنت میزان لا عین فیه،... کان یسمی المیزان من ثقته؛ رجال الطوسی، ص۱۲۳، ش۱۲۳۰؛
ثقة أعمل علی قوله؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۳، ش۱.
↑ نجاشی: إبراهیم بن نعیم العبدی أبوالصباح الکنانی نزل فیهم فنسب إلیهم، کان أبوعبدالله(ع) یسمیه المیزان، لثقته، ذکره أبو العباس فی الرجال، رأی أبا جعفر و روی عن أبی إبراهیم(ع). له کتاب یرویه عنه جماعة. أخبرنا محمد بن علی قال: حدثنا علی بن حاتم عن محمد بن أحمد بن ثابت القیسی قال: حدثنا محمد بن بکر و الحسن بن محمد بن سماعة، عن صفوان، عنه به رجال النجاشی، ص۱۹ - ۲۰، ش۲۴.
↑ أَنْتَ مِیزَانٌ لَیْسَ فِیهِ عَیْنٌ اختیار معرفة الرجال، رجال الکشی، ص۳۵۰، ح۶۵۴.
↑ اختیار معرفة الرجال، رجال الکشی، ص۳۵۰ - ۳۵۱، ح۶۵۶- ۶۵۷؛ اختیار معرفة الرجال ۳۵۰.
↑ مات بعد السبعین والمائة و هو ابن نیف و سبعین سنة؛ ابن داوود، الرجال، ص۱۹-۲۰، ش۴۲.
↑ له أصل رواه محمد بن إسماعیل بن بزیع و محمد بن الفضیل و أبو محمد صفوان بن یحیی بیاع السابری الکوفی عنه، و روی عنه غیر الأصول عثمان بن عیسی و علی بن الحسن بن رباط و محمد بن إسحاق الخزاز و ظریف بن ناصح و غیرهم رجال الطوسی، ص۱۲۳، ش۱۲۳۰؛ رجال النجاشی، ص۱۹-۲۰، ش۲۴؛ طوسی، الفهرست، ص۵۲۵؛ ش۸۴۰؛ رجال الطوسی ۱۰۲.
↑ جمعی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱، ص۸۱.
ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱، ص ۵۶۳-۵۶۹.

[1] ر.ک: رجال البرقی، ص۱۱ و ۱۸؛ اختیار معرفة الرجال (رجال الکشی)، ص۳۵۰ - ۱۳۵۲ ش۶۵۴ - ۶۵۸؛ رجال النجاشی، ص۱۹، ش۲۴؛ رجال الطوسی، ص۱۲۳ (ش۱۲۳۰) و ۱۵۶ (ش۱۷۲۹)؛ الفهرست (طوسی)، ص۵۲۵، ش۸۴۰؛ الرجال (ابن داوود)، ص۱۹، ش۴۲؛ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۳، ش۱؛ معالم العلماء، ص۱۷۳، ش۹۷۰؛ التحریر الطاووسی، ص۱۱، ش۲؛ نقد الرجال، ج۱، ص۹۲، ش۱۵۵؛ جامع الرواة، ج۱، ص۳۶؛ إکلیل المنهج، ص۹۴، ش۵۶؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۵۶؛ منتهی المقال، ج۱، ص۲۱۱، ش۹۰؛ طرائف المقال، ج۱، ص۴۰۰، ش۳۱۶۹؛ شعب المقال، ص۴۴، ش۲۲؛ تنقیح المقال، ج۵، ص۵۱، ش۶۱۵؛ أعیان الشیعه، ج۱، ص۲۳۲، ش۴۵۵؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۲۰، ش۵۴۶؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۸۶، ش۳۲۹؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۳۲۳، ش۲۳۲.

[2] رجال الطوسی ۱۴۴.

[3] رجال النجاشی، ج۱، ص۹۶.

[4] و کان کوفیاً، و إنما سمی الکنانی لأن منزله فی کنانة فعرف به و کان عبدیاً اختیار معرفة الرجال، رجال الکشی، ص۳۵۱-۳۵۲، ح۶۵۸.

[5] ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۳۱۲، ش۳۲۷-۳۲۹؛ رجال الطوسی، ص۱۲۳ (ش ۱۲۳۰) و ۱۵۶ (ش۱۷۲۹)؛ رجال البرقی، ص۱۱ و ۱۸.

[6] ر.ک: اختیار معرفة الرجال ۱۲۱ و ۲۵۵؛ الکافی، ج۱، ص۱۸۶، ح۶، ج۲، ص۲۶ (ح ۴)، ۱۹۳ (ح۴)، ۴۳۲ (ح۳) و ج۱، ص۴۶۹، ح۱؛ معانی الأخبار، ص۲۰۳، ح۱۱؛ ثواب الأعمال، ص۱۱۳؛ و...

[7] رجال النجاشی، ص۱۹ - ۲۰، ش۲۴.

[8] تفسیر کنز الدقائق، ج۹، ص۵۸، ج۱۱، ص۵۴۲.

[9] الخصال، ج۱، ص۱۰۴، ح۶۴.

[10] رجال الطوسی، ص۱۲۳، ش۱۲۳۰.

[11] الکافی، ج۲، ص۱۹۳، ح۴، ج۴، ص۶۵، ح۱۵، ج۵، ص۱۶۷، ح۳.

[12] نعمانی، الغیبه، ص۳۱۹، ح۷.

[13] ر.ک: الموسوعة الرجالیه، طبقات رجال الکافی، ص۴۲۶؛ طبقات رجال التهذیب، ص۱۱۹۹.

[14] الخرائج و الجرائح، ج۱، ص۲۷۲ - ۲۷۳؛ کشف الغمه، ج۲، ص۱۴۱-۱۴۲؛ اختیار معرفة الرجال، رجال الکشی، ص۳۵۰، ح۶۵۵.

[15] منهج المقال، ج۱، ص۳۷۷، ش۱۷۳؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۲۳۳؛ تهذیب المقال، ج۱، ص۳۰۵.

[16] کان أبوعبدالله(ع) یسمیه المیزان لثقته؛ رجال النجاشی، ص۱۹، ش۲۴؛
قال له الصادق(ع): أنت میزان لا عین فیه،... کان یسمی المیزان من ثقته؛ رجال الطوسی، ص۱۲۳، ش۱۲۳۰؛
ثقة أعمل علی قوله؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۳، ش۱.

[17] نجاشی: إبراهیم بن نعیم العبدی أبوالصباح الکنانی نزل فیهم فنسب إلیهم، کان أبوعبدالله(ع) یسمیه المیزان، لثقته، ذکره أبو العباس فی الرجال، رأی أبا جعفر و روی عن أبی إبراهیم(ع). له کتاب یرویه عنه جماعة. أخبرنا محمد بن علی قال: حدثنا علی بن حاتم عن محمد بن أحمد بن ثابت القیسی قال: حدثنا محمد بن بکر و الحسن بن محمد بن سماعة، عن صفوان، عنه به رجال النجاشی، ص۱۹ - ۲۰، ش۲۴.

[18] أَنْتَ مِیزَانٌ لَیْسَ فِیهِ عَیْنٌ اختیار معرفة الرجال، رجال الکشی، ص۳۵۰، ح۶۵۴.

[19] اختیار معرفة الرجال، رجال الکشی، ص۳۵۰ - ۳۵۱، ح۶۵۶- ۶۵۷؛ اختیار معرفة الرجال ۳۵۰.

[20] مات بعد السبعین والمائة و هو ابن نیف و سبعین سنة؛ ابن داوود، الرجال، ص۱۹-۲۰، ش۴۲.

[21] له أصل رواه محمد بن إسماعیل بن بزیع و محمد بن الفضیل و أبو محمد صفوان بن یحیی بیاع السابری الکوفی عنه، و روی عنه غیر الأصول عثمان بن عیسی و علی بن الحسن بن رباط و محمد بن إسحاق الخزاز و ظریف بن ناصح و غیرهم رجال الطوسی، ص۱۲۳، ش۱۲۳۰؛ رجال النجاشی، ص۱۹-۲۰، ش۲۴؛ طوسی، الفهرست، ص۵۲۵؛ ش۸۴۰؛ رجال الطوسی ۱۰۲.

[22] جمعی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱، ص۸۱.
ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱، ص ۵۶۳-۵۶۹.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]