السیرة النبویه (کتاب)
| السیرة النبویه | |
|---|---|
 | |
| زبان | عربی |
| نویسنده | عبدالملک بن هشام معافری مصری |
| موضوع | |
| مذهب | اهل سنت |
| ناشر | انتشارات دار المعرفة |
| محل نشر | بیروت، لبنان |
| فهرست جلدها | 2 |
السیرة النبویه، کتابی است دو جلدی که به بررسی اخبار تاریخی پیرامون سیره پیامبر(ص) میپردازد. پدیدآورنده این اثر عبدالملک بن هشام مَعافری مصری است و انتشارات دار المعرفة و برخی دیگر از ناشران انتشار آن را به عهده داشتهاند. این کتاب توسط ناشران مختلف به چاپ رسیده است[۱].
دربارهٔ کتاب
کتاب السیرة النبویة، تألیف عبدالملک بن هشام مَعافری مصری (م ۲۱۳ یا ۲۱۸)[۲].
این کتاب که به «سیره ابن هشام» شهرت یافته[۳]، یکی از دو منبعی است که در سیره و مغازی رسول خدا(ص) دارای اعتبار و شهرت بسیاری است. سیره ابن هشام، در واقع همان سیره ابن اسحاق است که ابن هشام آن را تهذیب و تلخیص و به عبارتی بازنویسی کرده است[۴]. ابن هشام، بنابر آنچه در مقدمه کتاب خود[۵] گفته مطالبی را که ویرایش، یا حذف کرده است عبارتاند از:
- حذف «کتاب المبتدأ» در تاریخ انبیا و اختصار مباحث مربوط به آباء و اجداد پیامبر(ص) و اخبار جاهلیت؛
- حذف آنچه در آن یادی از پیامبر خدا(ص) نشده و چیزی از قرآن درباره آن نازل نشده و ارتباط و تأثیری در مطالب کتاب سیره ندارد؛
- اشعاری که ابن اسحاق آورده و آشنایان و عالمان به شعر آنها را درست نمیدانند؛
- مطالبی که نقل آنها شنیع است و خاطر برخی را میآزارد؛
- چیزهایی که زیاد بن عبدالله بکائی (م ۱۸۳) برای ابن هشام روایت نکرده است (بکائی همه سیره را دو بار نزد ابن اسحاق خوانده است).
از نکات یاد شده، نکته سوم و چهارم تا حدی مهم است. در نکته سوم، ابن هشام به یک سانسوری دست زده که باید دید اخبار ناخوشایند به مزاق چه کسی خوش نیامده است؟ درباره نکته چهارم نیز بکائی ممکن است روایتی از سیره را از خود ابن اسحاق شنیده باشد که ابن اسحاق به دلایلی آن را در سیره نیاورده است. به علاوه، ممکن است بکائی به دلائلی از نقل برخی اخبار سر باز زده باشد. بنابراین، هر دو میتواند عاملی در حذف برخی نقلها باشد که طبعاً ارتباطی به ابن هشام ندارد.
بخش عمده حذفهای صورت گرفته از سوی ابن هشام، از کتاب «المبتدأ» بوده که بسیاری از آن را طبری در تاریخ انبیا آورده است و بخش مهمی از آنها را که مربوط به اخبار مکه قدیم بوده، ازرقی در کتابش نقل کرده است. در بخش سیره رسول خدا(ص) مطالب حذف شده، اندکاند و مواردی چون اسارت عباس بن عبدالمطلب در جنگ بدر که برای حاکمان عباسی نگران کننده بوده مورد توجه ابن اسحاق نیز قرار نگرفته است؛ گرچه این مطلب در تاریخ طبری[۶] آمده است. ابن هشام مطالبی از سیره را حذف کرده، ولی مطالب دیگری بر آن افزوده است، مواردی که ابن هشام اضافه کرده با نام او قید شدهاند و به خوبی از مطالب ابن اسحاق تفکیک پذیرند.
شرحها و ترجمههایی بر کتاب سیره ابن هشام نوشته شدهاند که مهمترین آنها کتاب «الروض الاُنُف» از عبدالرحمن بن عبدالله سهیلی اندلسی (۵۰۸-۵۸۱) است. هدف این شرح مبسوط بر سیره ابن هشام، شرح لغات نامأنوس، جملات دشوار، شرح نسبهای مشکل و کامل کردن مواردی است که ناقص ماندهاند[۷]. همچنین ابوذر مصعب بن محمد خُشنی (۵۳۳-۶۰۴) نیز شرحی در یک مجلد بر سیره ابن هشام با نام «الإملاء» نوشته و به توضیح اشعار و لغات آن پرداخته است. برهان الدین ابراهیم بن محمد شافعی در سال ۶۱۱ق، سیره ابن هشام را مختصر کرده و آن را «الذخیرة فی مختصر السیره» نامیده است. ابومحمد عبدالعزیز دِمیَری (م ۶۹۴) نیز سیره ابن هشام را به نظم در آورد. رفیع الدین اسحاق بن محمد همدانی (م ۶۲۳) نیز آن را به فارسی برگردانید و شرف الدین محمد بن عبدالله بن عمر، آن ترجمه را خلاصه کرد. این ترجمه با مقدمه مفصل اصغر مهدوی چاپ شده است. چاپ تحقیق شده سیره ابن هشام از سوی سه نفر (السقا، الابیاری و شلبی) در چهار جلد به سال ۱۹۵۵م، در قاهره منتشر شد[۸]».
فهرست کتاب
الجزء الأول
- هویة الکتاب
- مقدمة التحقیق
- ذکر سرد النسب الزکی من(ص) إلی آدم(ع)
- ولادة رسول الله(ص) و رضاعته
- وفاة آمنة و حال رسول الله(ص) مع جده عبدالمطلب بعدها
- وفاة عبدالمطلب و ما رثی به من الشعر
- کفالة أبی طالب لرسول الله(ص)
- قصة بحیری
- حرب الفجار
- حدیث تزویج رسول الله(ص) خدیجة رضی الله عنها
- حدیث بنیان الکعبة و حکم رسول الله(ص) بین قریش فی وضع الحجر
- حدیث الحمس
- إخبار الکهان من العرب والأحبار من یهود و الرهبان من النصاری
- إنذار یهود برسول الله(ص)
- حدیث إسلام سلمان رضی الله عنه
- ذکر ورقة بن نوفل بن أسد بن عبدالعزی و عبیدالله بن جحش و عثمان بن الحویرث و زید بن عمرو بن نفیل
- خدیجة بین یدی ورقة تحدثه حدیث رسول الله(ص)
- امتحان خدیجة برهان الوحی
- ابتداء تنزیل القرآن
- إسلام خدیجة بنت خویلد
- ابتداء فرض الصلاة
- ذکر أن علی بن أبی طالب رضی الله عنه أول ذکر أسلم
- إسلام زید بن حارثة ثانیا
- إسلام أبی بکر الصدیق رضی الله عنه و شأنه
- ذکر من أسلم من الصحابة بدعوة أبی بکر رضی الله عنه
- مباداة رسول الله(ص) قومه و ما کان منهم
- تحیر الولید بن المغیرة فیما یصف به القرآن
- ذکر لقی رسول الله(ص) من قومه
- إسلام حمزة رحمه الله
- قول عتبة بن ربیعة فی أمر رسول الله(ص)
- ما دار بین رسول الله(ص) و بین رؤساء قریش و تفسیر لسورة الکهف
- أول من جهر بالقرآن
- قصة استماع قریش إلی قراءة النبی(ص)
- ذکر عدوان المشرکین علی المستضعفین ممن أسلم بالأذی و الفتنة
- ذکر الهجرة الأولی إلی أرض الحبشة
- إرسال قریش إلی الحبشة فی طلب المهاجرین إلیها
- قصة تملک النجاشی علی الحبشة
- إسلام عمر بن الخطاب رضی الله عنه
- خبر الصحیفة
- ذکر ما لقی رسول الله(ص) من قومه من الأذی
- ذکر من عاد من أرض الحبشة لما بلغهم إسلام أهل مکة
- ذکر ما لقی رسول الله(ص) من قومه من الأذی
- ذکر من عاد من أرض الحبشة لما بلغهم إسلام أهل مکة
- قصة عثمان بن مظعون فی رد جوار الولید
- قصة أبی سلمة رضی الله عنه فی جواره
- دخول أبی بکر فی جوار ابن الدغنة و رد جواره علیه
- حدیث نقض الصحیفة
- قصة إسلام الطفیل بن عمرو الدوسی
- أمر أعشی بنی قیس بن ثعلبة
- أمر الإراشی الذی باع أبا جهل إبله
- * أمر رکانة المطلبی و مصارعته للنبی(ص)
- أمر وفد النصاری الذین أسلموا
- نزول سورة الکوثر
- نزول وَ قَالُوا لَوْ لَا أُنْزِلَ عَلَیْهِ مَلَکُ
- نزول وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئُ بِرُسُلِ مِنْ قَبْلِکَ
- ذکر الإسراء والمعراج
- قصة المعراج
- کفایة الله أمر المستهزءین
- قصة أبی أزیهر الدوسی
- وفاة أبی طالب و خدیجة
- سعی الرسول إلی ثقیف یطلب النصرة
- عرض رسول الله(ص) نفسه علی القبائل
- إسلام إیاس بن معاذ وقصة أبی الحیسر
- بدء إسلام الأنصار
- العقبة الأولی و مصعب بن عمیر
- أول جمعة أقیمت بالمدینة
- أمر العقبة الثانیة
- قصة صنم عمرو بن الجموح
- شروط البیعة فی العقبة الأخیرة
- أسماء من شهد العقبة
- نزول الأمر الرسول الله(ص) فی القتال
- ذکر المهاجرین الی المدینة
- هجرة عمر و قصة عیاش معه
- منازل المهاجرین بالمدینة
- هجرة الرسول(ص)
- المؤاخاة بین المهاجرین والأنصار
- خبر الأذان
- أبو قیس بن أبی أنس
- الأعداء من یهود
- إسلام عبدالله بن سلام
- حدیث مخیریق
- شهادة عن صفیة
- من اجتمع إلی یهود من منافقی الأنصار
- من أسلم من أحبار یهود نفاقا
- ما نزل من البقرة فی المنافقین و یهود
- أمر السید و العاقب و ذکر المباهلة
- نبذ من ذکر المنافقین
- ذکر من اعتل من أصحاب رسول الله(ص)
- تاریخ الهجرة
- غزوة ودان و هی أول غزواته علیه الصلاة و السلام
- سریة عبیدة بن الحارث و هی أول رایة عقدها علیه الصلاة و السلام
- سریة حمزة إلی سیف البحر
- غزوة بواط
- غزوة العشیرة
- سریة سعد بن أبی وقاص
- غزوة صفوان و هی غزوة بدر الأولی
- سریة عبدالله بن جحش و نزول یَسْأَلُونَکَ عَن الشهر الخزام
- صرف القبلة إلی الکعبة
- غزوة بدر الکبری
- ذکر رؤیا عاتکة بنت عبدالمطلب
- خروج زینب إلی المدینة
- إسلام أبی العاص بن الربیع
- إسلام عمیر بن وهب
- المطعمون من قریش
- أسماء خیل المسلمین یوم بدر
- نزول سورة الأنفال
- من حضر بدرا من المسلمین
- الأنصار و من معهم
- من استشهد من المسلمین یوم بدر
- من قتل ببدر من المشرکین
- الفهارس العامة
الجزء الثانی
- ذکر أسری قریش یوم بدر
- ما قیل من الشعر فی یوم بدر
- غزوة بنیسلیم بالکدر
- غزوة السویق
- غزوة ذی أمر
- غزوة الفرع من بحران
- أمر بنی قینقاع
- سریة زید بن حارثة إلی القردة
- مقتل کعب بن الأشرف
- أمر محیصة و حویصه
- غزوة أحد
- ذکر ما أنزل الله فی أحد من القرآن
- ذکر من استشهد بأحد من المهاجرین
- ذکر من قتل من المشرکین یوم أحد
- ذکر ما قیل من الشعر یوم أحد
- ذکر یوم الرجیع فی سنة ثلاث
- حدیث بئر معونة فی صفر سنة أربع
- أمر إجلاء بنی النضیر فی سنة أربع
- غزوة ذات الرقاع فی سنة أربع
- غزوة بدر الآخرة فی شعبان سنة أربع
- غزوة دومة الجندل فی شهر ربیع الأول سنة خمس
- غزوة الخندق فی شوال سنة خمس
- غزوة بنی قریظة فی سنة خمس
- ما قیل من الشعر فی أمر الخندق و بنی قریظة
- مقتل سلام بن أبی الحقیق
- إسلام عمرو بن العاص و خالد بن الولید
- غزوة بنی لحیان
- غزوة ذی قرد
- غزوة بنی المصطلق
- خبر الإفک فی غزوة بنی المصطلق (سنة ست)
- أمر الحدیبیة فی آخر سنة ست و ذکر بیعة الرضوان و الصلح بین رسول الله(ص) و بین سهیل بن عمرو
- بیعة الرضوان
- أمر الهدنة
- ما جری علیه أمر قوم من المستضعفین بعد الصلح
- أمر المهاجرات بعد الهدنة
- ذکر المسیر إلی خیبر فی المحرم سنة سبع
- بقیة أمر خیبر
- أمر الأسود الراعی فی حدیث خیبر
- أمر الحجاج بن غلاط السلمی
- ذکر مقاسم خبیر و أموالها
- أمر فدک فی خبر خیبر
- تسمیة النفر الداریین الذین أوصی لهم رسول الله(ص) من خیبر
- ذکر قدوم جعفر بن أبی طالب من الحبشة وحدیث المهاجرین إلی الحبشة
- عمرة القضاء فی ذی القعدة سنة سبع
- ذکر غزوة مؤتة فی جمادی الأولی سنة ثمان و مقتل جعفر و زید و عبدالله بن رواحة
- ذکر الأسباب الموجبة المسیر إلی مکة و ذکر فتح مکة فی شهر رمضان سنة ثمان
- إسلام عباس بن مرداس
- مسیر خالد بن الولید بعد الفتح إلی بنی جذیمة من کنانة و مسیر علی لتلافی خطأ خالد
- مسیر خالد بن الولید لهدم العزی
- غزوة حنین فی سنة ثمان بعد الفتح
- ذکر غزوة الطائف بعد حنین فی سنة ثمان
- أمر أموال هوازن و سبایاها وعطایا المؤلفة قلوبهم منها و إنعام رسول الله(ص) فیها
- عمرة الرسول من الجعرانة و استخلافه عتاب بن أسید علی مکة وحج عتاب بالمسلمین سنة* ثمانی
- أمر کعب بن زهیر بعد الانصراف عن الطائف
- غزوة تبوک فی رجب سنة تسع
- أمر مسجد الضرار عند القفول من غزوة تبوک
- أمر الثلاثة الذین خلفوا و أمر المعذرین فی غزوة تبوک
- أمر وفد ثقیف و إسلامها فی شهررمضان سنة تسع
- حج أبی بکر بالناس سنة تسع اختصاص النبی(ص) علی بن أبی طالب رضوان الله علیه بتأدیة أول براءة عنه و ذکر براءة و القصص فی
- شعر حسان الذی عدد فیه المغازی
- ذکر سنة تسع و تسمیتها سنة الوفود و نزول سورة الفتح
- قدوم وفد بنی تمیم و نزول سورة الحجرات
- قصة عامر بن الطفیل و أربد بن قیس فی الوفادة عن بنی عامر
- قدوم ضمام بن ثعلبة وافدا عن بنی سعد بن بکر
- قدوم الجارود فی وفد عبد القیس
- قدوم وفد بنی حنیفة و معهم مسیلمة الکذاب
- قدوم زیدالخیل فی وفد طیئ
- أمر عدی بن حاتم
- قدوم فروة بن مسیک المرادی
- قدوم عمرو بن معدیکرب فی أناس من بنی زبید
- قدوم الأشعث بن قیس فی وفد کندة
- قدوم صرد بن عبدالله الأزدی
- قدوم رسول ملوک حمیر بکتابهم
- وصیة الرسول معاذا حین بعثه إلی الیمن
- إسلام فروة بن عمرو الجذامی
- إسلام بنی الحارث بن کعب علی یدی خالد بن الولید لما سار إلیهم
- قدوم رفاعة بن زید الجذامی
- قدوم وفد همدان
- ذکر الکذابین مسیلمة الحنفی و الأسود العنسی
- خروج الأمراء والعمال علی الصدقات
- کتاب مسیلمة إلی رسول الله و الجواب عنه
- حجة الوداع
- موافاة علی فی قفوله من الیمن رسول الله فی الحج
- بعث أسامة بن زید إلی أرض فلسطین
- خروج رسول الله إلی الملوک
- ذکر جملة الغزوات
- ذکر جملة السرایا و البعوث
- خبر غزوة غالب بن عبدالله اللیثی بنی الملوح
- غزوة زید بن حارثة إلی جذام
- غزوة زید بن حارثة بنی فزارة و مصاب أم قرفة
- غزوة عبدالله بن رواحة لقتل الیسیر بن رزام
- غزوة عبدالله بن أنیس لقتل خالد بن سفیان بن نبیح الهذلی
- غزوة عیینة بن حصن بنی العنبر من بنی تمیم
- غزوة غالب بن عبدالله أرض بنی مرة
- غزوة عمرو بن العاص ذات السلاسل
- غزوة ابن أبی حدرد بطن إضم و قتل عامر ابن الأضبط الأشجعی و غزوة ابن أبی حدرد و أصحابه بطن إضم وکانت قبل الفتح
- غزوة ابن أبی حدرد لقتل رفاعة بن قیس الجشمی
- غزوة عبدالرحمن بن عوف إلی دومة الجندل
- غزوة أبی عبیدة بن الجراح إلی سیف البحر
- بعث عمرو بن أمیة الضمری لقتال أبی سفیان بن حرب و ما صنع فی طریقه
- سریة زید بن حارثة إلی مدین
- سریة سالم بن عمیر لقتل أبی عفک
- غزوة عمیر بن عدی الخطمی لقتل عصماء بنت مروان
- أسر ثمامة بن أثال الحنفی و إسلامه و السریة التی أسرت ثمامة بن أثال الحنفی
- سریة علقمة بن مجزز
- سریة کرز بن جابر لقتل البجلیین الذین قتلوا یسارا
- غزوة علی بن أبی طالب إلی الیمن
- بعث أسامة بن زید إلی أرض فلسطین و هو آخر البعوث
- ابتداء شکوی رسول الله(ص)
- ذکر أزواجه(ص) أمهات المؤمنین
- تمریض رسول الله فی بیت عائشة
- أمر سقیفة بنی ساعدة
- جهاز رسول الله(ص) و دفنه
- شعر حسان بن ثابت فی مرثیته الرسول
- الفهارس العامة
دربارهٔ پدیدآورنده
ابومحمد عبدالملک بن هشام بن ایوب حمیری معافری سدوسی بصری مشهور به ابن هشام، یکى از علماى برجسته و سرشناس اهل سنت در زمینه حدیث، رجال، تاریخ اسلام، موّرخ میباشد. ابن هشام، (متوفای 213 یا 218 ق) تحصیلات دینی خود را نزد اساتیدی همچون: معمر بن مثنی، هیثم بن عدی، ابوزید انصاری، خلف احمر و اسد بن موسی اموی به اتمام رساند.
مهمترین اثر ابن هشام، تهذیب و تلخیص سیره ابن اسحاق است. نام اصلی کتاب، المبتدء والمبعث و المغازی بوده که ابن هشام قسمتهایی از آن را به روایت زیاد بن عبدالله بکائی از ابن اسحاق نقل میکند و کتاب او با عنوان السیرة النبویه شهرت دارد.[۹].پانویس
- ↑ کتابخانه دیجیتال نور
- ↑ برای ملاحظه شرح حال ابن هشام ر.ک: سهیلی، الروض الانف، ج۱، ص۳۳-۴۳؛ قفطی، انباه الرواة، ج۲، ص۲۱۲، حاشیه ۶.
- ↑ ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۳، ص۱۷۷.
- ↑ جاودان، «ابن هشام و سیره او»، آینه پژوهش، شماره ۱۱، ص۱۱.
- ↑ ابن هشام میگوید: ... و ما یعرض من حدیثهم... و أشیاء بعضها یشنع الحدیث به، و بعض یسوء بعض الناس ذکره؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۴.
- ↑ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۴۶۳.
- ↑ برای اطلاع بیشتر ر.ک: مهدوی، مقدمه سیرت رسول الله، ص۷۰.
- ↑ عمده مطالب مربوط به سیره ابن اسحاق و سیره ابن هشام از بخش معرفی نسخه، برنامه الکترونیکی نورالسیره نوشته شده است.
- ↑ مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی