حسن بن علی بن یوسف بن بقاح ازدی

آشنایی اجمالی

حسن بن علی بن یوسف بن بقاح، معروف به ابن بقاح و گاه با پسوند ازدی، از محدثان و راویان امامی‌مذهب اهل کوفه است. این راوی در دوران امام کاظم(ع)، امام رضا(ع) و امام جواد(ع) می‌زیسته اما بی‌واسطه از معصوم گزارش نکرده است^[۱]. حسن بن علی از محدثانی همچون محمد بن سنان، عبدالله بن المغیرة، عثمان بن عیسی و سعدان بن مسلم حدیث آموخته و روایت کرده است^[۲]. ایشان دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان محمد بن خالد برقی، احمد بن محمد بن خالد برقی، محمد بن علی قرشی و محمد بن حسین بن ابی‌الخطاب می‌باشند^[۳]. بر پایه این اطلاعات رجالی، حسن بن بقاح از طبقه ششم راویان شمرده می‌شود.

علما و رجال‌نویسان شیعه بر وثاقت حسن بن علی بن یوسف تأکید کرده‌اند. نجاشی نوشته است: ثقة، مشهور، صحیح الحدیث^[۴]. علامه حلی نیز نام این راوی را در بخش نخست کتاب رجال خود که ویژه روایتگران معتبر و معتمد است، یاد کرده و برای نشان دادن اعتبار او به عبارت پیشین نجاشی استناد جسته است^[۵]. ابن داوود نیز با همین عنوان از راوی یاد کرده و به پیروی از نجاشی او را صحیح الحدیث خوانده است^[۶]. کتاب نوادر از آثار اوست^[۷].^[۸]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۷

پانویس

↑ مامقانی در تنقیح المقال، ج۲۰، ص۲۸۲، ش۵۵۲۵: الحسن بن علی بن یوسف الأزدی، هو: ابن بقاح الثقة المتقدم.
↑ المحاسن، ج۱، ص۴۰، (ح۴۹)، ۵۸، (ح ۹۳) و ۲۹۴، (ح ۴۵۶)؛ ج۲، ص۳۸۷، (ح۱)، ۴۶۱، (ح۴۱۱)، ۴۶۵، (ح۴۳۴) و ۵۴۳، (۸۴۶)؛ الکافی، ج۲، ص۸۷، ح۶؛ ج۷، ص۶۲، ح۱۹؛ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۲۱، (ح ۱) و ۱۹۸، (ح۵)؛ ج۶، ص۲۸۳، ح۱۸۳؛ ج۷، ص۴۰۲، (ح۱۳) و ۴۰۵، (ح ۲۸)؛ ج۹، ص۳۳۰، ح۱۰؛ الإختصاص، ص۳۲۱؛ ثواب الأعمال، ص۱۳۱؛ کتاب الغیبه، نعمانی، ص۲۳۹، ح۳۲.
↑ المحاسن، ج۱، ص۵۸، (ح ۹۳) و ۲۹۴، (ح ۴۵۶)؛ ج۲، ص۳۸۷، ح۱؛ الکافی، ج۱، ص۸۶، ح۳؛ ج۲، ص۸۷، (ح۶)، ۶۰۴، (ح ۵) و ۶۵۲، (ح۲)؛ ج۵، ص۲۹۸، (ح۲) و ۴۱۲، (ح۱۱)؛ التوحید، صدوق، ص۱۶۶، ح۳؛ من لا یحضره الفقیه (المشیخة)، ج۴، ص۴۷۶؛ معانی الأخبار، ص۳۸۵، (ح۱۸) و ۴۰۳، (ح ۷۰)؛ الإختصاص، ص۳۲۱؛ رجال النجاشی، ص۴۵، ش۹۱.
↑ رجال النجاشی، ص۴۰، ش۸۲؛ رجال العلامة الحلی، ص۴۱، ش۱۸؛ الرجال، ابن داود، ص۱۱۱، ش۴۳۰؛ ایضاح، الإشتباه، ص۱۴۸، ش۱۸۱؛ منهج المقال، ج۴، ص۹۵، ش۱۴۳۱؛ نقد الرجال، ج۲، ص۴۱، ش۱۳۱۷؛ زبدة الأقوال، ص۱۱۶، ش۵۴۹؛ مجمع الرجال، ج۲، ص۱۴۰؛ جامع الرواة، ج۱، ص۲۰۹، ش۱۶۷۶؛ الرجال، حر عاملی، ص۹۱، ش۳۸۳؛ الوجیزة فی الرجال، ص۵۷، (ش۵۰۷) و ۵۸، (ش۵۱۶)؛ منتهی المقال فی أحوال الرجال، ج۲، ص۴۱۳، ش۷۶۱؛ توضیح المقال، ص۱۳۴؛ شعب المقال، ص۶۶، ش۱۸۸؛ بهجة الآمال، ج۳، ص۱۵۶؛ طرائف المقال، ج۱، ص۲۹۴، (ش۲۰۴۹) و ۳۸۷، (ش۳۰۲۰)؛ تنقیح المقال، ج۲۰، ص۸۴، (ش ۵۳۸۵) و ۲۸۲، ش(۵۵۲۵)؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۲۶۱؛ ج۵، ص۱۷۰ و ۲۱۷؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۴۴۱، ش۳۷۰۹؛ ج۳، ص۱۸، ش۳۸۴۷؛ قاموس الرجال، ج۳، ص۲۹۶، (ش۱۹۵۶) و ۳۳۴، (ش۱۹۹۳)؛ معجم رجال الحدیث، ج۶، ص۲۹، (ش ۲۹۵۰)، ۶۶، (ش۳۰۰۷) و ۶۸، (ش ۳۰۰۸)؛ ج۲۳، ص۱۷۱، ش۱۵۰۶۷؛ تهذیب المقال، ج۲، ص۴۰، ش۸۱.
↑ رجال العلامة الحلی، ص۴۱، ش۱۸.
↑ الرجال ابن داود، ص۱۱۱، ش۴۳۰.
↑ رجال النجاشی، ص۴۰، ش۸۲.
آیت‌الله شوشتری در قاموس الرجال (ج۳، ص۲۹۷، ش۱۹۵۶) عنوان راوی در رجال النجاشی را دارای سقط دانسته و نوشته است: و فی النجاشی فی الحسن بن علی بن یقطین حدثنا الحسن بن علی ابن یوسف بن بقاح فالظاهر سقوط بن یوسف قبل بن بقاح هنا من عنوانه.
آیت‌الله خویی در معجم رجال الحدیث (ج ۶، ص۳۰، ش۲۹۵۰) عنوان الحسن بن علی بن بقاح در رجال النجاشی را متحد با الحسن بن بقاح و الحسن بن علی بن یوسف دانسته است.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۷، ص۵۲۲-۵۳۲ و ص۴۰۸-۴۱۰.

[1] مامقانی در تنقیح المقال، ج۲۰، ص۲۸۲، ش۵۵۲۵: الحسن بن علی بن یوسف الأزدی، هو: ابن بقاح الثقة المتقدم.

[2] المحاسن، ج۱، ص۴۰، (ح۴۹)، ۵۸، (ح ۹۳) و ۲۹۴، (ح ۴۵۶)؛ ج۲، ص۳۸۷، (ح۱)، ۴۶۱، (ح۴۱۱)، ۴۶۵، (ح۴۳۴) و ۵۴۳، (۸۴۶)؛ الکافی، ج۲، ص۸۷، ح۶؛ ج۷، ص۶۲، ح۱۹؛ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۲۱، (ح ۱) و ۱۹۸، (ح۵)؛ ج۶، ص۲۸۳، ح۱۸۳؛ ج۷، ص۴۰۲، (ح۱۳) و ۴۰۵، (ح ۲۸)؛ ج۹، ص۳۳۰، ح۱۰؛ الإختصاص، ص۳۲۱؛ ثواب الأعمال، ص۱۳۱؛ کتاب الغیبه، نعمانی، ص۲۳۹، ح۳۲.

[3] المحاسن، ج۱، ص۵۸، (ح ۹۳) و ۲۹۴، (ح ۴۵۶)؛ ج۲، ص۳۸۷، ح۱؛ الکافی، ج۱، ص۸۶، ح۳؛ ج۲، ص۸۷، (ح۶)، ۶۰۴، (ح ۵) و ۶۵۲، (ح۲)؛ ج۵، ص۲۹۸، (ح۲) و ۴۱۲، (ح۱۱)؛ التوحید، صدوق، ص۱۶۶، ح۳؛ من لا یحضره الفقیه (المشیخة)، ج۴، ص۴۷۶؛ معانی الأخبار، ص۳۸۵، (ح۱۸) و ۴۰۳، (ح ۷۰)؛ الإختصاص، ص۳۲۱؛ رجال النجاشی، ص۴۵، ش۹۱.

[4] رجال النجاشی، ص۴۰، ش۸۲؛ رجال العلامة الحلی، ص۴۱، ش۱۸؛ الرجال، ابن داود، ص۱۱۱، ش۴۳۰؛ ایضاح، الإشتباه، ص۱۴۸، ش۱۸۱؛ منهج المقال، ج۴، ص۹۵، ش۱۴۳۱؛ نقد الرجال، ج۲، ص۴۱، ش۱۳۱۷؛ زبدة الأقوال، ص۱۱۶، ش۵۴۹؛ مجمع الرجال، ج۲، ص۱۴۰؛ جامع الرواة، ج۱، ص۲۰۹، ش۱۶۷۶؛ الرجال، حر عاملی، ص۹۱، ش۳۸۳؛ الوجیزة فی الرجال، ص۵۷، (ش۵۰۷) و ۵۸، (ش۵۱۶)؛ منتهی المقال فی أحوال الرجال، ج۲، ص۴۱۳، ش۷۶۱؛ توضیح المقال، ص۱۳۴؛ شعب المقال، ص۶۶، ش۱۸۸؛ بهجة الآمال، ج۳، ص۱۵۶؛ طرائف المقال، ج۱، ص۲۹۴، (ش۲۰۴۹) و ۳۸۷، (ش۳۰۲۰)؛ تنقیح المقال، ج۲۰، ص۸۴، (ش ۵۳۸۵) و ۲۸۲، ش(۵۵۲۵)؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۲۶۱؛ ج۵، ص۱۷۰ و ۲۱۷؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۴۴۱، ش۳۷۰۹؛ ج۳، ص۱۸، ش۳۸۴۷؛ قاموس الرجال، ج۳، ص۲۹۶، (ش۱۹۵۶) و ۳۳۴، (ش۱۹۹۳)؛ معجم رجال الحدیث، ج۶، ص۲۹، (ش ۲۹۵۰)، ۶۶، (ش۳۰۰۷) و ۶۸، (ش ۳۰۰۸)؛ ج۲۳، ص۱۷۱، ش۱۵۰۶۷؛ تهذیب المقال، ج۲، ص۴۰، ش۸۱.

[5] رجال العلامة الحلی، ص۴۱، ش۱۸.

[6] الرجال ابن داود، ص۱۱۱، ش۴۳۰.

[7] رجال النجاشی، ص۴۰، ش۸۲.
آیت‌الله شوشتری در قاموس الرجال (ج۳، ص۲۹۷، ش۱۹۵۶) عنوان راوی در رجال النجاشی را دارای سقط دانسته و نوشته است: و فی النجاشی فی الحسن بن علی بن یقطین حدثنا الحسن بن علی ابن یوسف بن بقاح فالظاهر سقوط بن یوسف قبل بن بقاح هنا من عنوانه.
آیت‌الله خویی در معجم رجال الحدیث (ج ۶، ص۳۰، ش۲۹۵۰) عنوان الحسن بن علی بن بقاح در رجال النجاشی را متحد با الحسن بن بقاح و الحسن بن علی بن یوسف دانسته است.

[8] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۷، ص۵۲۲-۵۳۲ و ص۴۰۸-۴۱۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]