خطبه ۹۷ نهج البلاغه
مقدمه
با توجه به اینکه شأن ورود این خطبه ـ به گونهای که شارحان نهج البلاغه نوشتهاند ـ جریان سرپیچی مردم کوفه از فرمان علی(ع) جهت مقابله با لشکریان غارتگر معاویه بعد از واقعه جنگ نهروان بوده است، امام در بخش اوّل این خطبه، مردم متمرّد کوفه را با شدیدترین عتاب و سرزنش ـ که در نوع خود کم نظیر یا بینظیر است ـ رو به رو میسازد و به این امید که غیرت آنها به جوش آید و آماده نبرد با ظالمان شوند، آنها را با شلّاقهای توبیخ مینوازد و از تعبیرات مختلف، برای بیدار کردن آنها از خواب خرگوشی بهره میگیرد و مقصود از همه این توبیخها و سرزنشها آن است که پیش از سیطره ظالمان بیرحم، بر جان و مال و ناموس آنها و بر حکومت اسلامی، به خود آیند و به پا خیزند و آتش فتنه را خاموش و دست ظالمان را از قلمرو حکومت اسلامی قطع کنند! سپس در بخش دیگری از این خطبه، آنها را به پیروی اهل بیت ـ که سبب هدایت و نجات آنهاست ـ دعوت میکند و در واقع، همان مضمون و محتوای حدیث «ثقلین» را به آنها یادآور میشود. و در آخرین بخش خطبه، مردم کوفه را با یاران پیامبر اسلام مقایسه میکند و با این مقایسه، روشن میسازد که چقدر میان آنها و یاران پیامبر از نظر ایمان و تقوا و عبادت و جهاد و استقامت و شجاعت، تفاوت وجود داشت. روشن است که هر سه بخش خطبه، یک هدف را تعقیب میکند و آن بسیج لشکر کوفه است برای مقابله با دشمن؛ دشمنی که بر هیچ چیز آنها ـ نه دین نه دنیایشان ـ رحم نمیکرد[۱].
