زهیر بن ابیجبل
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. زهير بن ابیجبل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: زهير بن ابیجبل در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
نامش را زهیر بن عبدالله بن ابیجبل نیز ثبت کردهاند[۱]. به گفته ابن حجر کسانی مانند ابوعمر و ابونعیم نظرشان این بوده که این دو، یک تن بودهاند[۲]. بر این اساس، گویا ابن جبل، جد او بوده است.
زهیر بن ابیجبل از قبیله ازد شنوة و از جمله مسلمانانی بود که در بصره اقامت گزیدند[۳]. از قول او حدیثی از پیامبر اکرم(ص) نقل شده که هر کس بر بامی بدون محافظ بخوابد و بمیرد، ذمهای برای او نیست. در بعضی از منابع این حدیث تفصیل بیشتری دارد و در آن اضافه شده که حکم کسی که در روزی توفانی به دریا رود و بمیرد نیز همین است[۴]. آنکه این حدیث را از زهیر بن ابیجبل شنیده و نقل کرده، ابوعمران الجونی (م۱۲۳ یا ۱۲۸) است[۵]. ابوعمران الجونی میگوید: در فارس بودیم و امیری داشتیم که او را زهیر بن عبدالله میگفتند. دید کسی بر بامی خوابیده که اطراف آن چیزی نیست که او را محافظت کند، پس این حدیث را نقل کرد[۶]. بر این اساس، میتوان نتیجه گرفت که زهیر بن ابیجبل در فتح مناطقی از ایران شرکت داشته و از جمله فرماندهان سپاه بوده است. بعضی گفتهاند ابوعمران الجونی این حدیث را از محمد بن زهیر بن ابیجبل روایت کرده است؛ ولی این سخن را اعتباری نیست و آن را نامعتبر و شاذ دانستهاند[۷]. ابن اثیر از قول ابونعیم آورده که محمد بن زهیر صحابی نبوده است[۸]. شاید از این گزارش بتوان نتیجه گرفت که زهیر بن ابیجبل دارای پسری به نام محمد بوده که حدیثی را که پدرش از پیامبر اکرم(ص) شنیده بود، روایت کرده است.
با توجه به سال درگذشت ابوعمران الجونی به نظر میرسد زهیر بن ابیجبل باید در سالهای نوجوانی یا جوانی اسلام آورده باشد و سالهایی طولانی پس از پیامبر اکرم(ص) زنده بوده است. نکته قابل توجه این است که ابن حجر که به رفتار نقادانه با گزارشهای مربوط به صحابی بودن افراد، مشهور است، زهیر بن ابیجبل را از جمله صحابه ندانسته است. او در اینباره به سخنان کسانی که زهیر را صحابی میدانند اشاره کرده است؛ ولی خود، او را از جمله تابعان به شمار آورده است[۹]. همچنین ابن حجر درباره احتمال برادری زهیر بن ابیجبل و عاصم بن ابیجبل اوسی که از صحابه پیامبر(ص) بود، اظهار بیاطلاعی کرده است[۱۰].[۱۱]
جستارهای وابسته
- ازد شنوة (قبیله)
- عبدالله بن ابیجبل (پدر)
- عاصم بن ابیجبل اوسی (برادر)
- محمد بن زهیر بن ابیجبل (فرزند)
منابع
پانویس
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۹۶؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۲۲.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۵۳۷.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۹۶.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۲۴.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۹۶.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۲۴.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۱۱۰؛ ج۴، ص۳۱۶؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۵۳۷.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۵، ص۸۷.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۵۳۶.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۴۶۲.
- ↑ قنوات، عبدالرحیم، مقاله «زهير بن ابیجبل»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۹۹.