←همکاری با حاکم جائر
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
در [[فقه سیاسی]] [[اهل سنت]]، [[جور]] به معنای لغوی آن آمده و در واقع، تفاوتی میان مفهوم لغوی و اصطلاحی آن دیده نمیشود. در بیشتر متون [[اهل سنت]] [[جور]]، [[ستم]] و رویگردانی از [[حق]] تعریف شده است: {{عربی|الجور: البغي و الظلم و الميل عن الحق}}<ref>ابویعلی، مسند أبی یعلی، تحقیق حسین سلیم اسد، ج۹، ص۳۴۶؛ المعجم الصغیر للطبرانی، ج۲، ص۲۷۰.</ref>. این تعریفی عام است و کسانی را نیز که [[غاصب]] [[حق]] [[حکمرانی]] دیگراناند دربر میگیرد، و در واقع از این منظر میان تعاریف [[شیعی]] و [[اهل سنت]] تفاوتی وجود ندارد؛ اما از آنجا که [[مبانی کلامی]] [[شیعه]] و [[اهل سنت]] دربارۀ [[جانشینی]] پس از [[رسول خدا]]{{صل}} متفاوت است، به تبع آن در مبانی [[مشروعیت حکومت]] پس از آن [[حضرت]] نیز تفاوت وجود خواهد داشت. بنابراین [[اهل سنت]] در [[خلافت]] و [[جانشینی رسول خدا]] معیارها و ملاکهایی را در نظر دارد که با [[شیعه]] کاملاً متفاوت است. از نظر آنان [[حکومتی]] [[مشروع]] است که منتخب [[مردم]]، [[اهل]] حل [[عقد]] یا [[شورا]] باشد. [[شیعه]] در این باره دیدگاه دیگری دارد، در مباحث بعدی شرایط و [[ویژگیهای حاکم]] در دو [[نظام]] بررسی خواهد شد. به هر حال، گرچه در تعریف و مصادیق حاکم جائر در دو [[نظام امامت]] و [[خلافت]] اختلافنظر وجود دارد، در موارد و مصادیقی که میان دو دیدگاه اتفاقنظر وجود دارد - همچون [[تبعیت]] از [[حاکم]] ظالمی که به [[مردم]] [[ستم]] روا میدارد و [[حقوق]] دیگران را پایمال میکند - نیز فقهای [[دو مذهب]] دربارۀ [[اطاعت]] کردن و [[اطاعت]] نکردن از چنین حاکمی [[اختلاف]] [[رأی]] دارند. این تفاوت در آرا بر جنبشهای معاصر [[شیعی]] و [[اهل سنت]] تأثیرهای متفاوتی بر جای گذاشته است<ref>[[محمد علی میرعلی|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۳۸.</ref>. | در [[فقه سیاسی]] [[اهل سنت]]، [[جور]] به معنای لغوی آن آمده و در واقع، تفاوتی میان مفهوم لغوی و اصطلاحی آن دیده نمیشود. در بیشتر متون [[اهل سنت]] [[جور]]، [[ستم]] و رویگردانی از [[حق]] تعریف شده است: {{عربی|الجور: البغي و الظلم و الميل عن الحق}}<ref>ابویعلی، مسند أبی یعلی، تحقیق حسین سلیم اسد، ج۹، ص۳۴۶؛ المعجم الصغیر للطبرانی، ج۲، ص۲۷۰.</ref>. این تعریفی عام است و کسانی را نیز که [[غاصب]] [[حق]] [[حکمرانی]] دیگراناند دربر میگیرد، و در واقع از این منظر میان تعاریف [[شیعی]] و [[اهل سنت]] تفاوتی وجود ندارد؛ اما از آنجا که [[مبانی کلامی]] [[شیعه]] و [[اهل سنت]] دربارۀ [[جانشینی]] پس از [[رسول خدا]]{{صل}} متفاوت است، به تبع آن در مبانی [[مشروعیت حکومت]] پس از آن [[حضرت]] نیز تفاوت وجود خواهد داشت. بنابراین [[اهل سنت]] در [[خلافت]] و [[جانشینی رسول خدا]] معیارها و ملاکهایی را در نظر دارد که با [[شیعه]] کاملاً متفاوت است. از نظر آنان [[حکومتی]] [[مشروع]] است که منتخب [[مردم]]، [[اهل]] حل [[عقد]] یا [[شورا]] باشد. [[شیعه]] در این باره دیدگاه دیگری دارد، در مباحث بعدی شرایط و [[ویژگیهای حاکم]] در دو [[نظام]] بررسی خواهد شد. به هر حال، گرچه در تعریف و مصادیق حاکم جائر در دو [[نظام امامت]] و [[خلافت]] اختلافنظر وجود دارد، در موارد و مصادیقی که میان دو دیدگاه اتفاقنظر وجود دارد - همچون [[تبعیت]] از [[حاکم]] ظالمی که به [[مردم]] [[ستم]] روا میدارد و [[حقوق]] دیگران را پایمال میکند - نیز فقهای [[دو مذهب]] دربارۀ [[اطاعت]] کردن و [[اطاعت]] نکردن از چنین حاکمی [[اختلاف]] [[رأی]] دارند. این تفاوت در آرا بر جنبشهای معاصر [[شیعی]] و [[اهل سنت]] تأثیرهای متفاوتی بر جای گذاشته است<ref>[[محمد علی میرعلی|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۳۸.</ref>. | ||
==[[همکاری با حاکم جائر]] | == همکاری با حاکم جائر == | ||
{{اصلی|همکاری با حاکم جائر}} | |||
براساس ادله مختلفی مانند آیات<ref>سوره مائده، آیه ۲؛ سوره هود، آیه ۱۱۳.</ref>، روایات، عقل<ref>{{عربی|و اما معونة الظالمین بما کان ظلما و محرما فیدل علی تحریمه: العقل و النقل، کتابا و سنة}}، ر.ک: یوسف بن احمد بن ابراهیم بحرانی، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، ج۱۸، ص۱۲۱.</ref> و اجماع<ref>{{عربی|أما معونة الظالمین فی ظلمهم، فالظاهر أنها غیر جائزة بلا خلاف بین المسلمین قاطبة بل بین عقلاء العالم، بل التزم جمع کثیر من الخاصة والعامة بحرمة الاعانة علی مطلق الحرام و حرمة مقدماته}}، ر.ک: ابوالقاسم خویی، مصباح الفقاهه، تحقیق محمد علی التوحیدی التبریزی، ج۱، ص۶۵۴-۶۵۵.</ref>، [[همکاری]] با [[ستمگران]] ممنوع و حرام است. [[پیامبر]]{{صل}} قدم زدن و [[راه رفتن]] با [[ظالم]] را [[جرم]] دانسته است<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَشَى مَعَ ظَالِمٍ فَقَدْ أَجْرَمَ}}، ر.ک: تاجالدین شعیری، جامع الأخبار، ص۱۵۵؛ ابوالفتح کراجکی، کنز الفوائد، ج۱، ص۳۵۱؛ میرزا حسین النوری الطبرسی، مستدرک الوسائل، ج۱۳، ص۱۲۵.</ref> و بنابر برخی [[روایات]]، چنین عملی [[برائت]] از [[دین]] شمرده شده است. از دیدگاه [[شیعه]]، هر نوع [[همکاری]] با [[نظام]] [[ظلم و جور]] همچون گردآوری قلم و دوات [[حرام]] است و [[حکم]] عضویت در چنین نظامی را دارد. | |||
برخی از مصادیق کمک به [[حاکم جائر]] عبارت است از: [[مسافرت]] به قصد کمک به [[حاکم جائر]]؛ [[جهاد]] در رکاب [[حاکم جائر]]؛ [[مشروعیت]] قاضی منصوب از سوی [[حاکم جائر]] و داشتن روابط [[مالی]] با [[حاکم جائر]]<ref>[[محمد علی میرعلی|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص۱۴۸ ـ ۱۵۳.</ref>. | |||
== [[پذیرش ولایت حاکم جائر]] == | == [[پذیرش ولایت حاکم جائر]] == | ||