احمد بن حسن قزاز: تفاوت میان نسخه‌ها

[[احمد بن الحسن القزاز]]<ref>ر. ک: رجال النجاشی، ص۷۸، ش۱۸۶؛ رجال الطوسی، ص۴۰۸، ش۵۹۴۴ - ۲۵؛ الرجال (إبن داود)، ص۴۱۹، ش۲۴؛ ص۵۲۹؛ نقد الرجال، ج۱، ص۱۱۵، ش۲۱۴؛ جامع الرواة، ج۱، ص۴۶؛ طرائف المقال، ج۱، ص۲۲۳، ش۱۳۵۴؛ تنقیح المقال، ج۲، ص۵۵، ش۲۳۳؛ أعیان الشیعة، ج۲، ص۴۹۷؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۸۹، ش۸۵۱؛ معجم رجال الحدیث، ج۲، ص۹۲، ش۵۱۰؛ تهذیب المقال، ج۴، ص۳۰۱؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۴۲۹، ش۳۳۵؛ الجامع فی الرجال، ج۱، ص۳۰.</ref> تنها در سند یک [[روایت]] [[تفسیر کنز الدقائق]]، به نقل از [[تفسیر]] [[علی بن ابراهیم قمی]] وارد شده است: {{متن حدیث|في تَفْسِيرُ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ ثَابِتٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ وَ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَزَّازِ جَمِيعاً عَنْ صَالِحِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ثَابِتِ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى الثَّعْلَبِيِّ وَ لَا أَرَانِي إِلَّا وَ قَدْ سَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ الْأَعْلَى عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِ أَنَّ عَلِيّاً{{ع}} قَرَأَ بِهِمُ الْوَاقِعَةَ وَ تَجْعَلُونَ شُكْرَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ إِنِّي قَدْ عَرَفْتُ أَنَّهُ سَيَقُولُ قَائِلٌ لِمَ قَرَأَ هَكَذَا قِرَاءَتَهَا إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} يَقْرَؤُهَا كَذَلِكَ وَ كَانُوا إِذَا مُطِرُوا قَالُوا مُطِرْنَا بِنَوْءِ كَذَا وَ كَذَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ وَ تَجْعَلُونَ شُكْرَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ}}<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ص۵۴، به نقل از: تفسیر القمی، ج۲، ص۳۴۹.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۱۷۱.</ref>

از آنجا که احمد بن الحسن البصری (القزاز)، راوی هشت کتاب از کتب [[عبدالله بن جبلة]] در طریق نجاشی است<ref>ر. ک: رجال النجاشی، ص۲۱۶، ش۵۶۳.</ref>، و همچنین روایتش از عبدالله بن جبلة در طریق نجاشی به [[عبدالله بن بکیر]] قرار گرفته<ref>{{عربی|... عن حميد عن أحمد بن الحسن البصري عن عبدالله بن جبلة عن عبدالله بن بكير به}}؛ رجال النجاشی، ص۲۲۲، ش۵۸۱.</ref>، و نیز شخص دیگری که هم نام با «احمد بن الحسن» باشد، از «عبدالله بن جبلة» [[روایت]] نکرده؛ لذا احتمال [[قوی]] داده می‌شود که مقصود از «احمد بن الحسن بن ابان» در روایت [[تهذیب الأحکام]]، «احمد بن الحسن البصری (القزاز)» باشد، و تصحیف در آن واقع شده است.

بنابراین، [[سخن]] برخی بزرگان<ref>ر. ک: معجم رجال الحدیث، ج۲، ص۷۸، ش۴۸۵.</ref> مبنی بر این که «احمد بن الحسن بن ابان» در سند تهذیب الأحکام و الاستبصار<ref>ر. ک: تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۵۵، ح۱؛ الإستبصار، ج۲، ص۶۲، ح۱.</ref>، [[مصحف]] «احمد بن الحسن، عن ابان» است - چنان که در کتب [[الوافی (کتاب)|الوافی]] و [[وسائل الشیعة]]<ref>ر. ک: الوافی، ج۱۱، ص۱۳۴، ح۱۰۵۵۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۲۶۱، ح۱۳۳۶۹.</ref>، بدین صورت آمده - قابل پذیرش نیست؛ زیرا در میان [[راویان]] «عبدالله بن جبلة»، فردی به نام «ابان» وجود ندارد، همان طور که فردی به نام «احمد بن الحسن»، غیر از «احمد بن الحسن القزاز البصری» از «عبدالله بن جبلة» روایت نکرده است؛ چنان که تتبع در اسناد آن را نشان می‌دهد.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۱۷۲-۱۷۴.</ref>

احمد بن الحسن القزاز، بدون واسطه روایتی از [[معصومین]]{{عم}} نقل نکرده است؛ از این رو، [[شیخ طوسی]] نام او را در باب {{عربی|"من لم يرو عن واحد من الأئمة{{عم}}"}} ذکر کرده است <ref>ر. ک: رجال الطوسی، ص۴۰۸، ش۵۹۴۴.</ref>.

[[تاریخ]] ولادت وی مشخص نیست، ولی تاریخ وفاتش به تصریح شیخ طوسی [[سال]] ۲۶۱ ق<ref>{{عربی|مات سنة إحدى و ستين و مائتين}}؛ رجال الطوسی، ص۴۰۸، ش۵۹۴۴.</ref> است و تاریخ [[وفات]] عبدالله بن جبلة که استاد وی است، سال ۲۱۹ ق<ref>ر. ک: رجال النجاشی، ص۲۱۶، ش۵۶۳.</ref> است؛ در نتیجه می‌‌توان استظهار کرد که وی [[زمان]] [[امام جواد]]، [[امام هادی]] و [[امام عسکری]]{{عم}} را [[درک]] کرده است؛ حتی مقداری از ایام [[امامت]] [[حضرت]] ولی عصر‌{{ع}} را نیز درک کرده است؛ زیرا امام عسکری{{ع}} در سال ۲۶۰ ق به [[شهادت]] رسیده است.

و اما از جهت طبقه، در طبقه هفتم قرار دارد؛ زیرا [[حمید بن زیاد دهقان]]، که [[راوی]] کتاب وی است و از مشهورترین [[شاگردان]] ایشان به شمار می‌رود، در سال ۳۱۰ ق از [[دنیا]] رفته و از [[راویان]] طبقه هشتم است<ref>ر. ک: الموسوعة الرجالیة (طبقات رجال الکافی)، ج۴، ص۱۴۱.</ref>؛ چنان که [[صالح بن خالد]]؛ [[ابوشعیب محاملی]] که از شاگردان اوست، از راویان طبقه ششم شمرده شده است<ref>ر. ک: الموسوعة الرجالیة (طبقات رجال الکافی)، ج۴، ص۱۸۲ و ۴۲۵.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۱۷۵.</ref>

در [[کتب رجالی]] قدما، هیچ اشاره‌ای به [[گرایش]] [[فکری]] وی نشده است، ولی [[ابن داود]] وی را از راویان [[واقفی]] به حساب آورده است<ref>ر. ک: الرجال (إبن داود)، ص۵۲۹.</ref>.

# ایشان راوی هشت کتاب عبدالله بن جبله است؛ و عبدالله بن جبله هم واقفی است. [[نجاشی]] نوشته است: {{عربی|"كان عبدالله واقفاً، و كان فقيهاً ثقة مشهوراً"}}<ref>رجال النجاشی، ص۲۱۶، ش۵۶۳.</ref>.

# ایشان دارای کتابی با نام کتاب «الصفة فی مذهب الواقفة»<ref>رجال النجاشی، ص۷۸، ش۱۸۶.</ref> است؛ چنان که عبدالله بن جبله [[واقفی]] هم کتابی با همین نام دارد<ref>{{عربی|"و له كتب منها... و كتاب الصفة في الغيبة على مذاهب الواقفة"}}؛ رجال النجاشی، ص۲۱۶، ش۵۶۳.</ref>.

# [[راوی]] کتاب ایشان، [[حمید بن زیاد]] است که وی نیز واقفی است و احمد بن الحسن القزاز، به جز این کتاب (کتاب الصفة فی [[مذهب]] الواقفة)، کتاب دیگری ندارد.

# نام راوی در [[سند روایت]] [[تفسیر]] [[علی بن ابراهیم قمی]] آمده<ref>تفسیر القمی، ج۲، ص۳۴۹.</ref> که به [[گواهی]] مؤلف، راویان آن، [[ثقه]] و افراد قابل اعتمادند<ref>تفسیر القمی، ج۱، ص۴. {{عربی|نحن ذاكرون و مخبرون بما ينتهي إلينا و رواه مشايخنا و ثقاتنا عن الذين فرض الله طاعتهم{{عم}}...}}؛ بنا بر این که مقصود از {{عربی|مشايخنا و ثقاتنا}} اعم از مشایخ مع الواسطه و یا بلاواسطه مؤلف باشد.</ref>.

# گذشت که مراد از [[احمد بن الحسن بن ابان]] در [[سند روایت]] [[تهذیب الأحکام]] و کتاب «جوابات أهل الموصل» [[شیخ مفید]]، احمد بن الحسن القزاز است؛ و [[شیخ مفید]] درباره [[راویان]] واقع در [[اسناد روایات]] این کتاب نوشته است: {{عربی|"من الأعلام الرؤساء المأخوذ عنهم الحلال و الحرام، و الفتيا و الأحكام، الذين لا يطعن عليهم، و لا طريق إلى ذم واحد منهم، و هم أصحاب الأصول المدونة، و المصنفات المشهورة"}}<ref>جوابات أهل الموصل، ص۲۵.</ref>.

# [[روایت]] [[حمید بن زیاد]] که فردی [[ثقه]] بوده و از جهت نقل بسیاری از اصول (اصول أربعمائة)، کم‌نظیر است<ref>ر. ک: الفهرست (طوسی)، ص۱۵۵، ش۲۳۸.</ref>، از احمد بن الحسن القزاز<ref>ر. ک: الفهرست (طوسی)، ص۱۰۶، ش۱۴۰.</ref>.

[[محقق زنجانی]] در کتاب [[الجامع فی الرجال (کتاب)|الجامع فی الرجال]]، وقوع مکرر نام [[راوی]] در طرق [[نجاشی]] و شیخ طوسی را، [[نشانه]] [[اعتماد]] آن دو رجالی بزرگ به ایشان دانسته، و در نتیجه [[حکم]] به [[وثاقت]] وی را به عنوان حکم نزدیک به [[حق]] معرفی کرده است<ref>ر. ک: الجامع فی الرجال، ج۱، ص۳۰.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۱۷۷-۱۷۹.</ref>