حجاب در فقه اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

حجاب در فقه اسلامی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۳۵

۱۱ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲

جز

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

دیداریویکی‌متن

HeydariBot

۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش

@@ خط ۷: / خط ۷: @@
 }}
-==مقدمه==
+== مقدمه ==
 بر [[زن]]، [[واجب]] است تمامی [[بدن]] خود ـ جز صورت و دست از سر انگشتان تا مچ و نیز پا از سر انگشتان تا مچ ـ را از نامحرم بپوشاند. در [[وجوب]] پوشاندن صورت و دست‌ها از سر انگشت تا مچ و نیز قدم‌ها [[اختلاف]] است. مراد از نامحرم هر بیننده بالغ و نیز نابالغ ممیّز بجز شوهر و [[محارم]] است. <ref>جواهر الكلام: ج۲، ص:۴ و ج۲۹، ص:۷۵ ـ ۸۰.</ref>
-به [[نصّ]] [[قرآن کریم]] {{متن قرآن|وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ }}<ref>«و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسری‌هایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابسته‌ای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاه‌های زنان  آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده می‌دارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱.</ref> بر زن واجب نیست خود را از مردان {{متن قرآن|غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ}} بپوشاند. در مراد از {{متن قرآن|غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ}} [[اختلاف]] است. برخی آن را به پیر مردانی [[تفسیر]] کرده‌اند که بر اثر [[پیری]] زیاد رغبتی به [[زناشویی]] ندارند. <ref>جواهر الكلام: ج۲۹، ص:۹۴ ـ ۹۶</ref>
+به [[نصّ]] [[قرآن کریم]] {{متن قرآن|وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ }}<ref>«و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسری‌هایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابسته‌ای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاه‌های زنان آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده می‌دارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱.</ref> بر زن واجب نیست خود را از مردان {{متن قرآن|غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ}} بپوشاند. در مراد از {{متن قرآن|غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ}} [[اختلاف]] است. برخی آن را به پیر مردانی [[تفسیر]] کرده‌اند که بر اثر [[پیری]] زیاد رغبتی به [[زناشویی]] ندارند. <ref>جواهر الكلام: ج۲۹، ص:۹۴ ـ ۹۶</ref>
 پوشاندن موی اصلی از نامحرم واجب است؛ لکن در وجوب ستر موی مصنوعی، مویْ‌بند و [[زیور]] آلات متّصل به مو ـ با پوشیده بودن موی اصلی ـ اختلاف است. پیرزنانی که بر اثر پیری امیدی به [[ازدواج]] ندارند به نصّ قرآن کریم از [[حکم]] یادشده مستثنا هستند و نمایاندن آن مقدار از مو که نپوشاندن آن برای پیرزنان، متعارف می‌باشد ـ مانند بعض مو و ذراع ـ برای آنان جایز است، مشروط بر آنکه از این کار قصد [[خودنمایی]] نداشته باشند؛ هرچند پوشاندن آن مقدار نیز برای آنان [[افضل]] است<ref>جواهر الكلام: ج۲۹، ص:۸۵</ref>.<ref>ر. ک. [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۲، صفحه ۲۸۳-۲۸۴.</ref>
-==حجاب در مکتب در فرآیند نواندیشی==
+== حجاب در مکتب در فرآیند نواندیشی ==
 # [[شیخ مفید]] [[معتقد]] است: برای [[زن]] [[مسلمان]] جایز نیست که زینتش را جز برای کسانی که [[خداوند]] در کتابش [[مباح]] دانسته، آشکار سازد»<ref>أحکام النساء (للشیخ المفید)، ص۵۶.</ref>. اگر [[زینت]] متصل به [[بدن]] نباید نمایش داده شود، خود بدن که [[جاذبه]] و تحریک بیشتری می‌آفریند، به [[قیاس]] [[اولویت]] نباید نمایش داده شود.
 # [[علامه حلی]] می‌نویسد: «همه بدن زن به جز صورت [[واجب]] است که پوشانده شود. علمای [[شهرها]] بر این [[حکم]] [[اجماع]] دارند، به جز [[ابوبکر بن عبدالرحمان بن هشام]]؛ زیرا او می‌گوید: پوشاندن همه بدن زن واجب است، حتی ناخن‌ها، که این قول مردود است. اما کفین نیز نزد علمای [[امامیه]] همانند صورت هستند و [[مالک]] و [[شافعی]] و اوزاعی و [[ابوثور]] نیز همین‌گونه گویند؛ چون [[ابن عباس]] درباره سخن [[خداوند متعال]] {{متن قرآن|وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}} گفت: مقصود از زینت ظاهری که مجاز به [[آشکار کردن]] هستند، همان وجه و دو [[کف دست]] است»<ref>تذکرة الفقهاء، ج۲، ص۴۴۶-۴۴۷.</ref>. علامه حلی همچنین در نهایه می‌نویسد: «زن [[آزاد]] و بالغ، همه بدنش باید پوشانده شود؛ جز وجه و کفین و قدمین. دلیل این حکم نیز قول و خداوند متعال است: {{متن قرآن|وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}}<ref>نهایة الأحکام، ج۱، ص۳۶۶.</ref>.
-#مرحوم راوندی می‌نگارد: «وجه و کفین و قدمین عورت به شمار نمی‌روند و برای زن واجب نیست که بپوشاند»<ref>فقه القرآن، ج۲، ص۱۲۸.</ref>؛ ولی [[پوشش]] دیگر اعضا واجب است.
+# مرحوم راوندی می‌نگارد: «وجه و کفین و قدمین عورت به شمار نمی‌روند و برای زن واجب نیست که بپوشاند»<ref>فقه القرآن، ج۲، ص۱۲۸.</ref>؛ ولی [[پوشش]] دیگر اعضا واجب است.
-#مرحوم [[بحرانی]] در توضیح [[آیه]] {{متن قرآن|وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ}} می‌نگارد: «خُمُر یا مقنعه‌ها جمع خمار، پارچه‌ای است برای پوشش سر زن که به دو طرف سرانداخته می‌شود. در آیه به [[زنان]] [[دستور]] داده شده که مقنعه‌ها را بر روی سینه‌هایشان نیز بیندازند تا گردن و سینه پوشیده شود؛ چون گفته شده که آنان پیشتر [گوشه و پره] مقنعه‌ها را به پشت سر می‌انداختند و در نتیجه سینه‌ها پیدا می‌شد. آیه [[صراحت]] دارد که مقنعه باید بر سینه و پشت انداخته شود تا باعث [[پوشش]] سر و گردن گردد»<ref>الحدائق الناضرة، ج۷، ص۹۶.</ref>.
+# مرحوم [[بحرانی]] در توضیح [[آیه]] {{متن قرآن|وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ}} می‌نگارد: «خُمُر یا مقنعه‌ها جمع خمار، پارچه‌ای است برای پوشش سر زن که به دو طرف سرانداخته می‌شود. در آیه به [[زنان]] [[دستور]] داده شده که مقنعه‌ها را بر روی سینه‌هایشان نیز بیندازند تا گردن و سینه پوشیده شود؛ چون گفته شده که آنان پیشتر [گوشه و پره] مقنعه‌ها را به پشت سر می‌انداختند و در نتیجه سینه‌ها پیدا می‌شد. آیه [[صراحت]] دارد که مقنعه باید بر سینه و پشت انداخته شود تا باعث [[پوشش]] سر و گردن گردد»<ref>الحدائق الناضرة، ج۷، ص۹۶.</ref>.
 # [[محقق کرکی]] آورده: «[[علما]] [[اجماع]] دارند بر اینکه همه [[بدن]] [[زن]] [به استثنای وجه و کفین] باید پوشانده شود. و قول [[خداوند متعال]] {{متن قرآن|وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}} به وجه و کفین [[تفسیر]] شده و مشهور [[فقهای امامیه]] قدمین را نیز استثنا می‌داند؛ زیرا قدمین غالباً آشکارند»<ref>جامع المقاصد، ج۲، ص۹۶.</ref>.
 # [[شهید مطهری]] می‌گوید: «در اینکه پوشانیدن غیر وجه و کفّین بر زن [[واجب]] است، از لحاظ [[فقه]] [[اسلام]] هیچ گونه تردیدی وجود ندارد. این قسمت جزء ضروریات و مسلّمات است. نه از نظر [[قرآن]] و [[حدیث]] و نه از نظر فتاوا در این باره [[اختلاف]] و تشکیکی وجود ندارد. آنچه مورد بحث است پوشش چهره و دست‌ها تا مچ است»<ref>فقه و حقوق (مجموعه آثار)، ج۱۹، ص۵۰۷.</ref>.
-*متون [[فقهی]] بارها از اجماع میان فقهای [[مسلمان]] بر [[وجوب]] پوشش زن، جز وجه و کفین سخن می‌گوید:
+* متون [[فقهی]] بارها از اجماع میان فقهای [[مسلمان]] بر [[وجوب]] پوشش زن، جز وجه و کفین سخن می‌گوید:
 # [[علامه حلی]]: «به اجماع علمای [[شهرها]] لازم است تمام بدن زن پوشانده شود»<ref>تذکرة الفقهاء، ج۲، ص۴۴۶.</ref>.
 # [[مقداد]] حلی صاحب کنزالعرفان: «فقها [[اتفاق نظر]] دارند که پوشاندن همه بدن زن لازم است، جز بر [[همسر]] و [[محارم]]»<ref>کنزالعرفان، ج۲، ص۲۲۲.</ref>.
-#محقق کرکی: «اینکه همه بدن زن باید پوشانده شود، [[اجماعی]] میان علماست»<ref>جامع المقاصد، ج۲، ص۹۶.</ref>.
+# محقق کرکی: «اینکه همه بدن زن باید پوشانده شود، [[اجماعی]] میان علماست»<ref>جامع المقاصد، ج۲، ص۹۶.</ref>.
-#شهید مطهری: در اینکه پوشانیدن غیر وجه و کفّین بر زن واجب است، از لحاظ فقه اسلام هیچ گونه تردیدی وجود ندارد»<ref>فقه و حقوق (مجموعه آثار)، ج۱۹، ص۵۰۷.</ref>.
+# شهید مطهری: در اینکه پوشانیدن غیر وجه و کفّین بر زن واجب است، از لحاظ فقه اسلام هیچ گونه تردیدی وجود ندارد»<ref>فقه و حقوق (مجموعه آثار)، ج۱۹، ص۵۰۷.</ref>.
 # [[آیت اللّه]] [[منتظری]] (که برخی شبهه افکنان ایشان را تندیس [[عدالت]] و [[فقاهت]] کلامش را [[مشک]] می‌داند:) «وجوب پوشاندن [[موی سر]] زن [[مورد اتفاق]] علمای [[فریقین]] است»<ref>رساله استفتاءات (منتظری)، ج۲، ص۳۵۴.</ref>.
-*وجوب پوشش بدن زن، فراتر از اجماع، جزء ضروریات [[احکام اسلامی]] است. [[ضرورت]]، بسیار محکم‌تر از اجماع است؛ همانند واجب بودن اصل [[نماز]] که از ضروریات است و اثباتش [[بی‌نیاز]] از اجماع و [[اجتهاد]] و [[فتوا]] و حتی [[کتاب و سنت]] است. به چند نمونه بنگرید:
+* وجوب پوشش بدن زن، فراتر از اجماع، جزء ضروریات [[احکام اسلامی]] است. [[ضرورت]]، بسیار محکم‌تر از اجماع است؛ همانند واجب بودن اصل [[نماز]] که از ضروریات است و اثباتش [[بی‌نیاز]] از اجماع و [[اجتهاد]] و [[فتوا]] و حتی [[کتاب و سنت]] است. به چند نمونه بنگرید:
-#آیت‌اللّه [[بروجردی]]: «در [[وجوب]] [[پوشش]] غیر وجه و کفین، هیچ اشکالی نیست و با [[ضرورت]] نزد [[مسلمانان]] [[شیعه]] و [[سنی]] [[واجب]] است»<ref>تبیان الصلاة، ج۳، ص۲۵۰.</ref>.
+# آیت‌اللّه [[بروجردی]]: «در [[وجوب]] [[پوشش]] غیر وجه و کفین، هیچ اشکالی نیست و با [[ضرورت]] نزد [[مسلمانان]] [[شیعه]] و [[سنی]] [[واجب]] است»<ref>تبیان الصلاة، ج۳، ص۲۵۰.</ref>.
 # [[شهید مطهری]]: این قسمت [پوشانیدن غیر وجه و کفّین] جزء ضروریّات و مسلّمات است»<ref>فقه و حقوق (مجموعه آثار)، ج۱۹، ص۵۰۷.</ref>.
-#آیت‌اللّه [[منتظری]]: «اصل وجوب [[حجاب]] از ضروریات [[فقه]] [[اسلام]] است و همه [[مذاهب اسلامی]] بر آن اتفاق دارند»<ref>رساله استفتاءات (منتظری)، ج۲، ص۳۵۶.</ref>.<ref>[[حسن علی‌پور وحید|علی‌پور وحید، حسن]]، [[مکتب در فرآیند نواندیشی (کتاب)|مکتب در فرآیند نواندیشی]]، ص ۲۱۶-۲۱۹.</ref>
+# آیت‌اللّه [[منتظری]]: «اصل وجوب [[حجاب]] از ضروریات [[فقه]] [[اسلام]] است و همه [[مذاهب اسلامی]] بر آن اتفاق دارند»<ref>رساله استفتاءات (منتظری)، ج۲، ص۳۵۶.</ref>.<ref>[[حسن علی‌پور وحید|علی‌پور وحید، حسن]]، [[مکتب در فرآیند نواندیشی (کتاب)|مکتب در فرآیند نواندیشی]]، ص ۲۱۶-۲۱۹.</ref>
 == منابع ==