دجال: تفاوت میان نسخهها
جز
وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم
HeydariBot (بحث | مشارکتها) جز (وظیفهٔ شمارهٔ ۵) |
HeydariBot (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
}} | }} | ||
از [[علائم غیرحتمی ظهور]]، [[خروج دجال]] است. دجال در لغت به معنای [[دروغگو]]، کسی که [[حق]] و [[باطل]] را با هم مخلوط میکند آمده است. لذا هر شخص یا جریانی که موجب [[گمراهی]] [[مردم]] بشود دجال شمرده میشود اما نزدیک به [[ظهور حضرت مهدی]]{{ع}} شخصی پیدا میشود که در حقهبازی و [[دروغگویی]] به تمام دجالهای گذشته [[برتری]] دارد. او آنچنان جلوه میدهد و [[رفتار]] میکند که [[مردم]] [[فکر]] میکنند [[آسمان]] و [[زمین]] در [[اختیار]] اوست. او خوب را بد، بد را خوب، [[بهشت]] را [[جهنم]] و [[جهنم]] را [[بهشت]] معرفی میکند. | از [[علائم غیرحتمی ظهور]]، [[خروج دجال]] است. دجال در لغت به معنای [[دروغگو]]، کسی که [[حق]] و [[باطل]] را با هم مخلوط میکند آمده است. لذا هر شخص یا جریانی که موجب [[گمراهی]] [[مردم]] بشود دجال شمرده میشود اما نزدیک به [[ظهور حضرت مهدی]] {{ع}} شخصی پیدا میشود که در حقهبازی و [[دروغگویی]] به تمام دجالهای گذشته [[برتری]] دارد. او آنچنان جلوه میدهد و [[رفتار]] میکند که [[مردم]] [[فکر]] میکنند [[آسمان]] و [[زمین]] در [[اختیار]] اوست. او خوب را بد، بد را خوب، [[بهشت]] را [[جهنم]] و [[جهنم]] را [[بهشت]] معرفی میکند. | ||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
* [[خروج دجال]] در [[حدیثها]] و [[متون دینی]] [[شیعه]] و [[سنّی]]، از [[نشانههای ظهور]] شمرده شده است. در روایتهایی، [[مردم]] را از گرفتار شدن در دامهای او هشدار دادهاند و برای او ویژگیهایی آمده است. او در سال [[قحطی]] و [[سختی]]، [[خروج]] خواهد کرد. یک چشم در وسط پیشانیاش دارد که چون [[ستاره]] صبح درخشنده باشد و با صدای خود به آواز بلند به گونهای که همه آفریدگان میان [[شرق]] و [[غرب]]، صدایش را بشنوند، ندا میدهد که به سوی من آیید که منم خدایی که همه چیز را [[آفریده]] است. در روز نخست، هفتاد هزار نفر از ساحران [[جن]] و [[انس]] و [[ابلیس]] پیرامون او گرد میآیند. تمام خوردنی و نوشیدنیها با او خواهد بود... پس بر الاغ سوار میشود و شیطانها با آلتهای [[لهو]] و موسیقی با وی همراه میشوند. [[زنا]] و لواط و دیگر [[محرمات]] را [[حلال]] میکند، به گونهای که انواع [[فسق]] و [[فجور]] و بیعفتی، [[زمین]] را مسخّر میکند. کسی که [[عیسی بن مریم]] پشت سر وی [[نماز]] خواهد خواند، او را از میان خواهد برد<ref>کفایة المهتدی، ص۶۶۹ (به اختصار).</ref>. | * [[خروج دجال]] در [[حدیثها]] و [[متون دینی]] [[شیعه]] و [[سنّی]]، از [[نشانههای ظهور]] شمرده شده است. در روایتهایی، [[مردم]] را از گرفتار شدن در دامهای او هشدار دادهاند و برای او ویژگیهایی آمده است. او در سال [[قحطی]] و [[سختی]]، [[خروج]] خواهد کرد. یک چشم در وسط پیشانیاش دارد که چون [[ستاره]] صبح درخشنده باشد و با صدای خود به آواز بلند به گونهای که همه آفریدگان میان [[شرق]] و [[غرب]]، صدایش را بشنوند، ندا میدهد که به سوی من آیید که منم خدایی که همه چیز را [[آفریده]] است. در روز نخست، هفتاد هزار نفر از ساحران [[جن]] و [[انس]] و [[ابلیس]] پیرامون او گرد میآیند. تمام خوردنی و نوشیدنیها با او خواهد بود... پس بر الاغ سوار میشود و شیطانها با آلتهای [[لهو]] و موسیقی با وی همراه میشوند. [[زنا]] و لواط و دیگر [[محرمات]] را [[حلال]] میکند، به گونهای که انواع [[فسق]] و [[فجور]] و بیعفتی، [[زمین]] را مسخّر میکند. کسی که [[عیسی بن مریم]] پشت سر وی [[نماز]] خواهد خواند، او را از میان خواهد برد<ref>کفایة المهتدی، ص۶۶۹ (به اختصار).</ref>. | ||
*در میان دو چشم وی نوشته شده که او [[کافر]] است و هر کس که از عمل [[دجال]] بیزار باشد، آن را میخواند <ref>سنن ترمذی، ج۴، ص۱۰۱، ح۲۲۴۲.</ref>. سرعتش چون سرعت [[باران]] در هوای توفانی است. به سوی قومی میآید و آنها را به خود [[دعوت]] میکند که آنها او را [[تکذیب]] میکنند. [[دجال]] باز میگردد و [[اموال]] آن [[قوم]] از میان میرود و صبح میکنند، در حالی که هیچ [[مالی]] ندارند. پس دوباره به سوی آن [[قوم]] میآید. آن [[قوم]] او را [[تصدیق]] میکنند و به او میپیوندند. به [[آسمان]] [[امر]] میکند [[باران]] بباراند و به [[زمین]] امر میکند گیاه برویاند، به امرش، خرابه، گنجهای پنهان خود را ظاهر میکند...<ref>سنن ترمذی، ج۴، ص۱۰۴، ح۲۲۴۷.</ref>. | * در میان دو چشم وی نوشته شده که او [[کافر]] است و هر کس که از عمل [[دجال]] بیزار باشد، آن را میخواند <ref>سنن ترمذی، ج۴، ص۱۰۱، ح۲۲۴۲.</ref>. سرعتش چون سرعت [[باران]] در هوای توفانی است. به سوی قومی میآید و آنها را به خود [[دعوت]] میکند که آنها او را [[تکذیب]] میکنند. [[دجال]] باز میگردد و [[اموال]] آن [[قوم]] از میان میرود و صبح میکنند، در حالی که هیچ [[مالی]] ندارند. پس دوباره به سوی آن [[قوم]] میآید. آن [[قوم]] او را [[تصدیق]] میکنند و به او میپیوندند. به [[آسمان]] [[امر]] میکند [[باران]] بباراند و به [[زمین]] امر میکند گیاه برویاند، به امرش، خرابه، گنجهای پنهان خود را ظاهر میکند...<ref>سنن ترمذی، ج۴، ص۱۰۴، ح۲۲۴۷.</ref>. | ||
*در اینجا باید به دو نکته توجه کنیم: | * در اینجا باید به دو نکته توجه کنیم: | ||
#بیشتر مطالب و صفتهایی که درباره [[دجال]] آورده شده، مربوط به [[مصادر اهل سنت]] است و در مصادر اولیه [[شیعه]] جز مطلب اندکی به چشم نمیخورد، ولی حدیثهای [[نقل]] شده در مصادر [[عامه]] و در [[وصف]] [[دجال]] از حد شمارش فزون است<ref>تاریخ الغیبة الکبری، ص۵۱۱.</ref>. | # بیشتر مطالب و صفتهایی که درباره [[دجال]] آورده شده، مربوط به [[مصادر اهل سنت]] است و در مصادر اولیه [[شیعه]] جز مطلب اندکی به چشم نمیخورد، ولی حدیثهای [[نقل]] شده در مصادر [[عامه]] و در [[وصف]] [[دجال]] از حد شمارش فزون است<ref>تاریخ الغیبة الکبری، ص۵۱۱.</ref>. | ||
#اصل داستان [[خروج دجال]] در [[آخرالزمان]] را نمیتوان [[انکار]] کرد، ولی باید توجه داشت که آیا [[دجال]]، فرد مشخصی است که در [[آخرالزمان]] برای [[گمراهی]] [[مردم]] [[خروج]] میکند یا این سخنان کنایه از نوعی [[فرهنگ]] و [[ایدئولوژی]] است که سبب [[انحراف]] [[مردم]] از [[دین]] و [[گرایش]] آنان به [[فساد]] و [[تباهی]] میشود. | # اصل داستان [[خروج دجال]] در [[آخرالزمان]] را نمیتوان [[انکار]] کرد، ولی باید توجه داشت که آیا [[دجال]]، فرد مشخصی است که در [[آخرالزمان]] برای [[گمراهی]] [[مردم]] [[خروج]] میکند یا این سخنان کنایه از نوعی [[فرهنگ]] و [[ایدئولوژی]] است که سبب [[انحراف]] [[مردم]] از [[دین]] و [[گرایش]] آنان به [[فساد]] و [[تباهی]] میشود. | ||
*صفتها و نشانههایی که برای [[دجال]] آمده، به تعبیرهای نمادین و کنایهای بیشباهت نیست که صفتهایی از [[نظام فرهنگی]]، [[روحی]] و [[اقتصادی]] ضد [[انسانی]] و [[اسلامی]] حکایت میکند که در [[آخرالزمان]] [[حاکم]] میشود. برخی [[اندیشمندان اسلامی]] نظریه دوم را [[باور]] دارند<ref>نک: تاریخ الغیبة الکبری، ص۵۱۱–۵۱۷؛ سید محمد صدر، تاریخ ما بعد الظهور، بیروت، دارالتعارف، ۱۴۱۲ ه.ق، ص۱۳۹ به بعد؛ آخرین امید، ص۳۲۶.</ref><ref>[[مهدی لطفی|لطفی، مهدی]]، [[پیامبر و امام مهدی (کتاب)| پیامبر و امام مهدی]]، ص۴۴- ۴۶.</ref>. | * صفتها و نشانههایی که برای [[دجال]] آمده، به تعبیرهای نمادین و کنایهای بیشباهت نیست که صفتهایی از [[نظام فرهنگی]]، [[روحی]] و [[اقتصادی]] ضد [[انسانی]] و [[اسلامی]] حکایت میکند که در [[آخرالزمان]] [[حاکم]] میشود. برخی [[اندیشمندان اسلامی]] نظریه دوم را [[باور]] دارند<ref>نک: تاریخ الغیبة الکبری، ص۵۱۱–۵۱۷؛ سید محمد صدر، تاریخ ما بعد الظهور، بیروت، دارالتعارف، ۱۴۱۲ ه. ق، ص۱۳۹ به بعد؛ آخرین امید، ص۳۲۶.</ref><ref>[[مهدی لطفی|لطفی، مهدی]]، [[پیامبر و امام مهدی (کتاب)| پیامبر و امام مهدی]]، ص۴۴- ۴۶.</ref>. | ||
==معنای دجال== | == معنای دجال == | ||
*یکی از علایم [[ظهور امام زمان]]{{ع}} که در بعضی [[روایات]] از نشانههای حتمی شمرده شده، [[خروج]] شخصی به نام دجال است<ref>ر.ک: [[علی رضا رجالی تهرانی|رجالی تهرانی، علی رضا]]، [[یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص ۱۸۴ ـ ۱۸۶؛ [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص ۲۲۴ ـ ۲۲۷؛ [[آفتاب مهر ج۱ (کتاب)|آفتاب مهر]]، ج ۱، ص ۲۱۴ ـ ۲۱۷؛ پژوهشگران مؤسسه آینده | * یکی از علایم [[ظهور امام زمان]] {{ع}} که در بعضی [[روایات]] از نشانههای حتمی شمرده شده، [[خروج]] شخصی به نام دجال است<ref>ر. ک: [[علی رضا رجالی تهرانی|رجالی تهرانی، علی رضا]]، [[یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص ۱۸۴ ـ ۱۸۶؛ [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص ۲۲۴ ـ ۲۲۷؛ [[آفتاب مهر ج۱ (کتاب)|آفتاب مهر]]، ج ۱، ص ۲۱۴ ـ ۲۱۷؛ پژوهشگران مؤسسه آینده روشن، [[مهدویت پرسشها و پاسخها (کتاب)|مهدویت پرسشها و پاسخها]]، ص ۱۸۵.</ref>. وی یک [[طاغوت]] پرتزویر و حیلهگر است که عدّه بسیاری را به دنبال خود میکشد<ref>ر. ک: [[علی رضا رجالی تهرانی|رجالی تهرانی، علی رضا]]، [[یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص ۱۸۴ ـ ۱۸۶؛ [[محمد محمدی اشتهاردی|محمدی اشتهاردی، محمد]]، [[حضرت مهدی فروغ تابان ولایت (کتاب)|حضرت مهدی فروغ تابان ولایت]]، ص ۶۹ ـ ۷۰.</ref>. | ||
*دجال در لغت<ref>لسان العرب، ج ۱۱، ص ۲۳۶، فرهنگ ابجدی، ج ۱، ص ۳۸۶</ref> از ریشۀ "دجل" به معنای [[دروغگو]]، [[حیله]]گر و کسی که [[حق]] و [[باطل]] را با هم مخلوط میکند آمده است<ref>ر.ک: [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)|معارف و عقاید ۵ ج۲]]، ص ۲۶۹ ـ ۲۷۰؛ [[علی رضا رمضانیان|رمضانیان، علی رضا]]، [[شرایط و علائم حتمی ظهور (کتاب)|شرایط و علائم حتمی ظهور]]، ص ۶۲ ـ ۶۳؛ پژوهشگران مؤسسه آینده | * دجال در لغت<ref>لسان العرب، ج ۱۱، ص ۲۳۶، فرهنگ ابجدی، ج ۱، ص ۳۸۶</ref> از ریشۀ "دجل" به معنای [[دروغگو]]، [[حیله]]گر و کسی که [[حق]] و [[باطل]] را با هم مخلوط میکند آمده است<ref>ر. ک: [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)|معارف و عقاید ۵ ج۲]]، ص ۲۶۹ ـ ۲۷۰؛ [[علی رضا رمضانیان|رمضانیان، علی رضا]]، [[شرایط و علائم حتمی ظهور (کتاب)|شرایط و علائم حتمی ظهور]]، ص ۶۲ ـ ۶۳؛ پژوهشگران مؤسسه آینده روشن، [[مهدویت پرسشها و پاسخها (کتاب)|مهدویت پرسشها و پاسخها]]، ص ۱۸۵.</ref>. تاریخچه دجال به قبل از [[اسلام]] برمیگردد در کتاب [[انجیل]] دجال به معانی [[دروغگو]] و گمراهکننده آمده است<ref>ر. ک: [[سید جعفر موسوینسب|موسوینسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ج ۲، ص ۴۵ ـ ۴۹؛ [[رحیم کارگر|کارگر، رحیم]]؛ [[مهدویت دوران ظهور (کتاب)|مهدویت دوران ظهور]]، ص ۲۶ ـ ۳۰؛ [[آفتاب مهر ج۱ (کتاب)|آفتاب مهر]]، ج ۱، ص ۲۱۴ ـ ۲۱۷؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]، ص ۲۲۶ ـ ۲۲۹؛ [[محمد محمدی اشتهاردی|محمدی اشتهاردی، محمد]]، [[حضرت مهدی فروغ تابان ولایت (کتاب)|حضرت مهدی فروغ تابان ولایت]]، ص ۶۹ ـ ۷۰.</ref>. اما برخی از [[اهل سنت]] معتقدند دجال به عنوان نشانۀ [[ظهور]] نیست و تنها یک پدیده آخر الزمانی و از [[نشانههای برپایی قیامت]] است<ref>ر. ک. [[محمد باقریزاده اشعری|باقریزاده اشعری، محمد]]، [[از امام مهدی بیشتر بدانیم (کتاب)|از امام مهدی بیشتر بدانیم]]، ص ۸۷ ـ ۸۹؛ [[سید جعفر موسوینسب|موسوینسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ج ۲، ص ۴۵ ـ ۴۹؛ [[رحیم کارگر|کارگر، رحیم]]؛ [[مهدویت دوران ظهور (کتاب)|مهدویت دوران ظهور]]، ص ۲۶ ـ ۳۰.</ref>. البته اشکالی ندارد که رخدادهایی چون [[خروج دجال]] هم نشانۀ [[ظهور]] باشند و هم نشانۀ [[قیامت]]؛ بدین معنی که این رخداد [[پیش از ظهور]] و در دوره [[غیبت]] واقع گردد<ref>ر. ک. اسماعیلی، اسماعیل، بررسی نشانههای ظهور، ص ۲۸۹ ـ ۲۹۶.</ref>. | ||
==دو احتمال درباره دجال== | == دو احتمال درباره دجال == | ||
*دو احتمال در مورد دجال وجود دارد: | * دو احتمال در مورد دجال وجود دارد: | ||
===شخص بودن دجال=== | === شخص بودن دجال === | ||
*با توجه به معنای لغوی دجال، مقصود از آن فرد است منتها نام شخصی معینی نیست، بلکه هر کسی که با ادعاهای پوچ و بیاساس و با [[تمسک]] به انواع اسباب [[حیلهگری]] و [[نیرنگ]]، در صدد [[فریب]] [[مردم]] باشد، دجال است<ref>ر.ک: [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)|معارف و عقاید ۵ ج۲]]، ص ۲۶۹ ـ ۲۷۰؛ [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص ۲۲۴ ـ ۲۲۷؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]، ص ۲۲۶ ـ ۲۲۹؛ اسماعیلی، اسماعیل، بررسی نشانههای ظهور، ص ۲۸۹ ـ ۲۹۶؛ [[محمد باقریزاده اشعری|باقریزاده اشعری، محمد]]، [[از امام مهدی بیشتر بدانیم (کتاب)|از امام مهدی بیشتر بدانیم]]، ص ۸۷ ـ ۸۹؛ [[آفتاب مهر ج۱ (کتاب)|آفتاب مهر]]، ج ۱، ص ۲۱۴ ـ ۲۱۷.</ref>. لذا [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[حدیثی]] فرمودند<ref>صحیح ترمذی، باب ما جاء فی الدجال، ص ۴۲: {{متن حدیث|"إِنَّهُ لَمْ یَکُنْ نَبِیٌ بَعْدَ نُوحٍ إِلاَّ وَ قَدْ أَنْذَرَ قَومَهُ الدَّجَّالَ وَ إِنِّی أُنْذَرکُمُوهُ"}}</ref>: "هر [[پیامبری]] بعد از [[نوح]] [[قوم]] خود را از [[فتنه دجال]] بر حذر داشت من نیز شما را بر حذر میدارم". | * با توجه به معنای لغوی دجال، مقصود از آن فرد است منتها نام شخصی معینی نیست، بلکه هر کسی که با ادعاهای پوچ و بیاساس و با [[تمسک]] به انواع اسباب [[حیلهگری]] و [[نیرنگ]]، در صدد [[فریب]] [[مردم]] باشد، دجال است<ref>ر. ک: [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)|معارف و عقاید ۵ ج۲]]، ص ۲۶۹ ـ ۲۷۰؛ [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص ۲۲۴ ـ ۲۲۷؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]، ص ۲۲۶ ـ ۲۲۹؛ اسماعیلی، اسماعیل، بررسی نشانههای ظهور، ص ۲۸۹ ـ ۲۹۶؛ [[محمد باقریزاده اشعری|باقریزاده اشعری، محمد]]، [[از امام مهدی بیشتر بدانیم (کتاب)|از امام مهدی بیشتر بدانیم]]، ص ۸۷ ـ ۸۹؛ [[آفتاب مهر ج۱ (کتاب)|آفتاب مهر]]، ج ۱، ص ۲۱۴ ـ ۲۱۷.</ref>. لذا [[پیامبر اکرم]] {{صل}} در [[حدیثی]] فرمودند<ref>صحیح ترمذی، باب ما جاء فی الدجال، ص ۴۲: {{متن حدیث|"إِنَّهُ لَمْ یَکُنْ نَبِیٌ بَعْدَ نُوحٍ إِلاَّ وَ قَدْ أَنْذَرَ قَومَهُ الدَّجَّالَ وَ إِنِّی أُنْذَرکُمُوهُ"}}</ref>: "هر [[پیامبری]] بعد از [[نوح]] [[قوم]] خود را از [[فتنه دجال]] بر حذر داشت من نیز شما را بر حذر میدارم". | ||
*بر این اساس، [[دجالها]]، متعدد خواهند بود. از [[پیامبر اسلام]]{{صل}} [[نقل]] شده است<ref>کنزالعمال، ج ۱۴، ص ۲۰۰: «یکون قبل خروج الدجال نیف علی سبعین رجالا» </ref>: «پیش از [[خروج دجال]]، بیش از هفتاد دجال، [[خروج]] خواهد کرد». بنابراین احتمال، در [[حقیقت]] قضیه دجال، نشانۀ این مطلب است که در آستانۀ [[انقلاب امام مهدی]] {{ع}}، افراد [[فریبکار]] و [[حیلهگری]] ویژهای، برای نگهداشتن [[فرهنگ]] و [[نظام جاهلی]]، همه تلاش خود را به کار میگیرند<ref>ر.ک: [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)|معارف و عقاید ۵ ج۲]]، ص ۲۶۹ ـ ۲۷۰؛ [[رحیم کارگر|کارگر، رحیم]]؛ [[مهدویت دوران ظهور (کتاب)|مهدویت دوران ظهور]]، ص ۲۶ ـ ۳۰.</ref>. | * بر این اساس، [[دجالها]]، متعدد خواهند بود. از [[پیامبر اسلام]] {{صل}} [[نقل]] شده است<ref>کنزالعمال، ج ۱۴، ص ۲۰۰: «یکون قبل خروج الدجال نیف علی سبعین رجالا» </ref>: «پیش از [[خروج دجال]]، بیش از هفتاد دجال، [[خروج]] خواهد کرد». بنابراین احتمال، در [[حقیقت]] قضیه دجال، نشانۀ این مطلب است که در آستانۀ [[انقلاب امام مهدی]] {{ع}}، افراد [[فریبکار]] و [[حیلهگری]] ویژهای، برای نگهداشتن [[فرهنگ]] و [[نظام جاهلی]]، همه تلاش خود را به کار میگیرند<ref>ر. ک: [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)|معارف و عقاید ۵ ج۲]]، ص ۲۶۹ ـ ۲۷۰؛ [[رحیم کارگر|کارگر، رحیم]]؛ [[مهدویت دوران ظهور (کتاب)|مهدویت دوران ظهور]]، ص ۲۶ ـ ۳۰.</ref>. | ||
*منتها ممکن است گفته شود در [[آخر الزمان]] و نزدیک [[ظهور]] [[حضرت صاحب الامر]] {{ع}} شخصی پیدا خواهد شد که در [[دروغگویی]] و [[حقهبازی]] سرآمد اقرانش میباشد و در [[دروغگویی]] بر تمام دجالهای گذشته [[برتری]] دارد، با ادعاهای پوچش گروهی را [[گمراه]] میکند. در [[دروغگویی]] کارش به جایی میرسد که کارهای خوب را بد و کارهای بد را خوب معرفی میکند. [[بهشت]] را [[جهنم]] و [[جهنم]] را [[بهشت]] جلوه میدهد. لکن کفرش بر هر بیسواد و باسوادی واضح است<ref>ر.ک: [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص ۲۲۴ ـ ۲۲۷؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]، ص ۲۲۶ ـ ۲۲۹؛ [[علی رضا رمضانیان|رمضانیان، علی رضا]]، [[شرایط و علائم حتمی ظهور (کتاب)|شرایط و علائم حتمی ظهور]]، ص ۶۲ ـ ۶۳؛ اسماعیلی، اسماعیل، بررسی نشانههای ظهور، ص ۲۸۹ ـ ۲۹۶.</ref>. | * منتها ممکن است گفته شود در [[آخر الزمان]] و نزدیک [[ظهور]] [[حضرت صاحب الامر]] {{ع}} شخصی پیدا خواهد شد که در [[دروغگویی]] و [[حقهبازی]] سرآمد اقرانش میباشد و در [[دروغگویی]] بر تمام دجالهای گذشته [[برتری]] دارد، با ادعاهای پوچش گروهی را [[گمراه]] میکند. در [[دروغگویی]] کارش به جایی میرسد که کارهای خوب را بد و کارهای بد را خوب معرفی میکند. [[بهشت]] را [[جهنم]] و [[جهنم]] را [[بهشت]] جلوه میدهد. لکن کفرش بر هر بیسواد و باسوادی واضح است<ref>ر. ک: [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص ۲۲۴ ـ ۲۲۷؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]، ص ۲۲۶ ـ ۲۲۹؛ [[علی رضا رمضانیان|رمضانیان، علی رضا]]، [[شرایط و علائم حتمی ظهور (کتاب)|شرایط و علائم حتمی ظهور]]، ص ۶۲ ـ ۶۳؛ اسماعیلی، اسماعیل، بررسی نشانههای ظهور، ص ۲۸۹ ـ ۲۹۶.</ref>. | ||
*به عبارتی دیگر میتوان گفت: بر این اساس دو نوع [[دجّال]] وجود دارد، یکی همان [[دجّال]] [[حقیقی]] و واقعی که پس از همۀ "[[دجّال]]"ها میآید و دیگری گروهی شیاد و دروغگویند که دست به فریبکاری، تحمیق و [[گمراهی]] [[مردم]] میزنند<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]، ص ۲۲۶ ـ ۲۲۹. </ref>. | * به عبارتی دیگر میتوان گفت: بر این اساس دو نوع [[دجّال]] وجود دارد، یکی همان [[دجّال]] [[حقیقی]] و واقعی که پس از همۀ "[[دجّال]]"ها میآید و دیگری گروهی شیاد و دروغگویند که دست به فریبکاری، تحمیق و [[گمراهی]] [[مردم]] میزنند<ref>ر. ک: [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]، ص ۲۲۶ ـ ۲۲۹. </ref>. | ||
*کسانی که قائلند دجال عنوان یک شخص است به [[روایت]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} هم استناد میکنند<ref>بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۱۹۳: {{متن حدیث|:فَقَامَ إِلَیْهِ الْأَصْبَغُ بْنُ نُبَاتَةَ فَقَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ مَنِ الدَّجَّالُ فَقَالَ أَلَا إِنَّ الدَّجَّالَ صَائِدُ بْنُ الصَّیْدِ فَالشَّقِیُّ مَنْ صَدَّقَهُ وَ السَّعِیدُ مَنْ کَذَّبَهُ یَخْرُجُ مِنْ بَلْدَةٍ یُقَالُ لَهَا أَصْبَهَانُ مِنْ قَرْیَةٍ تُعْرَفُ بِالْیَهُودِیَّةِ عَیْنُهُ الْیُمْنَی مَمْسُوحَةٌ وَ الْأُخْرَی فِی جَبْهَتِهِ تُضِیءُ کَأَنَّهَا کَوْکَبُ الصُّبْحِ فِیهَا عَلَقَةٌ کَأَنَّهَا مَمْزُوجَةٌ بِالدَّمِ بَیْنَ عَیْنَیْهِ مَکْتُوبٌ کَافِرٌ یَقْرَأْهُ کُلُّ کَاتِبٍ وَ أُمِّیٍّ یَخُوضُ الْبِحَارَ وَ تَسِیرُ مَعَهُ الشَّمْسُ بَیْنَ یَدَیْهِ جَبَلٌ مِنْ دُخَانٍ وَ خَلْفَهُ جَبَلٌ أَبْیَضُ یَرَی النَّاسُ أَنَّهُ طَعَامٌ یَخْرُجُ فِی قَحْطٍ شَدِیدٍ تَحْتَهُ حِمَارٌ أَقْمَرُ"}}</ref>: «[[اصبغ بن نباته]] روزی از [[امیرالمؤمنین]] پرسید: یا [[امیرالمؤمنین]]! دجال کیست؟ [[حضرت]] فرمود: «دجال کسی است که تصدیقکننده او [[شقی]] است و تکذیبکننده او سعید. از [[اصفهان]] بیرون آید، چشم راست ندارد و چشم چپش در پیشانی است مانند [[ستاره]] سرخ، لفظ [[کافر]] در زیر آن نقش، بر خری سرخرنگ سوار، طی ارض به سرعت نماید، به هر چشمه که قدمش برسد آن چشمه بر [[زمین]] فرو [[رود]] و اکثر [[تابعان]] او از [[اولاد]] [[زنا]] باشند و [[یهودیان]] و آن [[ملعون]] با آنکه طعام خورد و در بازارها گردد به آواز بلندی که همه جا رسد "أنا ربکم الأعلی" گوید. [[بقیة الله]] در حوالی [[شام]] بر عقبهای که آن را "[[فیق]]" خوانند در ساعت سیم در [[روز جمعه]] او را به [[قتل]] آورد».<ref>ر.ک: [[مهدی علیزاده|علیزاده، مهدی]]، [[نشانههای یار و چکامه انتظار (کتاب)|نشانههای یار و چکامه انتظار (کتاب)]]، ص ۴۱ و ۴۲؛ [[عباس رحیمی|رحیمی، عباس]]، [[امید فردا (کتاب)|امید فردا]]، ص ۴۲.</ref> | * کسانی که قائلند دجال عنوان یک شخص است به [[روایت]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} هم استناد میکنند<ref>بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۱۹۳: {{متن حدیث|:فَقَامَ إِلَیْهِ الْأَصْبَغُ بْنُ نُبَاتَةَ فَقَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ مَنِ الدَّجَّالُ فَقَالَ أَلَا إِنَّ الدَّجَّالَ صَائِدُ بْنُ الصَّیْدِ فَالشَّقِیُّ مَنْ صَدَّقَهُ وَ السَّعِیدُ مَنْ کَذَّبَهُ یَخْرُجُ مِنْ بَلْدَةٍ یُقَالُ لَهَا أَصْبَهَانُ مِنْ قَرْیَةٍ تُعْرَفُ بِالْیَهُودِیَّةِ عَیْنُهُ الْیُمْنَی مَمْسُوحَةٌ وَ الْأُخْرَی فِی جَبْهَتِهِ تُضِیءُ کَأَنَّهَا کَوْکَبُ الصُّبْحِ فِیهَا عَلَقَةٌ کَأَنَّهَا مَمْزُوجَةٌ بِالدَّمِ بَیْنَ عَیْنَیْهِ مَکْتُوبٌ کَافِرٌ یَقْرَأْهُ کُلُّ کَاتِبٍ وَ أُمِّیٍّ یَخُوضُ الْبِحَارَ وَ تَسِیرُ مَعَهُ الشَّمْسُ بَیْنَ یَدَیْهِ جَبَلٌ مِنْ دُخَانٍ وَ خَلْفَهُ جَبَلٌ أَبْیَضُ یَرَی النَّاسُ أَنَّهُ طَعَامٌ یَخْرُجُ فِی قَحْطٍ شَدِیدٍ تَحْتَهُ حِمَارٌ أَقْمَرُ"}}</ref>: «[[اصبغ بن نباته]] روزی از [[امیرالمؤمنین]] پرسید: یا [[امیرالمؤمنین]]! دجال کیست؟ [[حضرت]] فرمود: «دجال کسی است که تصدیقکننده او [[شقی]] است و تکذیبکننده او سعید. از [[اصفهان]] بیرون آید، چشم راست ندارد و چشم چپش در پیشانی است مانند [[ستاره]] سرخ، لفظ [[کافر]] در زیر آن نقش، بر خری سرخرنگ سوار، طی ارض به سرعت نماید، به هر چشمه که قدمش برسد آن چشمه بر [[زمین]] فرو [[رود]] و اکثر [[تابعان]] او از [[اولاد]] [[زنا]] باشند و [[یهودیان]] و آن [[ملعون]] با آنکه طعام خورد و در بازارها گردد به آواز بلندی که همه جا رسد "أنا ربکم الأعلی" گوید. [[بقیة الله]] در حوالی [[شام]] بر عقبهای که آن را "[[فیق]]" خوانند در ساعت سیم در [[روز جمعه]] او را به [[قتل]] آورد».<ref>ر. ک: [[مهدی علیزاده|علیزاده، مهدی]]، [[نشانههای یار و چکامه انتظار (کتاب)|نشانههای یار و چکامه انتظار (کتاب)]]، ص ۴۱ و ۴۲؛ [[عباس رحیمی|رحیمی، عباس]]، [[امید فردا (کتاب)|امید فردا]]، ص ۴۲.</ref> | ||
===دجال نماد [[کفر]] جهانی=== | === دجال نماد [[کفر]] جهانی === | ||
*دجال، کنایه از [[کفر]] جهانی و سیطرۀ [[فرهنگ مادی]] بر همه [[جهان]] باشد. [[استکبار]]، با ظاهری [[فریبنده]] و با [[قدرت]] مادی و صنعتی عظیمی که در [[اختیار]] دارد، سعی میکند [[مردم]] را [[فریب]] دهد و مرعوب [[قدرت]] و ظاهر [[فریبنده]] خود کند. بر این اساس، اینکه [[پیامبران]]، امتهای خود را از [[فتنه دجال]] [[بیم]] دادهاند؛ به این معناست که آنان را از افتادن به دام [[مادیت]] و ورطۀ [[حاکمیت]] [[طاغوت]] و [[استکبار جهانی]] برحذر داشتهاند<ref>ر.ک: [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)|معارف و عقاید ۵ ج۲]]، ص ۲۶۹ ـ ۲۷۰؛ [[رحیم کارگر|کارگر، رحیم]]؛ [[مهدویت دوران ظهور (کتاب)|مهدویت دوران ظهور]]، ص ۲۶ ـ ۳۰؛ اسماعیلی، اسماعیل، بررسی نشانههای ظهور، ص ۲۸۹ ـ ۲۹۶؛ پژوهشگران مرکز فرهنگی تبلیغی آینده سازان، [[پرسمان نوجوان (کتاب)|پرسمان نوجوان]]، ص ۳۰ ـ ۳۱.</ref>. | * دجال، کنایه از [[کفر]] جهانی و سیطرۀ [[فرهنگ مادی]] بر همه [[جهان]] باشد. [[استکبار]]، با ظاهری [[فریبنده]] و با [[قدرت]] مادی و صنعتی عظیمی که در [[اختیار]] دارد، سعی میکند [[مردم]] را [[فریب]] دهد و مرعوب [[قدرت]] و ظاهر [[فریبنده]] خود کند. بر این اساس، اینکه [[پیامبران]]، امتهای خود را از [[فتنه دجال]] [[بیم]] دادهاند؛ به این معناست که آنان را از افتادن به دام [[مادیت]] و ورطۀ [[حاکمیت]] [[طاغوت]] و [[استکبار جهانی]] برحذر داشتهاند<ref>ر. ک: [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)|معارف و عقاید ۵ ج۲]]، ص ۲۶۹ ـ ۲۷۰؛ [[رحیم کارگر|کارگر، رحیم]]؛ [[مهدویت دوران ظهور (کتاب)|مهدویت دوران ظهور]]، ص ۲۶ ـ ۳۰؛ اسماعیلی، اسماعیل، بررسی نشانههای ظهور، ص ۲۸۹ ـ ۲۹۶؛ پژوهشگران مرکز فرهنگی تبلیغی آینده سازان، [[پرسمان نوجوان (کتاب)|پرسمان نوجوان]]، ص ۳۰ ـ ۳۱.</ref>. | ||
*برخی معتقدند مفهوم [[دجال]]، سمبل پیچیدهترین و خطرناکترین [[دشمن]] [[اسلام]] و [[خدا]] و توصیف نمودن [[جهانبینی]] ماتریالیستی [[غرب]] است<ref> [[نشانههای یار و چکامه انتظار (کتاب)|نشانههای یار و چکامه انتظار]]، [[مهدی علیزاده]]، ص۶۷، به نقل از موسوعه امام مهدی، سید محمد صدر.</ref><ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امامشناسی (کتاب)|درسنامه امامشناسی]]، ص:۲۲۸.</ref>. | * برخی معتقدند مفهوم [[دجال]]، سمبل پیچیدهترین و خطرناکترین [[دشمن]] [[اسلام]] و [[خدا]] و توصیف نمودن [[جهانبینی]] ماتریالیستی [[غرب]] است<ref> [[نشانههای یار و چکامه انتظار (کتاب)|نشانههای یار و چکامه انتظار]]، [[مهدی علیزاده]]، ص۶۷، به نقل از موسوعه امام مهدی، سید محمد صدر.</ref><ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امامشناسی (کتاب)|درسنامه امامشناسی]]، ص:۲۲۸.</ref>. | ||
==اوصاف دجال== | == اوصاف دجال == | ||
*در [[روایات]] برای دجال صفات گوناگون و عجیبی ذکر شده است مانند: | * در [[روایات]] برای دجال صفات گوناگون و عجیبی ذکر شده است مانند: | ||
#نام و [[نسب]] او: از دیدگاه بعضی [[عامه]] دجال، همان [[صائد بن صید]] است. [[علامه مجلسی]] دربارۀ دجال میگوید: [[اهل سنت]] [[اختلاف]] کردهاند که آیا دجال همان [[صائد بن صید]] است یا غیر او؟ عدهای گفتهاند: [[صائد بن صید]] [[توبه]] کرد و در [[مدینه]] از [[دنیا]] رفت. و از [[حضرت علی]]{{ع}} [[نقل]] کردهاند که این شخص، دجال نیست؛ ولی بنا به [[نقل]] عدهای دیگر، [[صائد بن صید]] همان دجال است<ref>ر.ک: طبسی، نجم الدین، تاظهور، ج ۱، ص ۳۶۰؛ [[علی رضا رجالی تهرانی|رجالی تهرانی، علی رضا]]، [[یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص ۱۸۴ ـ ۱۸۶.</ref>. لکن [[دلیل]] معتبری نداریم که [[صائد بن صید]]، دجال [[موعود]] و از زمان [[رسول خدا]] تا حال زنده باشد<ref>ر.ک: [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص ۲۲۴ ـ ۲۲۷. </ref>. | # نام و [[نسب]] او: از دیدگاه بعضی [[عامه]] دجال، همان [[صائد بن صید]] است. [[علامه مجلسی]] دربارۀ دجال میگوید: [[اهل سنت]] [[اختلاف]] کردهاند که آیا دجال همان [[صائد بن صید]] است یا غیر او؟ عدهای گفتهاند: [[صائد بن صید]] [[توبه]] کرد و در [[مدینه]] از [[دنیا]] رفت. و از [[حضرت علی]] {{ع}} [[نقل]] کردهاند که این شخص، دجال نیست؛ ولی بنا به [[نقل]] عدهای دیگر، [[صائد بن صید]] همان دجال است<ref>ر. ک: طبسی، نجم الدین، تاظهور، ج ۱، ص ۳۶۰؛ [[علی رضا رجالی تهرانی|رجالی تهرانی، علی رضا]]، [[یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص ۱۸۴ ـ ۱۸۶.</ref>. لکن [[دلیل]] معتبری نداریم که [[صائد بن صید]]، دجال [[موعود]] و از زمان [[رسول خدا]] تا حال زنده باشد<ref>ر. ک: [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص ۲۲۴ ـ ۲۲۷. </ref>. | ||
#خصوصیات فردی او: [[امیر المؤمنین]] {{ع}} میفرماید<ref>بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۱۹۳: {{متن حدیث|"عَیْنُهُ الْیُمْنَی مَمْسُوحَةٌ وَ الْأُخْرَی فِی جَبْهَتِهِ تُضِیءُ کَأَنَّهَا کَوْکَبُ الصُّبْحِ فِیهَا عَلَقَةٌ کَأَنَّهَا مَمْزُوجَةٌ بِالدَّمِ... یَخْرُجُ فِی قَحْطٍ شَدِیدٍ تَحْتَهُ حِمَارٌ أَقْمَرُ"}}</ref>: «او چشم راست ندارد و چشم دیگرش در پیشانی اوست و مانند [[ستاره]] صبح میدرخشد، چیزی در چشم اوست که گویی آمیخته به [[خون]] است. وی در یک [[قحطی]] [[سختی]] میآید و بر الاغ سفیدی سوار است..».<ref>ر.ک: [[علی رضا رجالی تهرانی|رجالی تهرانی، علی رضا]]، [[یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص ۱۸۴ ـ ۱۸۶؛ [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص ۲۲۴ـ ۲۲۷.</ref> | # خصوصیات فردی او: [[امیر المؤمنین]] {{ع}} میفرماید<ref>بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۱۹۳: {{متن حدیث|"عَیْنُهُ الْیُمْنَی مَمْسُوحَةٌ وَ الْأُخْرَی فِی جَبْهَتِهِ تُضِیءُ کَأَنَّهَا کَوْکَبُ الصُّبْحِ فِیهَا عَلَقَةٌ کَأَنَّهَا مَمْزُوجَةٌ بِالدَّمِ... یَخْرُجُ فِی قَحْطٍ شَدِیدٍ تَحْتَهُ حِمَارٌ أَقْمَرُ"}}</ref>: «او چشم راست ندارد و چشم دیگرش در پیشانی اوست و مانند [[ستاره]] صبح میدرخشد، چیزی در چشم اوست که گویی آمیخته به [[خون]] است. وی در یک [[قحطی]] [[سختی]] میآید و بر الاغ سفیدی سوار است..».<ref>ر. ک: [[علی رضا رجالی تهرانی|رجالی تهرانی، علی رضا]]، [[یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص ۱۸۴ ـ ۱۸۶؛ [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص ۲۲۴ـ ۲۲۷.</ref> | ||
*در مجموع میتوان گفت اصل قضیه دجال به طور اجمال صحت دارد ولی تعریفات و توصیفاتی که دربارهاش شده است مدرک قابل اعتمادی ندارد<ref>ر.ک: [[سید جعفر موسوینسب|موسوینسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ج ۲، ص ۴۵ ـ ۴۹. </ref>. | * در مجموع میتوان گفت اصل قضیه دجال به طور اجمال صحت دارد ولی تعریفات و توصیفاتی که دربارهاش شده است مدرک قابل اعتمادی ندارد<ref>ر. ک: [[سید جعفر موسوینسب|موسوینسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ج ۲، ص ۴۵ ـ ۴۹. </ref>. | ||
==منابع وابسته== | == منابع وابسته == | ||
===کتب مستقل درباره دجال=== | === کتب مستقل درباره دجال === | ||
# [[100 سؤال حول الدجال (کتاب)|100 سؤال حول الدجال]]، حیدر کامل، بیروت: دارالمحجـة البیضاء، چ اول. | # [[100 سؤال حول الدجال (کتاب)|100 سؤال حول الدجال]]، حیدر کامل، بیروت: دارالمحجـة البیضاء، چ اول. | ||
# [[الفتن (کتاب)]]، ابی علی حنبل بن اسحاق شیبانی، بیروت: دارالشائر الإسلامیه، 1419ق، چ اول. | # [[الفتن (کتاب)]]، ابی علی حنبل بن اسحاق شیبانی، بیروت: دارالشائر الإسلامیه، 1419ق، چ اول. | ||
| خط ۵۰: | خط ۵۰: | ||
# [[المسیح الدجال قراءة سیاسیة فی الاصول الدیانات الکبری (کتاب)|المسیح الدجال قراءة سیاسیة فی الاصول الدیانات الکبری]]، سعید ایوب، قاهره: دارالفتح للأعلام العربی، 1420، چ اول. | # [[المسیح الدجال قراءة سیاسیة فی الاصول الدیانات الکبری (کتاب)|المسیح الدجال قراءة سیاسیة فی الاصول الدیانات الکبری]]، سعید ایوب، قاهره: دارالفتح للأعلام العربی، 1420، چ اول. | ||
# [[المسیح الدجال منبع الکفر و الضلال (کتاب)|المسیح الدجال منبع الکفر و الضلال]]، عمادالدین بن اسماعیل ابن کثیر دمشقی، بیروت: مؤسسة الکتب الثقافیـة، 1419ق، چ اول. | # [[المسیح الدجال منبع الکفر و الضلال (کتاب)|المسیح الدجال منبع الکفر و الضلال]]، عمادالدین بن اسماعیل ابن کثیر دمشقی، بیروت: مؤسسة الکتب الثقافیـة، 1419ق، چ اول. | ||
===فصول یا صفحاتی از کتاب=== | === فصول یا صفحاتی از کتاب === | ||
# [[500 سؤال حول الإمام المهدی (کتاب)|500 سؤال حول الإمام المهدی]]، ماجد ناصر الزبیدی، بیروت: دارالمحجـة البیضاء، 1425ق، چ اول، صص123-129. | # [[500 سؤال حول الإمام المهدی (کتاب)|500 سؤال حول الإمام المهدی]]، ماجد ناصر الزبیدی، بیروت: دارالمحجـة البیضاء، 1425ق، چ اول، صص123-129. | ||
# [[آخرین امام (کتاب)|آخرین امام]]، (ولادت، زندگی و ظهور قائم آل محمد)، حمید قلندری بردسیری، تهران: آفرینه، 1379، چ اول، صص129ـ 134. | # [[آخرین امام (کتاب)|آخرین امام]]، (ولادت، زندگی و ظهور قائم آل محمد)، حمید قلندری بردسیری، تهران: آفرینه، 1379، چ اول، صص129ـ 134. | ||
| خط ۸۳: | خط ۸۳: | ||
# [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ابراهیم امینی، تهران: دارالفکر 1352، چ چهارم، صص343-350. | # [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ابراهیم امینی، تهران: دارالفکر 1352، چ چهارم، صص343-350. | ||
# [[دارالسلام در احوالات حضرت مهدی و علایم ظهور (کتاب)|دارالسلام در احوالات حضرت مهدی و علایم ظهور]]، محمود عراقی میثمی، قم: ایران رنگین، 1380، چ اول، صص633-642. | # [[دارالسلام در احوالات حضرت مهدی و علایم ظهور (کتاب)|دارالسلام در احوالات حضرت مهدی و علایم ظهور]]، محمود عراقی میثمی، قم: ایران رنگین، 1380، چ اول، صص633-642. | ||
# [[در انتظار خورشید ولایت (کتاب)|در انتظار خورشید ولایت]]، عبدالرحمن انصاری، قم: انصار المهدی(ع)، 1373، | # [[در انتظار خورشید ولایت (کتاب)|در انتظار خورشید ولایت]]، عبدالرحمن انصاری، قم: انصار المهدی(ع)، 1373، دوم، صص112-117. | ||
# [[در مسیر نور تا خورشید (کتاب)|در مسیر نور تا خورشید]]، رجبعلی مظلومی، [بیجا]: مکتب امام(ع) 1366، چ اول، صص513-521. | # [[در مسیر نور تا خورشید (کتاب)|در مسیر نور تا خورشید]]، رجبعلی مظلومی، [بیجا]: مکتب امام(ع) 1366، چ اول، صص513-521. | ||
# [[دولة الامام المهدی و عصر الظهور (کتاب)|دولة الامام المهدی و عصر الظهور]]، شیخ کاظم المصباح، بیروت: دارالکاتب العربی، 2008 م، صص142-151. | # [[دولة الامام المهدی و عصر الظهور (کتاب)|دولة الامام المهدی و عصر الظهور]]، شیخ کاظم المصباح، بیروت: دارالکاتب العربی، 2008 م، صص142-151. | ||
| خط ۱۰۴: | خط ۱۰۴: | ||
# [[قصة النهایة و علامات الساعة الصغری و الکبری (کتاب)|قصة النهایة و علامات الساعة الصغری و الکبری]]، محمد عمار، کویت: مکتبـة ابن کثیر، 1423ق، چ اول، صص158-175. | # [[قصة النهایة و علامات الساعة الصغری و الکبری (کتاب)|قصة النهایة و علامات الساعة الصغری و الکبری]]، محمد عمار، کویت: مکتبـة ابن کثیر، 1423ق، چ اول، صص158-175. | ||
# [[کتاب الرجعه (کتاب)|کتاب الرجعه]]، احمدبن زین الدین الاحسایی، بیروت: الدار العالمیـ［، 1414 ق، چ اول، صص62-72. | # [[کتاب الرجعه (کتاب)|کتاب الرجعه]]، احمدبن زین الدین الاحسایی، بیروت: الدار العالمیـ［، 1414 ق، چ اول، صص62-72. | ||
# [[کشف الحق (کتاب)|کشف الحق]]،([[اربعین خاتون آبادی (کتاب)]])، محمد صادق خاتون آبادی، تهران: مؤسسـة الامام المهدی (بنیاد بعثت)، 1361، چ اول، صص190-201. | # [[کشف الحق (کتاب)|کشف الحق]]، ([[اربعین خاتون آبادی (کتاب)]])، محمد صادق خاتون آبادی، تهران: مؤسسـة الامام المهدی (بنیاد بعثت)، 1361، چ اول، صص190-201. | ||
# [[کمالالدین و تمام النعمه (کتاب)|کمالالدین و تمام النعمه]]، ج 2، شیخ صدوق، مترجم: آیتالله کمرهای، تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1397 ق، چ2، صص205-212. | # [[کمالالدین و تمام النعمه (کتاب)|کمالالدین و تمام النعمه]]، ج 2، شیخ صدوق، مترجم: آیتالله کمرهای، تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1397 ق، چ2، صص205-212. | ||
# [[ما قبل نهایة التاریخ ظهور المهدی المنتظر (کتاب)|ما قبل نهایة التاریخ ظهور المهدی المنتظر]]، جعفر عتریسی، بیروت: دارالمحجة البیضاء، 1423 ق، چ اول، صص311-365. | # [[ما قبل نهایة التاریخ ظهور المهدی المنتظر (کتاب)|ما قبل نهایة التاریخ ظهور المهدی المنتظر]]، جعفر عتریسی، بیروت: دارالمحجة البیضاء، 1423 ق، چ اول، صص311-365. | ||
| خط ۱۲۷: | خط ۱۲۷: | ||
# [[یوسف زهرا یا مهدی صاحبالزمان (کتاب)|یوسف زهرا یا مهدی صاحبالزمان]]، ابوطالب احسانی، قم: دارالکتاب، 1381، چ اول، صص263-267. | # [[یوسف زهرا یا مهدی صاحبالزمان (کتاب)|یوسف زهرا یا مهدی صاحبالزمان]]، ابوطالب احسانی، قم: دارالکتاب، 1381، چ اول، صص263-267. | ||
==پرسش مستقیم== | == پرسش مستقیم == | ||
* [[دجال | * [[دجال که خروجش از نشانههای غیرحتمی ظهور است کیست؟ (پرسش)]] | ||
== پرسشهای وابسته == | == پرسشهای وابسته == | ||