سمرة بن جندب فزاری در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

سمرة بن جندب فزاری در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۴۱

۱۱ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲

جز

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

دیداریویکی‌متن

HeydariBot

۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش

@@ خط ۶: / خط ۶: @@
 }}
-==مقدمه==
+== مقدمه ==
-[[سَمُرَة بن جُندَب بن هلال]] از [[طایفه]] فَزارَه و از [[قبیله غطفان]] بود. <ref>الانساب، ج۴، ص۱۳۷؛ اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۲-۳۰۳؛ تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۳۶۵.</ref> مادرش کفاء دختر [[حارث]] از همان طایفه، پس از [[وفات]] همسرش با [[مری بن سنان انصاری|مُرّی بن سِنان انصاری]]، عموی [[ابوسعید خدری|ابوسعید خُدری]] <ref>الطبقات، ج۷، ص۳۵.</ref> از [[قبیله خزرج]]، [[ازدواج]] کرد.<ref> اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۲.</ref> [[مادر]] [[سمره]] هنگام [[ازدواج]] شرط کرده بود که شوهرش باید سمره را تحت تکفل خود بگیرد.<ref> الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۴-۶۵۵.</ref> از آن پس سمره تحت تکفل ناپدریش قرار گرفت.<ref> اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۲-۳۰۳.</ref> برپایه [[نقل]] [[مورخان]]، سمره هنگام [[نبرد]] [[خندق]] ۱۵ سال داشت؛<ref>البدایة والنهایه، ج۴، ص۱۵.</ref> ولی نخستین اطلاعات درباره وی به [[غزوه احد]] باز می‌گردد که [[پیامبر اکرم]]{{ع}} همه [[نوجوانان]] حاضر در [[سپاه اسلام]] را از میان [[راه]] [[احد]] بازگرداند، جز [[رافع بن خدیج]] که [[تیراندازی]] ماهر بود. سمره نیز برای نشان دادن [[قدرت]] بدنی خویش از [[پیامبر]] خواست تا به او اجازه کُشتی گرفتن با رافع بن خدیج دهد و پس از [[پیروزی]] سمره بر [[رافع]]، پیامبر به او نیز اجازه شرکت در نبرد[[احد]] داد<ref> اسد الغابه، ج۲، ص۳۰۲-۳۰۳؛ المغازی، ج۱، ص۲۱۶؛ تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۴۳۴.</ref> و از آن پس در همه [[غزوه‌های پیامبر]] جز یک [[غزوه]] شرکت کرد.<ref> اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۳.</ref> بر اساس گزارش‌های [[تاریخی]]، [[سمرة بن جندب]] در [[جبهه]] جنوبی [[فتوحات]] شرقی، فعالیت داشت و از این رو از حضور او در [[بصره]] و گاه [[اهواز]]، اطلاعاتی به [[ثبت]] رسیده است. <ref>فتوح البلدان، ص۳۷۴؛ انساب الاشراف، ج۱۰، ص۳۸۶؛ ج۱۳، ص۳۳؛ الاصابه، ج۶، ص۵۵۳.</ref> پس از [[شهادت امیرمؤمنان]]{{ع}} به [[امویان]] متمایل شد. هنگامی که [[زیاد بن ابیه]] در [[سال ۵۰ هجری]] [[والی کوفه]] و بصره بود، در [[زمان]] نبود خودش در بصره، سمره را [[جانشین]] خود قرار می‌داد.<ref> انساب الاشراف، ج۵، ص۲۵۴؛ البدایة و النهایه، ج۸، ص۲۸۴.</ref> پس از [[مرگ]] زیاد بن ابیه در سال ۵۳،<ref> تاریخ طبری، ج۵، ص۲۸۸.</ref> [[معاویه]] مدت کوتاهی (۸ ماه یا یک سال و نیم) [[سمره]] را [[والی بصره]] قرار داد؛<ref>الکامل، ج۳، ص۴۹۵؛ تاریخ الاسلام، ج۴، ص۱۵۵.</ref> ولی در [[سال ۵۴ هجری]] او را [[عزل]] کرد. گفته شده سمره پس از عزلش، [[معاویه]] را [[لعن]] و [[مذمت]] کرد.<ref> البدایة والنهایه، ج۸، ص۶۷.</ref> درباره وی در [[منابع تاریخی]] گزارش‌هایی آمده‌اند: برخورد متکبرانه <ref> انساب الاشراف، ج۱۰، ص۳۵۰.</ref> در هنگامی که متولی بازار [[اهواز]] بوده،<ref>فتوح البلدان، ص۳۷۴؛ انساب الاشراف، ج۱۰، ص۳۸۶؛ الاصابه، ج۶، ص۵۵۳.</ref> بی‌مبالاتی نسبت به زخمی کردن یا کشتن افراد هنگام عبور سپاهیانش،<ref>انساب الاشراف، ج۵، ص۲۲۱؛ تاریخ طبری، ج۵، ص۲۳۷.</ref> کشتن ۴۷ تن از اعضای [[قبیله]] [[عدنانی]] هنگامی که از طرف [[زیاد]] والی بصره بوده،<ref> انساب الاشراف، ج۵، ص۲۴۸.</ref> اشتغال به [[تجارت]] [[خمر]] در دوره [[عمر بن خطاب]] در اهواز،<ref>صحیح مسلم، ج۵، ص۴۱؛ مسند احمد، ج۱، ص۲۵؛ اضواء البیان، ج۴، ص۱۹۹.</ref> کشتن ۸۰۰۰ نفر به [[جرم]] [[خارجی‌گری]] <ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۲۳۷.</ref> و ابا نداشتن وی در اواخر [[عمر]] از عیادت‌ کنندگانش، از اینکه ظرف شراب در کنارش باشد.<ref> شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۷۷.</ref>
+[[سَمُرَة بن جُندَب بن هلال]] از [[طایفه]] فَزارَه و از [[قبیله غطفان]] بود. <ref>الانساب، ج۴، ص۱۳۷؛ اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۲-۳۰۳؛ تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۳۶۵.</ref> مادرش کفاء دختر [[حارث]] از همان طایفه، پس از [[وفات]] همسرش با [[مری بن سنان انصاری|مُرّی بن سِنان انصاری]]، عموی [[ابوسعید خدری|ابوسعید خُدری]] <ref>الطبقات، ج۷، ص۳۵.</ref> از [[قبیله خزرج]]، [[ازدواج]] کرد.<ref> اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۲.</ref> [[مادر]] [[سمره]] هنگام [[ازدواج]] شرط کرده بود که شوهرش باید سمره را تحت تکفل خود بگیرد.<ref> الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۴-۶۵۵.</ref> از آن پس سمره تحت تکفل ناپدریش قرار گرفت.<ref> اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۲-۳۰۳.</ref> برپایه [[نقل]] [[مورخان]]، سمره هنگام [[نبرد]] [[خندق]] ۱۵ سال داشت؛<ref>البدایة والنهایه، ج۴، ص۱۵.</ref> ولی نخستین اطلاعات درباره وی به [[غزوه احد]] باز می‌گردد که [[پیامبر اکرم]] {{ع}} همه [[نوجوانان]] حاضر در [[سپاه اسلام]] را از میان [[راه]] [[احد]] بازگرداند، جز [[رافع بن خدیج]] که [[تیراندازی]] ماهر بود. سمره نیز برای نشان دادن [[قدرت]] بدنی خویش از [[پیامبر]] خواست تا به او اجازه کُشتی گرفتن با رافع بن خدیج دهد و پس از [[پیروزی]] سمره بر [[رافع]]، پیامبر به او نیز اجازه شرکت در نبرد[[احد]] داد<ref> اسد الغابه، ج۲، ص۳۰۲-۳۰۳؛ المغازی، ج۱، ص۲۱۶؛ تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۴۳۴.</ref> و از آن پس در همه [[غزوه‌های پیامبر]] جز یک [[غزوه]] شرکت کرد.<ref> اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۳.</ref> بر اساس گزارش‌های [[تاریخی]]، [[سمرة بن جندب]] در [[جبهه]] جنوبی [[فتوحات]] شرقی، فعالیت داشت و از این رو از حضور او در [[بصره]] و گاه [[اهواز]]، اطلاعاتی به [[ثبت]] رسیده است. <ref>فتوح البلدان، ص۳۷۴؛ انساب الاشراف، ج۱۰، ص۳۸۶؛ ج۱۳، ص۳۳؛ الاصابه، ج۶، ص۵۵۳.</ref> پس از [[شهادت امیرمؤمنان]] {{ع}} به [[امویان]] متمایل شد. هنگامی که [[زیاد بن ابیه]] در [[سال ۵۰ هجری]] [[والی کوفه]] و بصره بود، در [[زمان]] نبود خودش در بصره، سمره را [[جانشین]] خود قرار می‌داد.<ref> انساب الاشراف، ج۵، ص۲۵۴؛ البدایة و النهایه، ج۸، ص۲۸۴.</ref> پس از [[مرگ]] زیاد بن ابیه در سال ۵۳،<ref> تاریخ طبری، ج۵، ص۲۸۸.</ref> [[معاویه]] مدت کوتاهی (۸ ماه یا یک سال و نیم) [[سمره]] را [[والی بصره]] قرار داد؛<ref>الکامل، ج۳، ص۴۹۵؛ تاریخ الاسلام، ج۴، ص۱۵۵.</ref> ولی در [[سال ۵۴ هجری]] او را [[عزل]] کرد. گفته شده سمره پس از عزلش، [[معاویه]] را [[لعن]] و [[مذمت]] کرد.<ref> البدایة والنهایه، ج۸، ص۶۷.</ref> درباره وی در [[منابع تاریخی]] گزارش‌هایی آمده‌اند: برخورد متکبرانه <ref> انساب الاشراف، ج۱۰، ص۳۵۰.</ref> در هنگامی که متولی بازار [[اهواز]] بوده،<ref>فتوح البلدان، ص۳۷۴؛ انساب الاشراف، ج۱۰، ص۳۸۶؛ الاصابه، ج۶، ص۵۵۳.</ref> بی‌مبالاتی نسبت به زخمی کردن یا کشتن افراد هنگام عبور سپاهیانش،<ref>انساب الاشراف، ج۵، ص۲۲۱؛ تاریخ طبری، ج۵، ص۲۳۷.</ref> کشتن ۴۷ تن از اعضای [[قبیله]] [[عدنانی]] هنگامی که از طرف [[زیاد]] والی بصره بوده،<ref> انساب الاشراف، ج۵، ص۲۴۸.</ref> اشتغال به [[تجارت]] [[خمر]] در دوره [[عمر بن خطاب]] در اهواز،<ref>صحیح مسلم، ج۵، ص۴۱؛ مسند احمد، ج۱، ص۲۵؛ اضواء البیان، ج۴، ص۱۹۹.</ref> کشتن ۸۰۰۰ نفر به [[جرم]] [[خارجی‌گری]] <ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۲۳۷.</ref> و ابا نداشتن وی در اواخر [[عمر]] از عیادت‌ کنندگانش، از اینکه ظرف شراب در کنارش باشد.<ref> شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۷۷.</ref>
-براساس گزارش منابع تاریخی، سمره در پایان عمر به [[بیماری]] نقرس و برپایه گزارشی دیگر به بیماری کزاز [[مبتلا]] شد و [[احساس]] سرمای شدید می‌کرد که با برافروختن [[آتش]] در ۴ سوی او و به کار گرفتن آب گرم برای کاهش [[ناراحتی]] وی برمی‌آمدند و در همان حال از [[دنیا]] رفت.<ref>الطبقات، ج۶، ص۱۰۹؛ ج۷، ص۳۵؛ سیر اعلام النبلاء، ج۳، ص۱۸۳.</ref> [[مرگ]] وی را در آخر [[زمامداری]] معاویه، میان سال‌های ۵۸ - ۶۰ در [[کوفه]] یا [[بصره]] دانسته‌اند؛<ref>اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۲-۳۰۳؛ سیر اعلام النبلاء، ج۳، ص۱۸۳؛ البدایة والنهایه، ج۶، ص۲۲۷.</ref> ولی برپایه [[نقلی]]، مرگ وی در شصت و اندی در کوفه ذکر شده <ref>المعارف، ص۳۰۵.</ref>که مؤید اخباری است که سمره در ماجرای [[قیام امام حسین]]{{ع}} از کسانی بوده که [[کوفیان]] را به [[رویارویی]] با آن [[حضرت]] [[تشویق]] می‌کرده <ref>شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۷۸؛ سیر اعلام النبلاء، ج۳، ص۱۸۵.</ref> و خود [[شاهد]] این رویداد بوده است.<ref>شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۷۹.</ref>
+براساس گزارش منابع تاریخی، سمره در پایان عمر به [[بیماری]] نقرس و برپایه گزارشی دیگر به بیماری کزاز [[مبتلا]] شد و [[احساس]] سرمای شدید می‌کرد که با برافروختن [[آتش]] در ۴ سوی او و به کار گرفتن آب گرم برای کاهش [[ناراحتی]] وی برمی‌آمدند و در همان حال از [[دنیا]] رفت.<ref>الطبقات، ج۶، ص۱۰۹؛ ج۷، ص۳۵؛ سیر اعلام النبلاء، ج۳، ص۱۸۳.</ref> [[مرگ]] وی را در آخر [[زمامداری]] معاویه، میان سال‌های ۵۸ - ۶۰ در [[کوفه]] یا [[بصره]] دانسته‌اند؛<ref>اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۲-۳۰۳؛ سیر اعلام النبلاء، ج۳، ص۱۸۳؛ البدایة والنهایه، ج۶، ص۲۲۷.</ref> ولی برپایه [[نقلی]]، مرگ وی در شصت و اندی در کوفه ذکر شده <ref>المعارف، ص۳۰۵.</ref>که مؤید اخباری است که سمره در ماجرای [[قیام امام حسین]] {{ع}} از کسانی بوده که [[کوفیان]] را به [[رویارویی]] با آن [[حضرت]] [[تشویق]] می‌کرده <ref>شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۷۸؛ سیر اعلام النبلاء، ج۳، ص۱۸۵.</ref> و خود [[شاهد]] این رویداد بوده است.<ref>شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۷۹.</ref>
 بر پایه [[نقلی]]، وقتی [[سمرة بن جندب]]، [[ابوهریره]] و [[ابومحذوره]] با هم بودند، [[پیامبر]] فرجام آخرین فردی را که از این سه از [[دنیا]] خواهد رفت [[آتش دوزخ]] دانست و بر پایه برخی گزارش‌ها آخرین آنها [[سمره]] بود <ref> دلائل النبوه، ج۶، ص۴۵۸.</ref> دختر سمره، ام‌ثابت [[همسر]] مختار بود.<ref> اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۲-۳۰۳؛ سیر اعلام النبلاء، ج۳، ص۱۸۳؛ البدایة والنهایه، ج۶، ص۲۲۷.</ref> تبار او از دو فرزندش [[سعید]] و [[سلیمان]] ادامه یافت و در میان آنان برخی [[محدّث]] و منجم بودند.<ref>جمهرة انساب العرب، ص۲۵۹.</ref> سمره [[روایات]] فراوانی از پیامبر [[نقل]] کرده<ref>الطبقات، ج۷، ص۳۵.</ref> و به ویژه [[روایات تفسیری]] متعددی از او نقل شده است.<ref>الطبقات، ج۷، ص۳۵.</ref> بر پایه گزارشی، وی کتابی به نام "کتاب سمره" داشته است.<ref>جامع البیان، ج۶، ص۱۱۷؛ السنن الکبری، ج۹، ص۳۵۶.</ref> وی در کنار [[ابن‌عباس]] از جمله [[مترجمان قرآن]] دانسته شده که در [[آیات]] ومصادیق و [[شأن نزول]] [[آگاهی]] داشته‌اند؛<ref> تفسیر ابن کثیر، ج۳، ص۲۵.</ref> همچنین وی را از [[راویان حدیث غدیر]] برشمرده‌اند.<ref>اسنی المطالب، ص۴؛ الغدیر، ج۱، ص۴۴.</ref> تابعیان [[بصره]] چون ابن‌سیرین، [[حسن بصری]] و برخی دیگر از وی به خوبی یاد کرده<ref> اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۲-۳۰۳.</ref> و او را "[[صدوق]] الحدیث و [[عظیم]] الامانه" دانسته‌اند<ref>تاریخ اسماء الثقات، ص۹۶.</ref>.<ref>[[مهران اسماعیلی|اسماعیلی]] و [[اسماعیل حائری‌نژاد|حائری‌نژاد]]، [[سمرة بن جندب فزاری - اسماعیلی و حائری‌نژاد (مقاله)|مقاله «سمرة بن جندب فزاری»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۵.</ref>
-==سمره در [[شأن نزول]]==
+== سمره در [[شأن نزول]] ==
-بر اساس روایتی از [[امام باقر]]{{ع}} فردی از [[انصار]] در [[خانه]] کسی دیگر درخت خرمایی داشت و گاه و بی‌گاه برای رسیدگی به آن، بی‌اجازه صاحب خانه به خانه او وارد می‌شد. صاحب خانه از وی به [[رسول خدا]]{{ع}} [[شکایت]] کرد. پیامبر معاوضه [[نخل]] وی با نخلی در [[بهشت]] را به [[مرد]] [[انصاری]] پیشنهاد داد؛ ولی وی نپذیرفت. پیامبر{{ع}} اعطای [[باغی]] در بهشت را در برابر نخلش به وی پیشنهاد داد و او باز هم نپذیرفت. مدتی بعد [[ابودحداح]] نخل را از مرد انصاری خرید و سپس نزد رسول خدا آمد و در برابر آن باغ [[موعود]] بهشتی، درخت را به [[پیامبر]]{{ع}} [[هدیه]] کرد. پیامبر پیشنهاد وی را پذیرفت و آن باغ بهشتی را به وی [[وعده]] داد. در این هنگام [[آیات]] نخست [[سوره لیل]] نازل شد.<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۴۲۵؛ مجمع البیان، ج۱۰، ص۷۶۰.</ref> بر پایه [[نقلی]] از [[ابن‌عباس]]، آیات نخست سوره لیل درباره [[ابودحداح]] و [[سمرة بن جندب]] نازل شده است. [[آیه]] {{متن قرآن|فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى}}<ref>«امّا آنکه بخشش کند و پرهیزگاری ورزد،» سوره لیل، آیه ۵.</ref> ناظر به [[عمل]] ابودحداح است که درخت خرما را از صاحب آن خرید و در [[راه خدا]] هدیه کرد و آیه {{متن قرآن|وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَ}}<ref>«و اما آنکه تنگ‌چشمی کند و بی‌نیازی نشان دهد،» سوره لیل، آیه ۸.</ref> ناظر به عمل سمرة بن جندب است.<ref>تفسیر ابن ابی حاتم، ج۱۲، ص۶۲۷؛ متشابه القرآن، ج۲، ص۷۲.</ref> در [[منابع روایی]] نیز داستانی شبیه داستان یادشده در باره ابودحداح و سمرة بن جندب [[نقل]] شده <ref>من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۱۰۳؛ سنن ابی داود، ج۲، ص۱۷۳؛ وسائل الشیعه، ج۲۵، ص۴۲۸.</ref> و مبنای قاعده "لاضَرر ولا ضِرار" قرار گفته است. گرچه بخش‌های پایانی این دو داستان در [[منابع تفسیری]] ومنابع [[روایی]] وفقهی با هم متفاوت‌اند، بعید به نظر می‌رسد دو داستان جدای از هم باشند.<ref>[[مهران اسماعیلی|اسماعیلی]] و [[اسماعیل حائری‌نژاد|حائری‌نژاد]]، [[سمرة بن جندب فزاری - اسماعیلی و حائری‌نژاد (مقاله)|مقاله «سمرة بن جندب فزاری»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۵.</ref>
+بر اساس روایتی از [[امام باقر]] {{ع}} فردی از [[انصار]] در [[خانه]] کسی دیگر درخت خرمایی داشت و گاه و بی‌گاه برای رسیدگی به آن، بی‌اجازه صاحب خانه به خانه او وارد می‌شد. صاحب خانه از وی به [[رسول خدا]] {{ع}} [[شکایت]] کرد. پیامبر معاوضه [[نخل]] وی با نخلی در [[بهشت]] را به [[مرد]] [[انصاری]] پیشنهاد داد؛ ولی وی نپذیرفت. پیامبر {{ع}} اعطای [[باغی]] در بهشت را در برابر نخلش به وی پیشنهاد داد و او باز هم نپذیرفت. مدتی بعد [[ابودحداح]] نخل را از مرد انصاری خرید و سپس نزد رسول خدا آمد و در برابر آن باغ [[موعود]] بهشتی، درخت را به [[پیامبر]] {{ع}} [[هدیه]] کرد. پیامبر پیشنهاد وی را پذیرفت و آن باغ بهشتی را به وی [[وعده]] داد. در این هنگام [[آیات]] نخست [[سوره لیل]] نازل شد.<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۴۲۵؛ مجمع البیان، ج۱۰، ص۷۶۰.</ref> بر پایه [[نقلی]] از [[ابن‌عباس]]، آیات نخست سوره لیل درباره [[ابودحداح]] و [[سمرة بن جندب]] نازل شده است. [[آیه]] {{متن قرآن|فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى}}<ref>«امّا آنکه بخشش کند و پرهیزگاری ورزد،» سوره لیل، آیه ۵.</ref> ناظر به [[عمل]] ابودحداح است که درخت خرما را از صاحب آن خرید و در [[راه خدا]] هدیه کرد و آیه {{متن قرآن|وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَ}}<ref>«و اما آنکه تنگ‌چشمی کند و بی‌نیازی نشان دهد،» سوره لیل، آیه ۸.</ref> ناظر به عمل سمرة بن جندب است.<ref>تفسیر ابن ابی حاتم، ج۱۲، ص۶۲۷؛ متشابه القرآن، ج۲، ص۷۲.</ref> در [[منابع روایی]] نیز داستانی شبیه داستان یادشده در باره ابودحداح و سمرة بن جندب [[نقل]] شده <ref>من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۱۰۳؛ سنن ابی داود، ج۲، ص۱۷۳؛ وسائل الشیعه، ج۲۵، ص۴۲۸.</ref> و مبنای قاعده "لاضَرر ولا ضِرار" قرار گفته است. گرچه بخش‌های پایانی این دو داستان در [[منابع تفسیری]] ومنابع [[روایی]] وفقهی با هم متفاوت‌اند، بعید به نظر می‌رسد دو داستان جدای از هم باشند.<ref>[[مهران اسماعیلی|اسماعیلی]] و [[اسماعیل حائری‌نژاد|حائری‌نژاد]]، [[سمرة بن جندب فزاری - اسماعیلی و حائری‌نژاد (مقاله)|مقاله «سمرة بن جندب فزاری»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۵.</ref>
 == منابع ==