پرش به محتوا

ویژگی امام در فلسفه اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
خط ۵: خط ۵:
| پرسش مرتبط  =  
| پرسش مرتبط  =  
}}
}}
==مقدمه==
== مقدمه ==
[[ملاصدرا]] در پایان بحث [[اثبات امامت عامه]]، بنابر [[ضرورت]] وجود واسطه در ایصال [[فیض الهی]] بر خلایق، برای تبیین جایگاه [[مقام امامت]] در [[نظام هستی]]، به [[کلام]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در ضرورت وجود [[حجت الهی]] در همه زمان‌ها اشاره می‌نماید. ایشان سپس با بهره‌گیری از این [[روایت]]، پنج صفت اصلی [[امام]] در [[جامعه]] را ذکر می‌کند.
[[ملاصدرا]] در پایان بحث [[اثبات امامت عامه]]، بنابر [[ضرورت]] وجود واسطه در ایصال [[فیض الهی]] بر خلایق، برای تبیین جایگاه [[مقام امامت]] در [[نظام هستی]]، به [[کلام]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} در ضرورت وجود [[حجت الهی]] در همه زمان‌ها اشاره می‌نماید. ایشان سپس با بهره‌گیری از این [[روایت]]، پنج صفت اصلی [[امام]] در [[جامعه]] را ذکر می‌کند.
در اینجا ابتدا به کلام [[حضرت علی]]{{ع}} اشاره می‌کنیم و سپس پنج وصفی که مورد [[استشهاد]] صدرالدین قرارگرفته مطرح می‌نماییم:
در اینجا ابتدا به کلام [[حضرت علی]] {{ع}} اشاره می‌کنیم و سپس پنج وصفی که مورد [[استشهاد]] صدرالدین قرارگرفته مطرح می‌نماییم:
{{متن حدیث|قَالَ عَلِیٌّ{{ع}} خَطَابَاً لِكُمَيْلِ بْنِ زِيَادٍ النَّخَعِيِّ... اللَّهُمَّ بَلَى لَا تَخْلُو الْأَرْضُ مِنْ قَائِمٍ لِلَّهِ بِحُجَّةٍ إِمَّا ظَاهِراً مَشْهُوراً وَ إِمَّا خَائِفاً مَغْمُوراً لِئَلَّا تَبْطُلَ حُجَجُ اللَّهِ وَ بَيِّنَاتُهُ وَ كَمْ ذَا وَ أَيْنَ أُولَئِكَ أُولَئِكَ وَ اللَّهِ الْأَقَلُّونَ عَدَداً وَ الْأَعْظَمُونَ عِنْدَ اللَّهِ قَدْراً يَحْفَظُ اللَّهُ بِهِمْ حُجَجَهُ وَ بَيِّنَاتِهِ حَتَّى يُودِعُوهَا نُظَرَاءَهُمْ وَ يَزْرَعُوهَا فِي قُلُوبِ أَشْبَاهِهِمْ هَجَمَ بِهِمُ الْعِلْمُ عَلَى حَقِيقَةِ الْبَصِيرَةِ وَ بَاشَرُوا رُوحَ الْيَقِينِ وَ اسْتَلَانُوا مَا اسْتَوْعَرَهُ‏ الْمُتْرَفُونَ‏ وَ أَنِسُوا بِمَا اسْتَوْحَشَ مِنْهُ الْجَاهِلُونَ وَ صَحِبُوا الدُّنْيَا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِّ الْأَعْلَى أُولَئِكَ خُلَفَاءُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ وَ الدُّعَاةُ إِلَى دِينِهِ...}} <ref>نهج البلاغة (للصبحی صالح) (ط. هجرت، ۱۴۱۴ ه.ق)، ص۴۹۷.</ref>.
{{متن حدیث|قَالَ عَلِیٌّ {{ع}} خَطَابَاً لِكُمَيْلِ بْنِ زِيَادٍ النَّخَعِيِّ... اللَّهُمَّ بَلَى لَا تَخْلُو الْأَرْضُ مِنْ قَائِمٍ لِلَّهِ بِحُجَّةٍ إِمَّا ظَاهِراً مَشْهُوراً وَ إِمَّا خَائِفاً مَغْمُوراً لِئَلَّا تَبْطُلَ حُجَجُ اللَّهِ وَ بَيِّنَاتُهُ وَ كَمْ ذَا وَ أَيْنَ أُولَئِكَ أُولَئِكَ وَ اللَّهِ الْأَقَلُّونَ عَدَداً وَ الْأَعْظَمُونَ عِنْدَ اللَّهِ قَدْراً يَحْفَظُ اللَّهُ بِهِمْ حُجَجَهُ وَ بَيِّنَاتِهِ حَتَّى يُودِعُوهَا نُظَرَاءَهُمْ وَ يَزْرَعُوهَا فِي قُلُوبِ أَشْبَاهِهِمْ هَجَمَ بِهِمُ الْعِلْمُ عَلَى حَقِيقَةِ الْبَصِيرَةِ وَ بَاشَرُوا رُوحَ الْيَقِينِ وَ اسْتَلَانُوا مَا اسْتَوْعَرَهُ‏ الْمُتْرَفُونَ‏ وَ أَنِسُوا بِمَا اسْتَوْحَشَ مِنْهُ الْجَاهِلُونَ وَ صَحِبُوا الدُّنْيَا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِّ الْأَعْلَى أُولَئِكَ خُلَفَاءُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ وَ الدُّعَاةُ إِلَى دِينِهِ...}} <ref>نهج البلاغة (للصبحی صالح) (ط. هجرت، ۱۴۱۴ ه. ق)، ص۴۹۷.</ref>.
اکنون به پنج وصفی که صدرالدین شیرازی در [[اوصاف امام]] بیان می‌نماید اشاره می‌کنیم:
اکنون به پنج وصفی که صدرالدین شیرازی در [[اوصاف امام]] بیان می‌نماید اشاره می‌کنیم:
#امام، [[ولایت]] و [[ریاست]] بر [[امور دینی]] و [[دنیایی]] [[مردم]] دارد: {{عربی|ان‏ العالم‏ الحقيقى‏ و العارف‏ الربانى‏ له الولاية على الدين و الدنيا و له الرئاسة الكبرى‏}}.
# امام، [[ولایت]] و [[ریاست]] بر [[امور دینی]] و [[دنیایی]] [[مردم]] دارد: {{عربی|ان‏ العالم‏ الحقيقى‏ و العارف‏ الربانى‏ له الولاية على الدين و الدنيا و له الرئاسة الكبرى‏}}.
#امام باید همیشه دوران در جامعه حضور داشته باشد و چنین [[سلسله]] جلیله‌ای هرگز نباید تا [[قیامت]] منقطع گردد: {{عربی|ان سلسلة العرفان بالله و الولایة المطلقة لا ینقطع أبدا}}.
# امام باید همیشه دوران در جامعه حضور داشته باشد و چنین [[سلسله]] جلیله‌ای هرگز نباید تا [[قیامت]] منقطع گردد: {{عربی|ان سلسلة العرفان بالله و الولایة المطلقة لا ینقطع أبدا}}.
#از آنجا که مقام امامت و ولایت واسطه همه فیوضات برخلایق است، بقای [[دنیا]] و [[عمران]] و آبادی آن متوقّف بر [[وجود امام]] است: {{عربی|ان عمارة العالم الارضی و بقاء الأنواع فیها بوجود العالم الربانی، و قد اقیم علیه البرهان فی الحکمة المتعالیة، فیلزم الاعتراف بوجود امام حافظ للدین فی کل زمان}}.
# از آنجا که مقام امامت و ولایت واسطه همه فیوضات برخلایق است، بقای [[دنیا]] و [[عمران]] و آبادی آن متوقّف بر [[وجود امام]] است: {{عربی|ان عمارة العالم الارضی و بقاء الأنواع فیها بوجود العالم الربانی، و قد اقیم علیه البرهان فی الحکمة المتعالیة، فیلزم الاعتراف بوجود امام حافظ للدین فی کل زمان}}.
#مقام امامت، مرتبتی اعتباری و به [[انتخاب مردم]] نیست؛ بلکه [[حقیقت امامت]]، مقامی [[الهی]] و [[حقیقی]] در [[نظام]] کیانی است که به [[انتصاب الهی]] معین می‌شود. [[امام]]، [[ولایت]] بر همه [[مردم]] دارد؛ خواه [[حاکم]] و مبسوط الید باشد و یا خائف و [[غایب]] از انظار: {{عربی|ان هذا القائم بحجة الله لا یجب ان یکون ظاهرا مشهورا کهو{{ع}} (یعنی امیرالمؤمنین علی ع) فی اوقات تمکنه من الخلافة، بل ربما یکون خاملا مستورا کاولاده المعصومین صلوات الله علیهم اجمعین}}.
# مقام امامت، مرتبتی اعتباری و به [[انتخاب مردم]] نیست؛ بلکه [[حقیقت امامت]]، مقامی [[الهی]] و [[حقیقی]] در [[نظام]] کیانی است که به [[انتصاب الهی]] معین می‌شود. [[امام]]، [[ولایت]] بر همه [[مردم]] دارد؛ خواه [[حاکم]] و مبسوط الید باشد و یا خائف و [[غایب]] از انظار: {{عربی|ان هذا القائم بحجة الله لا یجب ان یکون ظاهرا مشهورا کهو {{ع}} (یعنی امیرالمؤمنین علی ع) فی اوقات تمکنه من الخلافة، بل ربما یکون خاملا مستورا کاولاده المعصومین صلوات الله علیهم اجمعین}}.
#امام صاحب [[علم لدنی]] و [[معارف الهی]] در مرتبه [[عین الیقین]] است و بر [[عوالم]] [[غیب و شهادت]] اشراف دارد و [[خداوند]] [[حقیقت]] امور [[عالم ملکوت]] را، کما هو حقه، به او ارائه نموده است: {{عربی|ان قوله{{ع}}: هجم بهم العلم [[علی]] حقائق الیقین و باشروا [[روح]] الیقین، دال علی ان [[علوم]] [[اولیاء الله]] حاصلة بحدس تام وإلهام من الله وانه اطلعهم الله علی الحقائق و [[قذف]] فی قلوبهم نورا من لدنه یریهم الله الاشیاء کما هی و هو روح الیقین، و الله [[ولی المتقین]]}}<ref>شرح اصول [[الکافی]] (صدرا) (ط. مؤسسه مطالعات و تحقیقات [[فرهنگی]]، ۱۳۸۳ ه. ش)، ج۲، ص۴۷۸.</ref>.  
# امام صاحب [[علم لدنی]] و [[معارف الهی]] در مرتبه [[عین الیقین]] است و بر [[عوالم]] [[غیب و شهادت]] اشراف دارد و [[خداوند]] [[حقیقت]] امور [[عالم ملکوت]] را، کما هو حقه، به او ارائه نموده است: {{عربی|ان قوله {{ع}}: هجم بهم العلم [[علی]] حقائق الیقین و باشروا [[روح]] الیقین، دال علی ان [[علوم]] [[اولیاء الله]] حاصلة بحدس تام وإلهام من الله وانه اطلعهم الله علی الحقائق و [[قذف]] فی قلوبهم نورا من لدنه یریهم الله الاشیاء کما هی و هو روح الیقین، و الله [[ولی المتقین]]}}<ref>شرح اصول [[الکافی]] (صدرا) (ط. مؤسسه مطالعات و تحقیقات [[فرهنگی]]، ۱۳۸۳ ه. ش)، ج۲، ص۴۷۸.</ref>.  


در پایان لازم است اشاره شود که آنچه را که [[ملاصدرا]] با بهره‌گیری از بیانات [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[صفات امام]] بیان نمود، بخشی از صفات [[مقام ولایت]] و [[امامت]] است. به تناسب نقل این [[حدیث]] [[ارزشمند]]، می‌توان از [[کلام]] [[حضرت امیر]]{{ع}} صفات دیگری نیز برای [[مقام]] [[منیع]] امامت استفاده نمود که طی سایر [[براهین]] ذکر خواهد شد. اما در این جا به برخی از این صفات در تکمیل پنج صفت ذکر شده اشاره می‌کنیم:
در پایان لازم است اشاره شود که آنچه را که [[ملاصدرا]] با بهره‌گیری از بیانات [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} در [[صفات امام]] بیان نمود، بخشی از صفات [[مقام ولایت]] و [[امامت]] است. به تناسب نقل این [[حدیث]] [[ارزشمند]]، می‌توان از [[کلام]] [[حضرت امیر]] {{ع}} صفات دیگری نیز برای [[مقام]] [[منیع]] امامت استفاده نمود که طی سایر [[براهین]] ذکر خواهد شد. اما در این جا به برخی از این صفات در تکمیل پنج صفت ذکر شده اشاره می‌کنیم:
#امام، [[حجت خدا]] برای [[خلق]] در روی [[زمین]] است: {{متن حدیث|أُولَئِكَ خُلَفَاءُ اللَّهِ‏ فِي‏ أَرْضِهِ}}
# امام، [[حجت خدا]] برای [[خلق]] در روی [[زمین]] است: {{متن حدیث|أُولَئِكَ خُلَفَاءُ اللَّهِ‏ فِي‏ أَرْضِهِ}}
#امام، [[مبین دین]] و [[حافظ]] آن از [[تحریف]] و تدسیس است: {{متن حدیث|يَحْفَظُ اللَّهُ‏ بِهِمْ‏ حُجَجَهُ‏ وَ بَيِّنَاتِهِ‏ حَتَّى يُودِعُوهَا نُظَرَاءَهُمْ وَ يَزْرَعُوهَا فِي قُلُوبِ أَشْبَاهِهِمْ}}.
# امام، [[مبین دین]] و [[حافظ]] آن از [[تحریف]] و تدسیس است: {{متن حدیث|يَحْفَظُ اللَّهُ‏ بِهِمْ‏ حُجَجَهُ‏ وَ بَيِّنَاتِهِ‏ حَتَّى يُودِعُوهَا نُظَرَاءَهُمْ وَ يَزْرَعُوهَا فِي قُلُوبِ أَشْبَاهِهِمْ}}.
#امام در [[زمان]] [[حیات]] خود، ارزشمندترین [[انسان]] در روی زمین در نزد [[پروردگار]] است: {{متن حدیث|الاعظمون عندالله قدرا}}.
# امام در [[زمان]] [[حیات]] خود، ارزشمندترین [[انسان]] در روی زمین در نزد [[پروردگار]] است: {{متن حدیث|الاعظمون عندالله قدرا}}.
#روح امام، به واسطه شدت طهارتی که دارد، به [[اذن الهی]] دائماً متصل به [[لوح محفوظ]] و [[کتاب مکنون]] است: {{متن حدیث|صَحِبُوا الدُّنْيَا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِ‏ الْأَعْلَى}}.
# روح امام، به واسطه شدت طهارتی که دارد، به [[اذن الهی]] دائماً متصل به [[لوح محفوظ]] و [[کتاب مکنون]] است: {{متن حدیث|صَحِبُوا الدُّنْيَا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِ‏ الْأَعْلَى}}.
# [[علوم امام]] از مقامی [[علی]] و [[حکیم]] سرچشمه می‌گیرد که در [[قرآن]] به [[ام الکتاب]] نامیده شده و [[خداوند]] در [[سوره زخرف]]، پیرامون این [[مقام]] می‌فرماید: {{متن قرآن|وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref>«و بی‌گمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است» سوره زخرف، آیه ۴.</ref><ref>{{متن قرآن|حم * وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ * إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ * وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ}} «حا، میم * سوگند به این کتاب روشن * به راستی ما آن را قرآنی عربی قرار دادیم باشد که خرد ورزید * و بی‌گمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است» سوره زخرف، آیه ۴.</ref>. [[آگاهی]] از این کتاب در مرتبه‌ای است که تنها [[مطهرین]] و [[معصومین]] به [[عصمت الهی]] اجازه ورود و آگاهی از آن [[علوم]] را دارند<ref>{{متن قرآن|إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ * فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ * لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ * تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ}} «که این قرآنی ارجمند است * در نوشته‌ای فرو پوشیده * که جز پاکان را به آن دسترس نیست * فرو فرستاده‌ای از سوی پروردگار جهانیان است» سوره واقعه، آیه ۷۷-۸۰.</ref>. {{متن حدیث|هَجَمَ بِهِمُ الْعِلْمُ عَلَى حَقَائِقِ الْأُمُورِ وَ بَاشَرُوا رُوحَ‏ الْيَقِينِ‏}}
# [[علوم امام]] از مقامی [[علی]] و [[حکیم]] سرچشمه می‌گیرد که در [[قرآن]] به [[ام الکتاب]] نامیده شده و [[خداوند]] در [[سوره زخرف]]، پیرامون این [[مقام]] می‌فرماید: {{متن قرآن|وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref>«و بی‌گمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است» سوره زخرف، آیه ۴.</ref><ref>{{متن قرآن|حم * وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ * إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ * وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ}} «حا، میم * سوگند به این کتاب روشن * به راستی ما آن را قرآنی عربی قرار دادیم باشد که خرد ورزید * و بی‌گمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است» سوره زخرف، آیه ۴.</ref>. [[آگاهی]] از این کتاب در مرتبه‌ای است که تنها [[مطهرین]] و [[معصومین]] به [[عصمت الهی]] اجازه ورود و آگاهی از آن [[علوم]] را دارند<ref>{{متن قرآن|إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ * فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ * لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ * تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ}} «که این قرآنی ارجمند است * در نوشته‌ای فرو پوشیده * که جز پاکان را به آن دسترس نیست * فرو فرستاده‌ای از سوی پروردگار جهانیان است» سوره واقعه، آیه ۷۷-۸۰.</ref>. {{متن حدیث|هَجَمَ بِهِمُ الْعِلْمُ عَلَى حَقَائِقِ الْأُمُورِ وَ بَاشَرُوا رُوحَ‏ الْيَقِينِ‏}}
#نتیجه آنکه: [[هدایت]] به [[اسلام حقیقی]] و معرفی صحیح [[دین]] و کلمه [[توحید]]، تنها از طریق [[مقام امامت]] مورد قبول [[درگاه الهی]] است و فعل و قول او در همه زمان‌ها، [[حجت الهی]] بر [[مردمان]] است: {{متن حدیث|أُولَئِكَ خُلَفَاءُ اللَّهِ فِي‏ أَرْضِهِ‏ وَ الدُّعَاةُ إِلَى‏ دِينِهِ‏ آهِ آهِ شَوْقاً إِلَى رُؤْيَتِهِمْ}}.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۱۶۲.</ref>
# نتیجه آنکه: [[هدایت]] به [[اسلام حقیقی]] و معرفی صحیح [[دین]] و کلمه [[توحید]]، تنها از طریق [[مقام امامت]] مورد قبول [[درگاه الهی]] است و فعل و قول او در همه زمان‌ها، [[حجت الهی]] بر [[مردمان]] است: {{متن حدیث|أُولَئِكَ خُلَفَاءُ اللَّهِ فِي‏ أَرْضِهِ‏ وَ الدُّعَاةُ إِلَى‏ دِينِهِ‏ آهِ آهِ شَوْقاً إِلَى رُؤْيَتِهِمْ}}.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۱۶۲.</ref>


==پرسش مستقیم==
== پرسش مستقیم ==
[[ویژگی‌های امام چیست؟ (پرسش)]]
[[ویژگی‌های امام چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}
{{پایان مدخل‌ وابسته}}
۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش