پرش به محتوا

بنی‌ثقیف: تفاوت میان نسخه‌ها

هیچ تغییری در اندازه به وجود نیامده‌ است. ،  ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۳
بدون خلاصۀ ویرایش
جز (جایگزینی متن - 'پیوستن' به 'پیوستن')
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{سیره معصوم}}
{{سیره معصوم}}
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = قبایل| عنوان مدخل  = بنی‌ثقیف | مداخل مرتبط = [[بنی‌ثقیف در قرآن]] - [[بنی‌ثقیف در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط  = }}
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = هوازن| عنوان مدخل  = بنی‌ثقیف | مداخل مرتبط = [[بنی‌ثقیف در قرآن]] - [[بنی‌ثقیف در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط  = }}


'''بنی ثقیف''' قبیله‌ای بزرگ و پُرجمعیت بوده و از بزرگ‌ترین بنیان‌های [[قوم عرب]] محسوب می‌شد. این [[قبیله]] از گذشته‌های دور در مقایسه با دیگر قبایل عرب، دارای اهمیت بسیار در ابعاد گوناگون، از جمله تیره‌های مختلف، [[جنگ‌ها]] و رخدادهای [[تاریخی]] فراوان و پهنه پهناور سرزمین‌های محل سکونت بوده است. با ظهور [[اسلام]] عده‌ کمی از آنان به [[اسلام]] گرویدند. [[مردم]] این قبیله پس از پذیرش اسلام، نقش‌های مهمی ایفا نمودند؛ برخی از آنان به کارگزاری [[پیامبر]] {{صل}} نائل آمدند و بسیاری از ایشان نیز در فتوحات اسلامی حضوری گسترده و مؤثر یافتند. انان در [[زمان]] [[حکومت اموی]] خدمات زیادی به آنان کردند و در جنگ‌های [[جمل]] و [[صفین]] رو در روی [[امام علی]] {{ع}} ایستادند و در [[واقعه عاشورا]] در [[لشکر]] [[کوفه]] نقش پررنگی داشتند.
'''بنی ثقیف''' قبیله‌ای بزرگ و پُرجمعیت بوده و از بزرگ‌ترین بنیان‌های [[قوم عرب]] محسوب می‌شد. این [[قبیله]] از گذشته‌های دور در مقایسه با دیگر قبایل عرب، دارای اهمیت بسیار در ابعاد گوناگون، از جمله تیره‌های مختلف، [[جنگ‌ها]] و رخدادهای [[تاریخی]] فراوان و پهنه پهناور سرزمین‌های محل سکونت بوده است. با ظهور [[اسلام]] عده‌ کمی از آنان به [[اسلام]] گرویدند. [[مردم]] این قبیله پس از پذیرش اسلام، نقش‌های مهمی ایفا نمودند؛ برخی از آنان به کارگزاری [[پیامبر]] {{صل}} نائل آمدند و بسیاری از ایشان نیز در فتوحات اسلامی حضوری گسترده و مؤثر یافتند. انان در [[زمان]] [[حکومت اموی]] خدمات زیادی به آنان کردند و در جنگ‌های [[جمل]] و [[صفین]] رو در روی [[امام علی]] {{ع}} ایستادند و در [[واقعه عاشورا]] در [[لشکر]] [[کوفه]] نقش پررنگی داشتند.
خط ۷: خط ۷:
ثقفیان‌ قبیله‌ای بزرگ و تأثیرگذار در [[تاریخ]] شبه جزیره عربستان‌اند که نسب از [[قَسِیّ بن‌ مُنَبِّه]] ملقب به "ثقیف" می‌‌برند. [[ثقیف]] در لغت به معنای حاذق و [[تیزهوش]] است<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، العین، ج۵، ص‌۱۳۸-۱۳۹.</ref> و از آن‌رو که قسی در [[روابط اجتماعی]] و امور [[کشاورزی]] [[مهارت]] داشت، وی را "ثقیف" [[لقب]] داده‌اند<ref> فاکهی، اخبار مکه، ج۳، ص‌۲۰۰-۲۰۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۳، ص‌۲۶۸؛ بکری، معجم ما استعجم، ج۱، ص‌۶۶.</ref>.  
ثقفیان‌ قبیله‌ای بزرگ و تأثیرگذار در [[تاریخ]] شبه جزیره عربستان‌اند که نسب از [[قَسِیّ بن‌ مُنَبِّه]] ملقب به "ثقیف" می‌‌برند. [[ثقیف]] در لغت به معنای حاذق و [[تیزهوش]] است<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، العین، ج۵، ص‌۱۳۸-۱۳۹.</ref> و از آن‌رو که قسی در [[روابط اجتماعی]] و امور [[کشاورزی]] [[مهارت]] داشت، وی را "ثقیف" [[لقب]] داده‌اند<ref> فاکهی، اخبار مکه، ج۳، ص‌۲۰۰-۲۰۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۳، ص‌۲۶۸؛ بکری، معجم ما استعجم، ج۱، ص‌۶۶.</ref>.  


ذکر دقیق نسب این قبیله، محل [[اختلاف]] نسب شناسان و تراجم نگاران قرار گرفته است. چندان که برخی [[ثقیف]] (قسی و فرزندانش) را براساس بعضی اقوال، به [[ایاد بن نزار]]<ref>مبنی بر اینکه ثقیف از ایاد است و ایاد از بازمانده‌های ثمود، دست یازیده‌اند، معمر بن راشد، «الجامع»، ص۶۵؛ احمد بن حنبل، فضائل الصحابه، ج۲، ص‌۸۸۴.</ref>، اما برخی محققان معاصر، انتساب ایشان به [[ثمود]] را نادرست و گزارش‌های مربوط به آن را جعلی و برخاسته از [[بغض]] و [[کینه]] [[مردم]] از ظلم‌های [[حجاج بن یوسف ثقفی]] دانسته‌اند<ref>جواد علی‌، المفصل‌ فی‌ تاریخ‌ العرب‌ قبل‌ الاسلام‌، ج۱، ص۳۲۶، ۵۱۷.</ref>. قول دوم که بیشتر مورد پسند خودِ ثقفیان در اوایل عصر [[اسلامی]] بوده، انتساب این [[قوم]] به قبیلۀ بزرگ [[هوازن]] است. [[هوازن]] خود از اخلاف [[قیس عیلان]] از [[قبایل عدنانی]] است<ref>ابن کلبی‌، نسب‌ معد و الیمن‌ الکبیر، ج۱، ص‌۱۲۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص‌۲۸۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج ۱۳، ص۳۴۱.</ref>. گروه سومی از نسب شناسان، خاستگاه ثقیف را به [[یمن]] و [[عرب]] [[قحطانی]] بازگردانده‌، به نقل از [[ابن کلبی]] آورده‌اند که قسی نیای ثقیف فردی از [[مردم]] [[یمن]] بود که [[زندگی]] بر او [[دشواری]] گرفت و ناچار به جلای [[وطن]] شد و به [[طائف]] راه جست<ref>ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۴، ص۳۰۰؛ نیز برای خاستگاه آن از قبیلۀ حمیر، نک‌: فؤاد حمزه، قلب جزیرة العرب، ص۱۴۱، ۲۴۱؛ [[احمد پاکتچی|پاکتچی، احمد]]، [[ثقیف - پاکتچی (مقاله)|ثقیف]]، [[دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷ (کتاب)|دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷]]، ص۱۶۲۷.</ref>.
ذکر دقیق نسب این قبیله، محل [[اختلاف]] نسب‌شناسان و تراجم نگاران قرار گرفته است. چندان که برخی [[ثقیف]] (قسی و فرزندانش) را براساس بعضی اقوال، به [[ایاد بن نزار]]<ref>مبنی بر اینکه ثقیف از ایاد است و ایاد از بازمانده‌های ثمود، دست یازیده‌اند، معمر بن راشد، «الجامع»، ص۶۵؛ احمد بن حنبل، فضائل الصحابه، ج۲، ص‌۸۸۴.</ref>، اما برخی محققان معاصر، انتساب ایشان به [[ثمود]] را نادرست و گزارش‌های مربوط به آن را جعلی و برخاسته از [[بغض]] و [[کینه]] [[مردم]] از ظلم‌های [[حجاج بن یوسف ثقفی]] دانسته‌اند<ref>جواد علی‌، المفصل‌ فی‌ تاریخ‌ العرب‌ قبل‌ الاسلام‌، ج۱، ص۳۲۶، ۵۱۷.</ref>. قول دوم که بیشتر مورد پسند خودِ ثقفیان در اوایل عصر [[اسلامی]] بوده، انتساب این [[قوم]] به قبیلۀ بزرگ [[هوازن]] است. [[هوازن]] خود از اخلاف [[قیس عیلان]] از [[قبایل عدنانی]] است<ref>ابن کلبی‌، نسب‌ معد و الیمن‌ الکبیر، ج۱، ص‌۱۲۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص‌۲۸۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج ۱۳، ص۳۴۱.</ref>. گروه سومی از نسب‌شناسان، خاستگاه ثقیف را به [[یمن]] و [[عرب]] [[قحطانی]] بازگردانده‌، به نقل از [[ابن کلبی]] آورده‌اند که قسی نیای ثقیف فردی از [[مردم]] [[یمن]] بود که [[زندگی]] بر او [[دشواری]] گرفت و ناچار به جلای [[وطن]] شد و به [[طائف]] راه جست<ref>ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۴، ص۳۰۰؛ نیز برای خاستگاه آن از قبیلۀ حمیر، نک‌: فؤاد حمزه، قلب جزیرة العرب، ص۱۴۱، ۲۴۱؛ [[احمد پاکتچی|پاکتچی، احمد]]، [[ثقیف - پاکتچی (مقاله)|ثقیف]]، [[دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷ (کتاب)|دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷]]، ص۱۶۲۷.</ref>.


قسی ـ جد [[جاهلی]] این قبیله ـ که در میانه سده چهارم میلادی می‌‌زیست<ref>[[احمد پاکتچی|پاکتچی، احمد]]، [[ثقیف - پاکتچی (مقاله)|ثقیف]]، [[دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷ (کتاب)|دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷]]، ص۱۶۲۷.</ref>، در ایام جوانی به دلیلی نامعلوم، [[قوم]] خود را ترک گفت و به [[طائف]] رفت<ref> بکری، معجم ما استعجم، ج۱، ص۷۷؛ [[محمود حیدری آقایی|حیدری آقایی، محمود]]، [[تاریخ قبیله ثقیف ۱ (مقاله)|تاریخ قبیله ثقیف ۱]].</ref>. او به مدد [[کیاست]] و [[نبوغ]] و مهارتش در پرورش انگور، «ثقیف» [[لقب]] یافت<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۱، ص۶۶.</ref> و پس از [[ازدواج]] با دختر [[عامر بن ظَرْب عَدوانی]] ـ [[حاکم]] [[طائف]] و بزرگ [[قبیله]] عَدوان ـ، در این [[شهر]] ساکن شد<ref> ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۴، ص۴۶۴؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۱۰.</ref>. [[فرزندان]] [[ثقیف]] به تیره‌ها، بطون و شعوب مختلف تقسیم شدند و هر یک در [[طائف]] و مناطق دور و نزدیک آن سکونت یافتند. ثقیف به دو تیره بزرگ «احلاف» و [[بنو مالک]] تقسیم شد و این تیره‌ها توانستند موجودیت خود را تا [[ظهور اسلام]]، هم چنان [[حفظ]] کنند<ref>فارق، تاریخ الرده، ص۷؛ صقر، الطائف فی العصر الجاهلی و صدر الاسلام، ص۳۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
قسی ـ جد [[جاهلی]] این قبیله ـ که در میانه سده چهارم میلادی می‌‌زیست<ref>[[احمد پاکتچی|پاکتچی، احمد]]، [[ثقیف - پاکتچی (مقاله)|ثقیف]]، [[دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷ (کتاب)|دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷]]، ص۱۶۲۷.</ref>، در ایام جوانی به دلیلی نامعلوم، [[قوم]] خود را ترک گفت و به [[طائف]] رفت<ref> بکری، معجم ما استعجم، ج۱، ص۷۷؛ [[محمود حیدری آقایی|حیدری آقایی، محمود]]، [[تاریخ قبیله ثقیف ۱ (مقاله)|تاریخ قبیله ثقیف ۱]].</ref>. او به مدد [[کیاست]] و [[نبوغ]] و مهارتش در پرورش انگور، «ثقیف» [[لقب]] یافت<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۱، ص۶۶.</ref> و پس از [[ازدواج]] با دختر [[عامر بن ظَرْب عَدوانی]] ـ [[حاکم]] [[طائف]] و بزرگ [[قبیله]] عَدوان ـ، در این [[شهر]] ساکن شد<ref> ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۴، ص۴۶۴؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۱۰.</ref>. [[فرزندان]] [[ثقیف]] به تیره‌ها، بطون و شعوب مختلف تقسیم شدند و هر یک در [[طائف]] و مناطق دور و نزدیک آن سکونت یافتند. ثقیف به دو تیره بزرگ «احلاف» و [[بنو مالک]] تقسیم شد و این تیره‌ها توانستند موجودیت خود را تا [[ظهور اسلام]]، هم چنان [[حفظ]] کنند<ref>فارق، تاریخ الرده، ص۷؛ صقر، الطائف فی العصر الجاهلی و صدر الاسلام، ص۳۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
خط ۸۹: خط ۸۹:
[[همراهی]] میان ثقیف و [[حکام]] [[بنی امیه]] موجب شده بود تا شیعه و حامیان [[اهل بیت]] {{ع}} بیشتر و بیشتر از آنان فاصله گیرند<ref> مثلاً نک‌: کلینی، الکافی، ج۵، ص‌۳۵۱.</ref>، تا آنجا که ثقیف نماد یک قبیلۀ ضد اهل بیت {{ع}} و نماد [[ظلم]] و [[استبداد]] شناخته می‌شد و روایاتی حاکی از [[انتقام]] [[حضرت مهدی]] {{ع}} از ثقیف در [[آخر الزمان]] نقل می‌شد<ref> مثلاً نک‌: حسن بن سلیمان، مختصر بصائر الدرجات‌، ص۲۰۱؛ نیز نک: نهج البلاغة، خطبۀ ۱۱۶؛ [[احمد پاکتچی|پاکتچی، احمد]]، [[ثقیف - پاکتچی (مقاله)|ثقیف]]، [[دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷ (کتاب)|دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷]]، ص۱۶۲۷.</ref>.
[[همراهی]] میان ثقیف و [[حکام]] [[بنی امیه]] موجب شده بود تا شیعه و حامیان [[اهل بیت]] {{ع}} بیشتر و بیشتر از آنان فاصله گیرند<ref> مثلاً نک‌: کلینی، الکافی، ج۵، ص‌۳۵۱.</ref>، تا آنجا که ثقیف نماد یک قبیلۀ ضد اهل بیت {{ع}} و نماد [[ظلم]] و [[استبداد]] شناخته می‌شد و روایاتی حاکی از [[انتقام]] [[حضرت مهدی]] {{ع}} از ثقیف در [[آخر الزمان]] نقل می‌شد<ref> مثلاً نک‌: حسن بن سلیمان، مختصر بصائر الدرجات‌، ص۲۰۱؛ نیز نک: نهج البلاغة، خطبۀ ۱۱۶؛ [[احمد پاکتچی|پاکتچی، احمد]]، [[ثقیف - پاکتچی (مقاله)|ثقیف]]، [[دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷ (کتاب)|دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷]]، ص۱۶۲۷.</ref>.


منتها [[مختار بن ابوعبید ثقفی]] از جمله آنان بودند که در حمایت از اهل بیت بودند<ref>[[احمد پاکتچی|پاکتچی، احمد]]، [[ثقیف - پاکتچی (مقاله)|ثقیف]]، [[دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷ (کتاب)|دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷]]، ص۱۶۲۷.</ref>، همچنین در منابع [[شیعی]]، از طیف وسیعی از [[ثقفیان]] در جمع [[راویان]]<ref>نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۸۷، ۳۴۲؛ کشی، معرفة الرجال‌، ج۲، ص۶۱۲.</ref> و نیز [[صحابه]] [[ائمه معصومین]] {{ع}}، خصوص [[امام باقر]] {{ع}}<ref> کشی، معرفة الرجال‌، ج۱، ص۳۸۳، طوسی، رجال الطوسی، ص۱۳۱، ۱۴۰، ۱۴۴.</ref> و [[امام صادق]] {{ع}}<ref> نجاشی، رجال النجاشی، ص۱۴؛ طوسی، رجال الطوسی، ص۱۵۳، ۱۸۵-۱۶۶، ۱۹۱، ۱۹۳، ۲۰۷، ۲۹۴.</ref> یاد شده است. [[شیخ طوسی]](ره) نیز، در کتاب خود به ذکر نام چند تن از مؤلفان [[شیعی]] ثقفی پرداخته است<ref> ابن ندیم، الفهرست، ص۳۷، ۲۶۷.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
لکن [[مختار بن ابوعبید ثقفی]] از جمله آنان بودند که در حمایت از اهل بیت بودند<ref>[[احمد پاکتچی|پاکتچی، احمد]]، [[ثقیف - پاکتچی (مقاله)|ثقیف]]، [[دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷ (کتاب)|دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی ج۱۷]]، ص۱۶۲۷.</ref>، همچنین در منابع [[شیعی]]، از طیف وسیعی از [[ثقفیان]] در جمع [[راویان]]<ref>نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۸۷، ۳۴۲؛ کشی، معرفة الرجال‌، ج۲، ص۶۱۲.</ref> و نیز [[صحابه]] [[ائمه معصومین]] {{ع}}، خصوص [[امام باقر]] {{ع}}<ref> کشی، معرفة الرجال‌، ج۱، ص۳۸۳، طوسی، رجال الطوسی، ص۱۳۱، ۱۴۰، ۱۴۴.</ref> و [[امام صادق]] {{ع}}<ref> نجاشی، رجال النجاشی، ص۱۴؛ طوسی، رجال الطوسی، ص۱۵۳، ۱۸۵-۱۶۶، ۱۹۱، ۱۹۳، ۲۰۷، ۲۹۴.</ref> یاد شده است. [[شیخ طوسی]](ره) نیز، در کتاب خود به ذکر نام چند تن از مؤلفان [[شیعی]] ثقفی پرداخته است<ref> ابن ندیم، الفهرست، ص۳۷، ۲۶۷.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>


== منابع ==
== منابع ==
۲۲۴٬۹۰۳

ویرایش