نظام: تفاوت میان نسخه‌ها

*ضرورت نظام سازی، ضرورت پاسخ دادن دین است به مجموعه سؤالات ریز و درشت و بنیادی و اساسی انسان در عرصه های مختلف‌ حیات‌ اجتماعی، فرهنگی و سیاسی. این ضرورت با تکیه زدن بر اریکه قدرت و رسیدن دین به حکومت، بیشتر می شود.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی، ش 8، ص 46]]</ref>

*نظام، سیستم یا دستگاه، واژه ای است که گاه برای حکومت یا دولت به کار می رود. به عبارتی دیگر، نظام عبارت است از اجتماع قواعد مربوط به یک موضوع و مرتبط به هم‌ به‌ نحوی که یک نظریه یا مکتب را شکل دهد.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی، ش 8، ص 50]]</ref> نظام مجموعه ای از اجزای به هم وابسته است که در راه نیل به هدفهای معینی باهم هماهنگی دارند<ref>رضائیان، علی، تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم</ref>. <ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش 21، ص 155</ref>

==نظام سازی چیست؟==  

*نظام سازی عبارت است از: "ایجاد منسجم‌ترین و معقول‌ترین ساختار‌ بین اجزای یک مجموعه که کوتاه‌ترین و سریع‌ترین مسیر به سوی هدف را موجب‌ شود".<ref>[[سید عباس نقوی|نقوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام سازی (مقاله)|فقه، زمان و نظام سازی]]، [[کیهان اندیشه، ش 67، ص 3]]</ref> نظامسازى عبارت است از طراحى و ایجاد مجموعه اى از زیرساخت ها، سازوکارها، روندها، ساختارها و نهادها که حرکت بر مبناى اصول برای تحقق آرمان ها را سازمان دهی و در نهایت تضمین می کند.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش 21، ص 155</ref> باید دانست فرایند نظام سازی بدون داشتن قدرت قابل تحقق نیست، لذا نظام سازی پیرو تشکیل یک نظام حکومتی مقتدر و کارآمد می تواند صورت پذیرد.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش 21، ص 155</ref>

*نظام سازی در سطوح مختلفی صورت می پذیرد، سطح عالی آن طراحی نظام حکومتی است که ارکان اصلی حاکمیت و ساز و کارهای کلان مدیریت جامعه را ترسیم می کند؛ سطح میانی آن طراحی و ایجاد نهادها و سیستم های کلان در عرصه های اقتصاد، آموزش، فرهنگ، رسانه، امنیت، قضا، سلامت و مدیریت است و سطوح پایین تر مربوط به خرده سیستم ها در هر یک از این عرصه های کلان است، مانند نظام بانکداری، سیستم پولی، نظام کار، تولید، توزیع و تجارت در نظام کلان اقتصاد. و از آنجا که اسلام، منبع تبیین مبانی، اصول، ارزش ها و آرمان ها و اهداف است، نظام سازی در همۀ این سطوح باید بر اساس آموزه های اسلام صورت پذیرد.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش 21، ص 155</ref>

*نظام سازی، تلاشی است علمی و حاکمیتی برای دستیابی به آرمان ها و در بینش الهی و اسلامی، آرمان اصلی، ایجاد فضای برابر و مناسب برای رشد و تعالی همه انسان ها است. از سوی دیگر تلاش برای تحقق این آرمان در فرهنگ اهلبیت(علیهم السلام) همان انتظار است.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش 21، ص 159</ref> و انتظار، تلاش مؤمنان و صالحان است برای تحقق آرمان های دین که در رأس آن ایجاد دولت فراگیر حق پرستان و برگزیدگان الهی است تا بستر تعالی همگان فراهم گردد. و دکترین انتظار، تبیین نظام مند این تلاش است بر اساس اقتضائات زمان و موازین علمی. عنصر محوری دکترین انتظار در اندیشه رهبر معظم انقلاب، تبیین هدف دین و روش رسیدن به این هدف است و برآیند این روش، نظامسازی است.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش 21، ص 160</ref>

==ارکان و مختصات نظام سازی==

# '''ساختار کلی''': اولین عنصر مقوم و شکل دهنده یک نظام و سیستم، ساختار کلی آن است‌. این ساختار کلی باید برای خود معنی و مفهوم قابل قبولی پیدا کند، و با حیات انسانی سازگار باشد. منتها در این ساختار کلی باید داتست اولاً به سوی کدام هدف روان است؟ و ثانیاً چنین مسیر حرکتی با‌ بعد‌ حیات انسانی سازگار است خیر؟<ref>[[سید عباس نقوی|نقوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام سازی (مقاله)|فقه، زمان و نظام سازی]]، [[کیهان اندیشه، ش 67، ص 7]]</ref>. هدف و مسیر سیستم ها‌ دائماً‌ برگزیده‌ و انتخاب می‌شوند، و در همین جاست که اهداف و مبانی دین به سیستم‌ها‌ معنا‌ می‌دهد و به آن، مسیر و هدف روشن می‌بخشد. در مورد سازگاری ساختار کلی‌ سیستم‌ با‌ ابعاد حیات انسانی نیز مسأله بر همین منوال است. از طرف دیگر‌ نقش‌ دانش عقلانی و تجربی‌ در‌ اینجا، از این جهت‌ است‌ که حیات انسانی مستقیماً در مجموعۀ دنیای مادی جریان دارد، و هر گونه آگاهی و دانش‌ دقیق‌تر‌ در تنظیم ساختاری کارآمدتر تأثیر مستقیم‌ دارد‌. شاید بتوان گفت که در‌ اصول‌ و اجزاء‌ اولیه یک سیستم، بُعد دانشی آن بر‌ بُعد‌ ارزشی آن‌ مقدم‌ است، چرا که یک مجموعه بی‌انسجام و بدون ساختار معقول و موفق دنیوی، بعید است بتواند پذیرای جریان هنجارها در درون خود باشد.<ref>[[سید عباس نقوی|نقوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام سازی (مقاله)|فقه، زمان و نظام سازی]]، [[کیهان اندیشه، ش 67، ص 8]]</ref>

# '''روابط پیوسته و منسجم''': دومین عنصر در سیستم‌سازی‌، پیوستگی و انسجام است. این پیوستگی از حد پایینی شروع می‌شود و می‌تواند به درجات بسیار پیچیده برسد. طبعا، با گسترش سیستم، نیاز به پیوستگی بیشتر می شود. پیوستگی و انسجام بیش از پیش بر دانش بشری تکیه می‌زند و به مرور زمان صورت های مختلف و پیچیده‌تر به خود می‌گیرد. چرا که تأکید‌ صرف‌ بر ارزش‌ها و هنجارها، نمی‌تواند خود به خود انسجام آفرین باشد، بلکه در حد شعارهایی کلی باقی خواهد ماند عدالت، رشد، کمال و هر آنچه‌ ازرش‌های‌ متعالی بشری است، زمانی جریان‌ واقعی می‌یابد که صورتی پیوسته در ابعاد زندگی انسان ها پیدا کند و در سطوح مختلف یک سیستم تجلی یابد، و این امر متوقف بر مطالعه‌ عقلانی‌ و تجربی در صورت های مختلف‌ سیستم هاست‌. از طرف دیگر حفظ پیوستگی و انسجام در‌ سیستم‌های‌ اجتماعی، دائما‌ به تزریق ارزش‌های لازم محتاج است، زیرا در غیر این صورت پیوستگی در مدل دانشی صرف، چیزی‌ جز جبر به دنبال نخواهد داشت، و با ملاحظۀ اختیار انسانها‌، احتمال دارد‌ که سیستم دائماً به سوی گسستگی حرکت کند.<ref>[[سید عباس نقوی|نقوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام سازی (مقاله)|فقه، زمان و نظام سازی]]، [[کیهان اندیشه، ش 67، ص 9]]</ref> نکته مهم این است که‌ این‌ «خود‌ پیوستگی» دست آورد جریان ارزش‌های اسلامی در سیستم سیاسی و اجتماعی‌ بوده، و این همان چیزی است که غربیان تاکنون کمتر به درک آن نائل آمده‌اند.<ref>[[سید عباس نقوی|نقوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام سازی (مقاله)|فقه، زمان و نظام سازی]]، [[کیهان اندیشه، ش 67، ص 10]]</ref>

# '''[[عقلانیت]]''': سومین عنصر اصلی در سیستم‌سازی‌، عقلانیت‌ است‌. عقلانیت، به معنی ذهنیت ضابطه‌مند منطقی و فلسفی است که دستاورد آن اطمینان‌ عقلی‌ در ساختار حیات انسانی است. این عقلانیت‌، راهنمای‌ انسانها‌ در ایجاد سیستم‌های درخور شرایط خاص خود می‌شود، و ساختار و پیوستگی سیستم را با واقعیات موجود‌ حول‌ و حوش انسان ها گره می‌زند، تناقضات را می‌زداید و مسیر کارآیی سیستم را هموار‌ می‌سازد‌. زندگی‌ انسانها و حیات اجتماعی نمی‌تواند آزمایشگاه سیستم های بدون عقلانیت باشد، و نمی توان قرنها به انتظار نشست‌ و بدون‌ به‌ کار گرفتن عقلانیت، سیستم های مختلف را آزمود؛ چرا که حیات هر نسل‌ انسانی‌ برای خودش از همه چیز با ارزش‌تر است و قابلیت چنین آزمون‌ پذیری را ندارد.<ref>[[سید عباس نقوی|نقوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام سازی (مقاله)|فقه، زمان و نظام سازی]]، [[کیهان اندیشه، ش 67، ص 10 ـ 11]]</ref>

# '''تسریع‌ در جهت هدف''': آخرین عنصر اصلی در سیستم‌سازی، ملاحظه «سرعت» است، سرعتی قابل قبسیستم های فرهنگی برای رسیدن به نتیجه و کارکرد مؤثر، به زمان طولانی احتیاج‌ دارند‌، چون حرکت‌ فرهنگی همواره با نوعی تأنی و آرامش و دیریابی همراه است، در عین حال حفظ میزان معقولی از سرعت‌ در همین سیستم‌های زمان بر نیز لازم است. اما سرعت در سیستم‌های سیاسی‌ عموما‌ نقش‌ اول را دارد، و سیستم که در زمانی کوتاه بتواند اراده سیاسی خود را عملی کند، در عرصه ‌‌رقابت‌، دیگران را پشت سر می‌نهد.ول و در جهت هدف.<ref>[[سید عباس نقوی|نقوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام سازی (مقاله)|فقه، زمان و نظام سازی]]، [[کیهان اندیشه، ش 67، ص 11]]</ref>

==فواید‌ نظام سازی==

*فواید نظام سازی عبارت است از:

#تأثیر در اجرا، زیرا اجرای‌ نظارت‌ یک مکتب با شناخت ارتباط اجزای آن میسرتر است<ref>صفایی، علی، دین و نظام سازی</ref>. <ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی، ش 8، ص 51]]</ref>

*نمونه اول: با معرفت دینی به‌ عبودیت‌ و با‌ عبودیت به جامعه دینی می رسیم، معرفت‌ دینی‌ انسان‌ را‌ به‌ عبودیت‌ خدا و نفی عبودیت دیگران می رساند. عبودیت به معنای بندگی کردن، کنترل محرک ها و نظارت بر حرکت ها را می خواهد که نباید جز خدا محرکی داشته باشی و نباید‌ حرکتی که منجر به رشد تو نمی شود، انجام دهی. این عبودیت بر انگیزه های طبیعی و غریزی و جمعی تأثیر می گذارد و عادت ها را کنترل می کند و عادت های جدید و اعمال‌ تازه‌ را پایه ریزی می کند. عبودیت بر روابط انسان با خویش، اشیاء و افراد تأثیر می گذارد و آنها را جهت می دهد و این روابط به جامعه دینی منتهی می شود. عبودیت‌ گذشته از انگیزه های درونی، آرمان ها و اهداف، روابط و ارزشهای جدید را می سازد سپس به جمع راه می یابد و روابط اجتماع را‌ بر‌ اساس ، عدل و احسان استوار می‌ سازد‌: «إن الله یأمر بالعدل و الإحسان» و همین است که خداوند پس از «لاَ تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللّهَ» می فرماید: «وَبالْوَالِدَیْنِ‌ إِحسَانًا‌ وَذِی الْقُرْبَى وَالْیَتَامَى وَالْمَسَاکِینِ»<ref>سورۀ بقره،، آیۀ 83</ref>. <ref>صفایی، علی، دین و نظام سازی</ref>. <ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی، ش 8، ص 52]]</ref>

==مراحل نظام سازی==

* [[سید عباس نقوی|نقوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام سازی (مقاله)|'''فقه، زمان و نظام سازی''']]