نظام: تفاوت میان نسخه‌ها

*نظام، سیستم یا دستگاه، واژه‌ای است که گاه برای حکومت یا دولت به کار می‌رود. به عبارتی دیگر، نظام عبارت است از اجتماع قواعد مربوط به یک موضوع و مرتبط به هم‌ به‌ نحوی که یک نظریه یا مکتب را شکل دهد.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۵۰</ref> نظام مجموعه‌ای از اجزای به هم وابسته است که در راه نیل به هدف‌های معینی باهم هماهنگی دارند<ref>رضائیان، علی، تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم</ref>. <ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۵۵</ref> در هر نظام‌، ‌‌تغییر‌ هر جزء بر اجزای دیگر و بر کل، تأثیر دارد و هیچ یک از عناصر‌، اثری‌ مستقل‌ و جدا از مجموعه نمی‌گذارد و نمی‌پذیرد<ref>واسطی، عبدالحمید، نگرش سیستمی به دین، مجلۀ کتاب نقد، ش ۳۳، ص ۱۰۵</ref>. <ref>بابایی مجرد، حسین، رضایی منش، بهروز، معناشناسی نظام سازی و روش شناسی کشف نظام از منابع دینی، قبسات، ش ۷۶، ص ۱۶۲</ref>

*نظام‌سازی عبارت است از: "ایجاد منسجم‌ترین و معقول‌ترین ساختار‌ بین اجزای یک مجموعه که کوتاه‌ترین و سریع‌ترین مسیر به سوی هدف را موجب‌ شود"<ref>نبوی، سیدعباس، فقه، زمان و نظام سازی، نشریه کیهان اندیشه، ش ٦٧</ref> .<ref>[[سید عباس نبوی|نبوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام‌سازی (مقاله)|فقه، زمان و نظام‌سازی]]، [[کیهان اندیشه (نشریه)|کیهان اندیشه، ش ۶۷، ص ۳]]</ref>؛ <ref>بابایی مجرد، حسین، رضایی منش، بهروز، معناشناسی نظام سازی و روش شناسی کشف نظام از منابع دینی، قبسات، ش ۷۶، ص ۱۶۲</ref> نظام‌سازى عبارت است از طراحى و ایجاد مجموعه‌اى از زیرساخت‌ها، سازوکارها، روندها، ساختارها و نهادها که حرکت بر مبناى اصول برای تحقق آرمان‌ها را سازمان دهی و در نهایت تضمین می‌کند.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۵۵</ref> باید دانست فرایند نظام‌سازی بدون داشتن قدرت قابل تحقق نیست، لذا نظام‌سازی پیرو تشکیل یک نظام حکومتی مقتدر و کارآمد می‌تواند صورت پذیرد.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۵۵</ref>

*نظام‌سازی در سطوح مختلفی صورت می‌پذیرد، سطح عالی آن طراحی نظام حکومتی است که ارکان اصلی حاکمیت و ساز و کارهای کلان مدیریت جامعه را ترسیم می‌کند؛ سطح میانی آن طراحی و ایجاد نهادها و سیستم‌های کلان در عرصه‌های اقتصاد، آموزش، فرهنگ، رسانه، امنیت، قضا، سلامت و مدیریت است و سطوح پایینتر مربوط به خرده سیستم‌ها در هر یک از این عرصه‌های کلان است، مانند نظام بانکداری، سیستم پولی، نظام کار، تولید، توزیع و تجارت در نظام کلان اقتصاد. و از آنجا که اسلام، منبع تبیین مبانی، اصول، ارزش‌ها و آرمان‌ها و اهداف است، نظام‌سازی در همۀ این سطوح باید بر اساس آموزه‌های اسلام صورت پذیرد.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۵۵</ref>

*نظام‌سازی، تلاشی است علمی و حاکمیتی برای دستیابی به آرمان‌ها و در بینش الهی و اسلامی، آرمان اصلی، ایجاد فضای برابر و مناسب برای رشد و تعالی همه انسان‌ها است. از سوی دیگر تلاش برای تحقق این آرمان در فرهنگ [[اهل بیت]]{{عم}} همان انتظار است.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۵۹</ref> و انتظار، تلاش مؤمنان و صالحان است برای تحقق آرمان‌های دین که در رأس آن ایجاد دولت فراگیر حق پرستان و برگزیدگان الهی است تا بستر تعالی همگان فراهم گردد. و دکترین انتظار، تبیین نظام‌مند این تلاش است بر اساس اقتضائات زمان و موازین علمی. عنصر محوری دکترین انتظار در اندیشه رهبر معظم انقلاب، تبیین هدف دین و روش رسیدن به این هدف است و برآیند این روش، نظام‌سازی است.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۶۰</ref>

*ضرورت نظام‌سازی، ضرورت پاسخ دادن دین به مجموعۀ پرسش‌های‌ ریز‌ و درشت و بنیادی و اساسی انسان در عرصه‌های گوناگون حیات فردی و اجتماعی بشر است‌، از‌ تربیت‌ و اخلاق گرفته تا اقتصاد و سیاست و حقوق. این ضرورت با تکیه‌زدن دین بر اریکۀ قدرت‌ و رسیدن‌ دین به حکومت، بیشتر می‌شود<ref>صفایی حائری، علی، دین و نظام سازی</ref>. <ref>بابایی مجرد، حسین، رضایی منش، بهروز، معناشناسی نظام سازی و روش شناسی کشف نظام از منابع دینی، قبسات، ش ۷۶، ص ۱۶۷</ref>

#نماز: نماز علاوه بر جنبۀ فردی، جنبۀ اجتماعی هم دارد. هنگام نماز یکایک مسلمانان به وسیله نماز با یک مرکز واحدی در تماس می‌شوند و در آنِ واحد در وقت نماز، همه مسلمانان در همه نقاطی که دنیای اسلام گسترده است، دل را به یک مرکز واحدی متّصل می‌کنند. اتّصال همۀ دل‌ها به یک مرکز واحد، یک مسئله اجتماعی، و یک مسئله نظام ساز است.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۶۹</ref>

#زکات: زکات نیز علاوه بر جنبه‌های فردی، یک ترجمان اجتماعی دارد. انسانی که در محیط اسلامی و جامعه اسلامی، برخوردار از مال دنیوی است، خود را طلبکار نمی‌داند، بلکه متعهّد و بدهکار جامعه اسلامی و مدیون در مقابل فقرا و ضعفا و در مقابل سبیل الله می‌داند، بنابراین، زکات با این نگاه، یک حکم و شاخص نظام ساز است.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۷۰</ref>

#امر به معروف: امربه معروف و نهی از منکر زیربنای همۀ حرکات اجتماعی اسلام است که {{عربی|اندازه=155%|بِها تُقامُ الفَرائِض}} امربه معروف یعنی همه مؤمنان در هر نقطه‌ای از عالم که هستند، موظّف‌اند جامعه را به سمت نیکی، به سمت معروف، به سمت همه کارهای نیکو حرکت دهند. برخی از مصادیق مهم و نظام امر به معروف عبارت است از ایجاد نظام اسلامی و حفظ آن، اعتلای فرهنگ و سلامت محیط اخلاقی، سلامت محیط خانوادگی، تکثیر نسل و تربیت نسل جوان آماده برای اعتلای کشور، رونق دادن به اقتصاد و تولید، همگانی کردن اخلاق اسلامی، گسترش علم و فنّاوری، استقرار عدالت قضائی و عدالت اقتصادی و ... . ناگفته پیداست که همه این امور در گفتمان نظام‌سازی قابل تحلیل است.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۷۰</ref>

#نهی از منکر: نهی از منکر دور داشتن همگان از بدی‌ها، پستی‌ها است و مهمترین مصادیق آن ابتذال، کمک به دشمنان اسلام، تضعیف نظام اسلامی، تضعیف فرهنگ اسلامی، تضعیف اقتصاد جامعه و تضعیف علم و فنّاوری است که باید از آن نهی کرد.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۷۰</ref>

#گام پنجم در این فرایند، برقراری پیوندهای اسلامی میان ملت‌های مسلمان و کشورهای اسلامی است. ایجاد امتی یکپارچه در جهان کنونی از مسلمانان که ارزش‌ها و داشته‌های خود را بشناسند و قدر بدانند و به جای تقابل و نزاع با یکدیگر، در برابر دشمن مشترک و استکبار جهانی بایستند.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۶۰</ref>

*مسئله نظام سازی، در ارتباط تنگاتنگ با هدف [[انبیا]] در [[قرآن]] کریم قابل بررسی است. در تبیین مدرسه‌ای از دین، هدف آفرینش انسان، رسیدن به مرتبۀ عبودیت است و راه و رسم این عبودیت و رسیدن به کمال آن ذیل آیات قرآن بیان شده است که عالَم، مالک و صاحب و آفریننده و مدبّر دارد و ما هم جزو اجزاء این عالَمیم، لذا بشر موظف است اطاعت کند. این [[اطاعت]] به معناى هماهنگ شدن او با حرکت کلى عالم است.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۶۳</ref>

*منتها بر مبنای تبیینی که از هدف دین شد، روش رسیدن به این هدف نمی‌تواند ایجاد مدرسه، یا مکتب فلسفی و یا ساختن صومعه و خانقاه برای عبادت و تهذیب نفس باشد. این روش‌ها برای تربیت فردی یا گروهی مناسب است. [[انبیا]] برای پیراستن و آراستن مردم، از روش مدرسه و خانقاه استفاده نکردند. انبیا معتقد به تربیت فردی نیستند. انبیا در برابر این پرسش که چگونه می‌توان انسان را ساخت؟ تنها یک پاسخ دارند: محیط سالم؛ محیطی که بتواند او را در خود بپروراند و نظامی لازم است. هدف مهم انبیاء تشکیل جامعه توحیدی، تشکیل نظام الهی، تشکیل حکومت خدا، تشکیل تشکیلاتی که با قوانین و مقررات الهی اداره شود. این هدف همه انبیا است.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۶۴</ref>  

*البته باید دانست نفی روش تهذیب نفس و انذار و تبشیر، به معنای نفی مطلق نیست. بلکه برای هدف جهانی و ساختن جامعه بشری، این روش که روش تربیت فردی است پاسخگو نیست و الا قطعاً [[انبیا]] برای تربیت انسان ها و به ویژه ساختن هسته اصلی جامعه و کادر اولیه نظام، راهی جز همین موعظه و منبر ندارند و از سوی دیگر در روش کلی و عمومی هم یکی از ابزارها همین منبر و تبلیغ است. پس منظور از نفی این روش، نفی اتخاذ آن به عنوان روش اصلی تربیت عمومی همه انسان‌هاست.<ref>محمد عینی زاده موحد، سید رضا مؤدب، نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه ای، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۶۵</ref>

* [[حسین بابایی مجرد|بابایی مجرد، حسین]]، [[بهروز رضایی منش|رضایی منش، بهروز]]، '''معناشناسی نظام‌سازی و روش‌شناسی کشف نظام از منابع دینی'''

* [[محمد عینی زاده موحد]]، [[سید رضا مؤدب]]، '''نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای'''