آیا آیه تطهیر به اهل کساء اختصاص دارد؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

«علاوه بر [[شیعه]] که بر اختصاص [[آیه تطهیر]] به [[اهل کساء]] [[اجماع]] دارند، بسیاری از [[عالمان]] [[اهل‌سنت]] نیز این نظریه را برگزیده‌اند. [[ابوبکر]] [[نقاش]]<ref>جواهر العقدین، ص۱۹۸؛ غایة المرام، ج۳، ص۱۷۳.</ref> و [[ابن حجر]] مکی<ref>الصواعق المحرقة، ص۱۸۰.</ref> گفته‌اند: اکثر [[مفسران]] بر این عقیده‌اند که [[آیه]] در [[شأن]] [[علی]]، [[فاطمه]]، [[حسن]] و [[حسین]] نازل شده است. ابوبکر حضرمی نیز گفته است: به [[اعتقاد]] اکثر [[علما]] و مطابق [[دلایل]] بسیار، مقصود از [[اهل بیت]] در آیه، علی، فاطمه و دو [[فرزندان]] آنان است، و اختصاص آیه به آنان از جانب [[پیامبر]] {{صل}} جز به [[امر خداوند]] و [[وحی الهی]] نبوده است<ref>غایة المرام، ج۳، ص۱۷۴.</ref>. [[ابوجعفر طحاوی مصری]]<ref>مشکل الآثار، ج۱، ص۳۳۲ و ۳۳۹.</ref>، [[ابن صباغ مالکی]]<ref>الفصول المهمه، ص۲۳.</ref>، [[حافظ گنجی شافعی]]<ref>کفایة الطالب، ص۵۴.</ref>، [[حاکم نیشابوری]]<ref>المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۴۸.</ref>، [[محب الدین طبری]]<ref>الریاض النضره، ج۴، ص۱۳۰.</ref>، شیخ [[مؤمن شبلنجی]] شافعی<ref>نورالأبصار، ص۲۲۳-۲۲۶.</ref> و [[حافظ سلیمان قندوزی حنفی]]<ref>ینابیع الموده، ج۱، ص۳۴۹.</ref> آیه تطهیر را مخصوص [[اصحاب کساء]] دانسته‌اند.

[[دلیل]] این [[نظریه]] [[احادیث]] بسیاری است که در [[ارتباط]] با آیه تطهیر از [[صحابه پیامبر]] {{صل}} [[نقل]] شده که بر اختصاص آن به اصحاب کساء دلالت دارد. [[محدثان]] [[اهل]] [[سنّت]] این احادیث را از بیش از چهل طریق از امّ [[سلمه]]، [[عایشه]]، [[علی بن أبی طالب]]، [[ابوسعید خدری]]، [[عبد الله بن عباس]]، [[سعد بن أبی وقاص]]، [[أبو حمراء]]، [[واثلة بن اسقع]]، [[حکیم بن سعید]]، [[عبدالله بن جعفر]]، [[ابو هریره]]، [[عمر بن أبی‌سلمه]]، [[عبدالله بن وهب بن زمعه]]، [[شهر بن حوشب]] و دیگران [[روایت]] کرده‌اند<ref>غایة المرام، ج۳، ص۱۷۳-۲۱۱؛ الدر المنثور، ج۶، ص۵۳۲-۵۳۵؛ تفسیر ابن کثیر، ج۵، ص۴۵۳-۴۵۹.</ref>.

# از احادیثی که از امّ‌سلمه روایت شده به دست می‌آید که وی بسیار علاقمند بود که با پیامبر {{صل}}، [[امیرمؤمنان]]، فاطمه [[زهرا]] و [[حسنین]] {{عم}} داخل در کساء گردد، و چند بار به گونه‌های مختلف این علاقه و خواست [[قلبی]] خود را اظهار کرد، ولی [[پیامبر]] {{صل}} از قبول درخواست او [[امتناع]] ورزید، و با بیان این مطلب که تو راه خیر را می‌پویی و سرانجامت به خیر خواهد بود، از او [[دلجویی]] کرد. پاسخ‌های پیامبر {{صل}} به این [[پرسش]] [[ام‌سلمه]] که آیا من با شما هستم عبارتند از: {{متن حدیث|إِنَّكِ‏ عَلَى‏ خَيْرٍ}}، {{متن حدیث|أَنْتِ‏ عَلَى‏ مَكَانِكِ‏ وَ أَنْتِ‏ عَلَى‏ خَيْرٍ}}، {{متن حدیث|إِنَّكِ‏ عَلَى‏ خَيْرٍ وَ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَيْتِي}}، {{متن حدیث|أَهْلُ‏ بَيْتِي‏ أَحَقُّ‏}}، {{متن حدیث| قومي يا تنحّي‏ عن‏ أهل‏ بيتي‏}}، {{متن حدیث|إِنَّكِ‏ مِنْ‏ أَزْوَاجِ‏ النَّبِيِّ}}<ref>ر.ک: تفسیر طبری، ج۲۲، ص۱۲-۱۳؛ الدر المنثور، ج۶، ص۵۳۲؛ تفسیر ابن کثیر، ج۵، ص۴۵۴-۴۵۵؛ غایة المرام، ج۳، ص۱۷۳-۲۱۱.</ref>؛ ام‌ّسلمه می‌گوید یک بار دامن [[عبا]] را بالا بردم تا در کنار آنان قرار گیرم، ولی پیامبر عبا را از دستم کشید و فرمود: {{متن حدیث|إِنَّكِ‏ عَلَى‏ خَيْرٍ}}<ref>تفسیر طبری، ج۲۲، ص۱۱-۱۳؛ الدر المنثور، ج۶، ص۵۳۲-۵۳۳؛ اسباب النرول، ص۲۳۹؛ مسند احمد بن حنبل، ج۱۸، ص۳۱۴، ح۲۶۶۲۴.</ref>. شایان ذکر است که در [[حدیثی]] از ام‌سلمه آمده است که پیامبر {{صل}} در پاسخ این سؤال أمّ [[سلمه]] که آیا من از [[اهل]] تو نیستم، جواب مثبت داد و به او اجازه داد تا داخل کساء شود<ref>مسند احمد بن حنبل، ج۱۸، ص۲۰۸، ح۲۶۴۲۹. {{متن حدیث|قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ... قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلَسْتُ مِنْ أَهْلِكَ؟ قَالَ: «بَلَى، فَادْخُلِي فِي الْكِسَاءِ»؛ قَالَتْ: فَدَخَلْتُ فِي الْكِسَاءِ بَعْدَمَا قَضَى دُعَاءَهُ لِابْنِ عَمِّهِ عَلِيٍّ وَابْنَيْهِ، وَابْنَتِهِ فَاطِمَةَ}}.</ref>. ولی در این [[حدیث]] آمده است که پاسخ مثبت پیامبر {{صل}} به امّ‌سلمه و اجازه داخل شدن در کساء از اتمام [[دعای پیامبر]] {{صل}} در [[حق اهل بیت]] خود بود: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ‏ هَؤُلَاءِ أَهْلُ‏ بَيْتِي‏ فَأَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَ طَهِّرْهُمْ تَطْهِيراً}}. بنابراین، مفاد این حدیث آن است که امّ‌سلمه از آن نظر که [[همسر پیامبر]] است اهل او می‌باشد، ولی در زمره [[اهل بیت]] خاص او که [[آیه تطهیر]] در [[شأن]] آنان نازل شده است نمی‌باشد<ref>مشکل الآثار، ج۱، ص۳۳۳. {{عربی|فكان ذلك مما قد يجوز أن يكون أراد به أنها من أهله، لأنها من أزواجه، و زوجه أهله، لا أنها من أهل الآية المتلوة في هذا الباب}}.</ref>. [[سخن پیامبر]] به أمّ [[سلمه]] که فرمود: {{متن حدیث|أَنْتِ‏ مِنْ‏ أَهْلِي‏}} مانند سخن او است که فرمود: {{متن حدیث|أَنْتِ‏ مِنْ‏ أَزْوَاجِ‏ النَّبِيِ‏}}. أمّ سلمه می‌گوید: از [[پیامبر]] پرسیدم آیا من از [[اهل بیت]] هستم؟ پیامبر {{صل}} فرمود: برای تو نزد [[خداوند]] [[خیر]] است: {{متن حدیث|إن لک عند الله خیرا}}، و من [[دوست]] داشتم که پیامبر به این سؤال من پاسخ مثبت بدهد، این پاسخ از آنچه که در [[شرق]] و [[غرب]] [[جهان]] است، بهتر بود: {{عربی|وددت أنه قال نعم، فكان أحب إلی مما تطلع عليه الشمس و تغرب}}<ref>مشکل الآثار، ج۱، ص۲۳۳.</ref>. در [[حدیث]] دیگری از أمّ سلمه آمده است که پیامبر {{صل}} در دعای خود برای [[اهل‌بیت]] گفت: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ إِلَيْكَ‏ لَا إِلَى‏ النَّارِ أَنَا وَ أَهْلُ‏ بَيْتِي‏}}، من گفتم: من نیز مشمول این [[دعا]] هستم، پیامبر فرمود: آری<ref>مسند احمد بن حنبل، ج۱۸، ص۲۵۵.</ref>. روشن است که این حدیث [[أم سلمه]] با احادیثی که بر اختصاص [[آیه]] به [[اهل کساء]] دلالت می‌کنند، منافات ندارد؛ زیرا آنچه در اینجا مطرح شده [[نجات]] از [[دوزخ]] است که [[ام سلمه]] را هم شامل می‌شود، نه [[نزول]] [[آیه تطهیر]] در [[حق اهل بیت]] که وی مشمول آن نیست.

# پیامبر {{صل}} پس از آنکه [[امیر مؤمنان]]، [[فاطمه]] [[زهرا]] و [[حسنین]] {{عم}} را زیر کساء قرار داد، [[آیه شریفه]] [[تطهیر]] را [[تلاوت]] کرد و عرضه داشت: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهْلُ‏ بَيْتِي‏ وَ أَهْلُ‏ بَيْتِي‏ أَحَقُّ}}<ref>مسند احمد بن حنبل، ج۱۳، ح۱۶۹۲۵؛ المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۵۹، ح۴۷۰۶.</ref>. در [[روایت]] دیگری آمده است که [[پیامبر اکرم]] {{صل}}، [[علی]]، فاطمه، [[حسن]] و [[حسین]] {{عم}} را زیر عبای خود جای داد، سپس دستش را از [[عبا]] بیرون آورد و به سوی [[آسمان]] بلند کرد و گفت: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهْلُ‏ بَيْتِي‏ وَ خَاصَّتِي‏ فَأَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَ طَهِّرْهُمْ تَطْهِيراً}} آن [[حضرت]] این کار را پس از [[نزول]] [[آیه تطهیر]] انجام داد<ref>مسند احمد بن حنبل، ج۱۸، ح۲۶۸۸؛ تفسیر ابن کثیر، ج۵، ص۴۵۴. شایان ذکر است که حدیث اول را واثلة بن اسقع نقل کرده که بر اساس آن، واقعه کساء در خانه فاطمه زهرا {{س}} انجام شده، و حدیث دوم را ام سلمه نقل کرده که بر آن اساس، واقعه کساء و نزول آیه تطهیر در خانه او واقع شده است، لذا تفاوت آن دو با اشکالی مواجه نخواهد بود.</ref>. اگر چه عبارت {{متن حدیث|هَؤُلَاءِ أَهْلُ‏ بَيْتِي‏}} به خودی خود بر [[حصر]] و اختصاص دلالت نمی‌کند، ولی به قرینه [[فعل پیامبر]] که آنان را زیر [[عبا]] قرار داد و عبا را دور آنان پیچید، به گونه‌ای که برای فرد دیگری راه داخل شدن در کساء باقی نمانده بود، به ویژه آنکه وقتی [[ام سلمه]] پرسید: {{متن حدیث|وَ أَنَا مَعَكُمْ‏ يَا رَسُولَ‏ اللَّهِ‏}} [[پیامبر]] {{صل}} پاسخ داد: {{متن حدیث|إِنَّكِ إِلَى خَيْرٍ}}، و نفرمود تو نیز با ما هستی، بر حصر و اختصاص دلالت می‌کند. بدین جهت است که [[ابوجعفر]] [[طحاوی]] پس از [[نقل]] این [[روایت]] گفته است: {{عربی|فكان في هذا الحديث أن المراد بما في هذه الآية هم رسول الله {{صل}} و علي و [[فاطمه]] و [[حسن]] و حسين {{عم}}}}<ref>مشکل الآثار، ج۱، ص۳۳۲.</ref>. بنابراین، مقصود از [[اهل بیت]]، معنای خاص آن است؛ معنایی که [[اذهاب رجس]] و [[طهارت]] خاص از ویژگی‌های آن به شمار می‌رود و [[فضیلت]] ویژه‌ای را در بر دارد؛ به گونه‌ای که امّ [[سلمه]] بسیار [[مشتاق]] بود مشمول آن گردد. بر این اساس جمله {{متن حدیث|اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهْلُ‏ بَيْتِي‏}}، با توجه به قراین یاد شده بر اختصاص اهل بیت در آیه تطهیر به [[اهل کساء]] دلالت می‌کند.

# در [[احادیث]] بسیاری آمده است که پیامبر {{صل}} پس از نزول آیه تطهیر مدتی طولانی، هنگامی که برای [[اقامه نماز]] [[صبح]] (و در برخی از [[روایات]]: برای نمازهای پنجگانه) رهسپار [[مسجد]] بود، مقابل [[خانه علی]] {{ع}} می‌ایستاد و او و [[فاطمه]] و [[امام حسن]] و [[امام حسین]] {{عم}} را با عنوان «[[اهل‌البیت]]» مخاطب قرار می‌داد، به آنان [[درود]] می‌فرستاد و به [[نماز]] فرا می‌خواند، آنگاه [[آیه تطهیر]] را [[تلاوت]] می‌کرد. [[انس بن مالک]] مدت این [[رفتار پیامبر]] {{صل}} را شش ماه، [[ابوالحمراء]] هفت یا هشت ماه، و [[ابن عباس]] نُه ماه [[نقل]] کرده‌اند<ref>تفسیر طبری، ج۲، ص۱۱؛ الدر المنثور، ج۶، ص۵۳۳-۵۳۵.</ref>. این تفاوت ناشی از آن است که هر یک از افراد یاد شده [[مشاهده]] خود از رفتار پیامبر {{صل}} را گزارش کرده است، و [[نشانه]] [[اضطراب]] در [[متن احادیث]] نخواهد بود. اما حتی یک بار هم گزارش نشده است که [[پیامبر]] {{صل}} این کار را در مورد [[همسران]] خود انجام داده باشد. این رفتار پیامبر {{صل}} [[دلیل]] روشنی بر اختصاص آیه تطهیر به [[اهل کساء]] می‌باشد. [[ابوجعفر]] [[طحاوی]] پس از [[نقل روایت]] [[انس]] و ابوالحمراء درباره این که پیامبر {{صل}} به هنگام نماز نزد [[خانه]] زهرا {{س}} می‌ایستاد و می‌گفت: {{متن حدیث|السَّلَامُ‏ عَلَيْكُمْ‏ يَا أَهْلَ‏ الْبَيْتِ‏، {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گردان» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref>}}، گفته است: {{عربی|في هذا أيضاً دليل على أن هذه الآية فيهم}}؛ این [[رفتار]] و [[گفتار پیامبر]] {{صل}} نیز دلیل بر این است که آیه تطهیر در مورد آنان نازل شده است<ref>مشکل الآثار، ج۱، ص۳۳۹.</ref>»<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت اهل بیت (کتاب)|امامت اهل بیت]]، ص ۲۶.</ref>.