نظام علمی: تفاوت میان نسخه‌ها

[[نظام]] از ماده «[[نظم]]» در لغت، به چیزی اطلاق می‌شود که اشیائی را در آن مرتب نمایند. به نخی که دانه‌ها را در آن بچینند و مرتب کنند، نظام می‌گویند<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۵۷۸.</ref>. واژه نظام به معنای اساس و بنیان چیزی نیز اطلاق می‌گردد<ref>طریحی، مجمع البحرین، ج۶، ص۱۷۶.</ref>. واژه فوق، به معنای طریقه نیز آمده است؛ نظام واحد یعنی طریقه واحد و غیر مختلف<ref>طریحی، مجمع البحرین، ج۶، ص۱۷۶؛ نیز ر. ک: کتاب العین، ج۸، ص۱۶۵.</ref>. نظام را به گردن‌بندی که نگین‌هایی از جواهر در آن مرتب شده باشد نیز معنی کرده‌اند<ref>طریحی، مجمع البحرین، ج۶، ص۱۷۶.</ref>. نظام به معنای (sis tem یا system) در اصطلاح به مجموعه‌ای اجزای به هم پیوسته گفته می‌شود که در راه نیل به هدف‌های معینی با هم [[هماهنگی]] دارند<ref>چالز وست، چرچمن، نظریه سیستم‌ها، ترجمه: رشید اصلانی، ص۲۶.</ref>. بنابراین، در نظام، سه رکن اساسی وجود دارد: اجزا، [[هدف]] یا اهداف و رابطه هماهنگ بین اجزاء در راستای هدف یا اهداف. در تعریف دیگر، به مجموعه نهادهای [[علمی]] تعریف گردیده است که به صورت مرتبط و هماهنگ، [[جامعه]] را به سمت اهداف علمی سوق می‌دهند<ref>میرمعزی، سیدحسین، ساختار کلان نظام اقتصادی اسلام، ص۵.</ref>. پس با توجه به موضوع این فصل، می‌توان گفت: نظام علمی، از دیدگاه [[امام خمینی]]، عبارت است از مجموعه نهادها و سازمان‌های دانش‌بنیان که به طور هماهنگ و مرتبط، در راستای گسترش [[دانش]]، برای رسیدن به [[توحید]]، عمل می‌نمایند.<ref>[[حسین صالحی مالستانی|صالحی مالستانی، حسین]]، [[نظام علمی اسلام - صالحی مالستانی (مقاله)| مقاله «نظام علمی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۴۸۶.</ref>

[[مقام معظم رهبری]] بر این باورند که نگاه [[اسلام]] به [[انسان]]، به علم، به [[زندگی]] [[بشر]]، به [[عالم طبیعت]] و به عالم وجود، نگاهی است که [[معرفت]] نوینی را در [[اختیار انسان]] می‌گذارد. این نگاه، زیربنا و قاعده و مبنای تحقیقات علمی در غرب نبوده است. از نظر ایشان، تحقیقات علمی در غرب، در [[ستیز]] با آنچه آن را [[دین]] می‌پنداشتند، آغاز شده است. از این جهت، معظم‌له [[حق]] را به محققان [[غربی]] می‌دهد به این دلیل که [[دینی]] که رنسانس علیه آن [[قیام]] کرد و [[خط فکری]] و علمی [[دنیا]] را در جهت مقابل و مخالف آن ترسیم کرد؛ نه دین [[واقعی]]، بلکه توهمات و خرافاتی بود با عنوان دین دین کلیسایی قرون وسطایی، دین و [[معرفت دینی]] نبود. [[بدیهی]] بود که عقده‌ها و گره‌ها در [[ذهن]] [[دانشمندان]]، [[نخبگان]] و زبدگان [[فکری]] باقی بماند و برایش راه علاج‌های ضددینی و غیردینی پیدا کنند. بر همین پایه، مقام معظم رهبری معتقدند هنوز چگونگی کنار آمدن [[علم و دین]] برای آنها مسأله است؛ لیکن مسأله ما این نیست. در [[جهان‌بینی اسلامی]]، علم از [[دل]] دین می‌جوشد و بهترین مشوق علم، دین است. دینی که ما می‌شناسیم، [[جهان‌بینی]] دینی‌ای که ما از [[قرآن]] می‌گیریم، تصویری که ما از [[آفرینش]]، از انسان، از ماوراءالطبیعه، از [[توحید]]، از [[مشیت الهی]] و از تقدیر و [[قضا و قدر]] داریم، با [[علم]] سازگار است؛ لذا تولیدکننده و تشویق‌کننده علم است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اساتید دانشگاه‌ها، ۲۶/۹/۱۳۸۳.</ref>. از نظر [[مقام معظم رهبری]]، پایه و مبنای [[علوم انسانی]] ای که امروز در غرب مطرح است، از [[اقتصاد]]، [[جامعه‌شناسی]]، [[مدیریت]] و انواع و اقسام رشته‌های علوم انسانی، بر مبنای یک [[معرفت]] ضددینی و غیردینی و نامعتبر از نظر کسانی است که به معرفت والا و [[توحیدی]] [[اسلامی]] رسیده باشند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اساتید دانشگاه‌ها، ۲۶/۹/۱۳۸۳.</ref>. ایشان بر پایه مبانی و [[جهان‌بینی توحیدی]] منابع [[آموزش]] و تحقیق را متفاوت از [[جهان‌بینی]] اومانیستی می‌دانند. برخی از این منابع در [[نظام فکری]] [[حاکم]] بر دنیای مدرن امروزی مورد توجه و اهتمام است اما جایگاه هر کدام از این منابع و رابطه آن با [[انسان]] و [[خدا]] متفاوت با دیدگاه مقام معظم رهبری است. معظم‌له معتقدند در [[نظام]] [[علمی]] مبتنی بر جهان‌بینی توحیدی منابع زیر باید به عنوان منابع اصلی تحقیق و [[تعلیم]] مد نظر باشند.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[نظام علمی اسلام - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «نظام علمی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]] ص ۶۷۲.</ref>

ایشان معتقدند [[آزاد]] [[فکری]] و [[عقلانیت]] [[شیعه]] دو عنصر ملازم هستند. تفکرات شیعه، [[عقلانی]] است. [[تشیع]] از اول در تعالیم [[ائمه]]{{عم}} به سوی عقل، [[منطق]] و [[استدلال]] سوق داده شده است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با روحانیون، ۱۷/۸/۱۳۸۵.</ref>. از نظر ایشان ائمه{{عم}} به تبع [[قرآن کریم]]، ما را به‌کارگیری خرد و [[اندیشه]] دستور داده‌اند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم در روز نیمه شعبان، ۲۷/۵/۱۳۸۷.</ref>. ایشان بر این باورند که [[توحید]]، [[وادی]] بسیار باعظمتی است که در آن باید با تکیه به [[تفکر]] و [[تدبر]] و [[تعقل]]، پیش رفت. از نظر ایشان واقعاً هم [[عقل]] و تفکر می‌تواند [[انسان]] را پیش ببرد؛ اما در مراحل مختلف، عقل به [[نور]] [[وحی]] و نور [[معرفت]] و آموزش‌های [[اولیای خدا]]، [[تجهیز]] و [[تغذیه]] می‌شود؛ لیکن بالاخره آنچه که پیش می‌رود، عقل است. بدون عقل، نمی‌شود هیچ جا رفت<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم (روز پانزدهم ماه مبارک رمضان و میلاد امام حسن مجتبی{{ع}}»)، ۲۲/۱/۱۳۶۹.</ref>. از نظر ایشان، [[اعتقاد به توحید]]، با همه برکاتی که دارد، به نورانیتی احتیاج دارد که جز از طریق [[عقلی]] که با [[وحی الهی]] [[هدایت]] شده باشد، رسیدن به آن، امکان‌پذیر نیست<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با کارگزاران نظام، به مناسبت سالروز ولادت رسول اکرم{{صل}} و امام جعفر صادق{{ع}}، ۲۴/۶/۱۳۷۱.</ref>. ایشان با اشاره به [[اندیشه]] [[علمی]] «[[شیخ مفید]]» معتقدند عقل، مستقلاً از [[فهم]] همه مباحثی که در [[علم کلام]] مطرح می‌شود، [[ناتوان]] است، مثلاً در باب [[صفات باری]]، مانند: [[اراده]] و [[سمع]] و [[بصر]] و امثال آن، عقل به مدد وحی است که می‌تواند در وادی معرفت درست گام [[نهد]] و به [[تنهایی]] واردشدنش در این وادی که مربوط به [[حضرت حق]] (جل وعلا) است، ورود در [[تیه]] [[ضلالت]] است، و این در واقع مضمون همان روایاتی است که [[آدمی]] را از تکلم در باب [[خدای متعال]] [[نهی]] می‌کند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، ۲۸/۱/۱۳۷۲.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[نظام علمی اسلام - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «نظام علمی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]] ص ۶۷۳.</ref>