حجاب در فقه اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

حجاب در فقه اسلامی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۱۸

۱۹٬۶۰۳ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۲

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۱٬۸۲۹

ویرایش

@@ خط ۳۰: / خط ۳۰: @@
 # آیت‌اللّه [[بروجردی]]: «در [[وجوب]] [[پوشش]] غیر وجه و کفین، هیچ اشکالی نیست و با [[ضرورت]] نزد [[مسلمانان]] [[شیعه]] و [[سنی]] [[واجب]] است»<ref>تبیان الصلاة، ج۳، ص۲۵۰.</ref>.
 # [[شهید مطهری]]: این قسمت [پوشانیدن غیر وجه و کفّین] جزء ضروریّات و مسلّمات است»<ref>فقه و حقوق (مجموعه آثار)، ج۱۹، ص۵۰۷.</ref>.<ref>[[حسن علی‌پور وحید|علی‌پور وحید، حسن]]، [[مکتب در فرآیند نواندیشی (کتاب)|مکتب در فرآیند نواندیشی]]، ص ۲۱۶-۲۱۹.</ref>
+==مقدار [[واجب]] [[پوشش زن]] در برابر نگاه نامحرم==
+[[پوشش]]، به عمل [[پوشیدن]]، [[حجاب]] و ستر تعریف شده<ref>دهخدا، علی اکبر، لغت‌نامه، ج۴، ص۵۷۹۵.</ref> و حجاب، به ستر<ref>ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱، ص۲۹۸.</ref> و آنچه که با آن چیزی از چیز دیگر پوشانده<ref>فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، ج۳، ص۸۶.</ref> یا آنچه میان دو چیز [[حائل]] می‌شود، معنا شده است. همچنین از نگاه برخی، اصل حجاب عبارت از ستر و مانع میان بیننده و دیده شده است<ref>طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، ج۱، ص۴۵۴ -۴۵۵.</ref>.
+ستر نیز، پوشاندن<ref>جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیه، ج۲، ص۶۷۶.</ref> و سُتْرَه، چیزی است که به وسیله آن دیگری پوشانده می‌شود<ref>فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، ج۷، ص۲۳۶.</ref>. اما معنای اصطلاحی حجاب که در [[علم فقه]] از آن به ستر تعبیر می‌شود، از مؤلفه‌های ویژه‌ای برخوردار است؛ برای مثال، چیزی را که [[زن]] برای پوشاندن عورت از نامحرم به تن می‌کند، حجاب دانسته‌اند<ref>قلعجی، محمد رواس، معجم لغة الفقهاء، ص۱۷۴.</ref>. مهم‌ترین مؤلفه‌های مفهوم [[فقهی]] حجاب در این تعریف عبارتند از:
+#پوشش زن؛ بنابراین، حجاب در اینجا به پوشش [[زنان]] مربوط است.
+#ستر عورت؛ بنابراین [[هدف]] از حجاب، پوشاندن عورت است و مراد از عورت زن، تمام [[بدن]] اوست.
+#پوشاندن از [[اجانب]]؛ بدین ترتیب، منظور از حجاب، [[حفظ]] عورت زن از دیدگان نامحرمان است. با توجه به این موارد، به پوششی که عورت زن را در مقابل نامحرمان حفظ نکند، حجاب گفته نمی‌شود.
+با توجه به شواهد و متون [[تاریخی]]، از آغاز پیدایش [[انسان]]، هر یک از زن و مرد کوشیده‌اند تا پوششی مناسب برای خود فراهم کنند؛ انسان، نخست با برگ و پوست درختان و بعدها با پوست حیوانات و رفته رفته با تن‌پوش‌هایی که از بافته‌های دست تهیه می‌کرد، خود را می‌پوشاند<ref>دورانت، ویلیام جیمز، تاریخ تمدن، ترجمه: احمد آرام، ج۱، ص۱۸، ۱۲۳.</ref>.
+زنان [[یونانی]] در دوره‌های گذشته، صورت و اندامشان را تا روی پا می‌پوشاندند و سخن از [[حجاب]] در لابه‌لای کهن‌ترین نوشته‌های [[تاریخ‌نگاران]] [[یونانی]] به چشم می‌خورد<ref>محمدی آشنانی، علی، حجاب در ادیان الهی، ص۲۳.</ref>. برای نمونه، [[زنان]] [[شهر]] «[[ثیب]]» در یونان دارای پوششی خاص بودند، به گونه‌ای که روی صورت را فرا می‌گرفت و مقابل [[چشم‌ها]] دو سوراخ بود تا بتوانند ببینند. همچنین حجاب در بین زنان سیبری، ساکنان [[آسیای صغیر]] و زنان شهرهای قلمرو ماد، پارسیان و [[اعراب]] وجود داشته و حجاب زنان رومانی از جلوه بیشتری برخوردار بوده است<ref>محمدی آشنانی، علی، حجاب در ادیان الهی، ص۲۳ -۲۴.</ref>. چنان که در نقش برجسته‌ها و تندیس‌های پیش از میلاد می‌توان [[مشاهده]] نمود، [[پوشاک]] زنان [[ایرانی]] در دوره مادها از لحاظ شکل با پوشاک مردان یکسان بوده و مرد و [[زن]]، تنها با تفاوتی که در [[پوشش]] سر آنان وجود داشته از هم متمایز می‌شدند<ref>ر.ک: ضیاء پور، جلیل، پوشاک باستانی ایرانیان از کهن‌ترین زمان، ص۱۷ – ۲۶.</ref>. [[لباس]] زنان اشکانی، پیراهنی گشاد، پرچین، آستین‌دار و بلند بود که تا [[زمین]] می‌رسید؛ آنان پیراهن دیگری نیز داشتند که روی اولی پوشیده و روی آن دو پیراهن، چادری به سر می‌کردند<ref>ضیاء پور، جلیل، پوشاک باستانی ایرانیان از کهن‌ترین زمان، ص۱۹۴.</ref>.
+با توجه به برخی نقوش به جامانده از دوره [[هخامنشیان]]، پوشش زنان بومی، جامه‌ای ساده و بلند، یا دارای راسته‌چین و آستین کوتاه بوده است؛ در این نقوش، برخی زنان از پهلو بر اسب سوارند و چادری مستطیلی بر روی همه لباس‌های خود انداخته و زیر آن پیراهنی با دامن بلند و در زیر آن نیز، پیراهن بلند دیگری پوشیده‌اند که تا مچ پا نمایان است<ref>ضیاء پور، جلیل، پوشاک باستانی ایرانیان از کهن‌ترین زمان، ص۷۵.</ref>.
+در میان [[ادیان الهی]]، [[زردشتیان]] دارای [[جامه]] ویژه مذهبی هستند؛ چنان که هر یک از پسران و [[دختران]]، پس از رسیدن به پانزده سالگی باید آن را به تن کنند و خودداری از [[پوشیدن]] آن، برای آنان پیامدهایی به دنبال دارد. از نظر [[دین]] [[زردشت]]، بر هر یک از مرد و [[زن]] [[واجب]] است که هنگام انجام [[مراسم عبادی]] و [[نیایش]]، سرخود را پوشانده و [[پوشش]] [[زنان]] باید به گونه‌ای باشد که هیچ یک از موهای سر زن از زیر آن بیرون نباشد<ref>محمدی آشنانی، علی، حجاب در ادیان الهی، ص۹۲ – ۹۳.</ref>.
+در قرون وسطا، مردان [[یهودی]]، زنان خود را با لباس‌هایی خاص می‌آراستند؛ اما به آنها [[اجازه]] نمی‌دادند با سر عریان در انظار عمومی ظاهر شوند<ref>دورانت، ویلیام جیمز، تاریخ تمدن، ترجمه: احمد آرام، ج۴، ص۴۸۴.</ref>. در [[عهد جدید]] نیز بر [[وجوب]] [[حجاب]] و پوشش زنان تأکید شده است<ref>کتاب مقدس، نامه اول پولس به قرنتیان، ج۱۱، ص۵ – ۷.</ref>.
+در میان [[اعراب عصر جاهلیت]]، زنان چندان پوشش را رعایت نمی‌کردند و جامه‌های آنان باز بود؛ به گونه‌ای که گردن سینه و اطراف آن پوششی نداشت<ref>زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۳، ص۲۳۱؛ شهابی، محمود، ادوار فقه، ج۲، ص۱۷۳.</ref>. حتی گاه زنان [[عرب]]، همچون مردان، به صورت عریان [[طواف]] می‌کردند و این کار را [[فضیلت]] می‌شمردند؛ تا اینکه [[قرآن]]<ref>{{متن قرآن|يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ * قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ}} «ای فرزندان آدم! در هر نمازگاهی زیور خود را بردارید و بخورید و بیاشامید و گزافکاری نکنید که او گزافکاران را دوست نمی‌دارد * بگو: چه کسی زیوری را که خداوند برای بندگانش پدید آورده و (نیز) روزی‌های پاکیزه را، حرام کرده است؟ بگو: آن (ها) در زندگی این جهان برای کسانی است که ایمان آورده‌اند، در روز رستخیز (نیز) ویژه (ی مؤمنان) است؛ این چنین ما آیات خود را برای گروهی که دانشورند روشن می‌داریم» سوره اعراف، آیه ۳۱-۳۲.</ref> آن را منع نمود<ref>بیهقی، احمد بن حسین، السنن الکبری، ج۲، ص۲۲۳.</ref> و داشتن پوشش و [[پرهیز]] از [[خودآرایی]] را بر [[زنان]] [[واجب]] ساخت<ref>{{متن قرآن|وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}} «و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسری‌هایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابسته‌ای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاه‌های زنان آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده می‌دارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱؛ {{متن قرآن|وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}} «و در خانه‌هایتان آرام گیرید و چون خویش‌آرایی دوره جاهلیت نخستین خویش‌آرایی مکنید و نماز بپا دارید و زکات بپردازید و از خداوند و فرستاده او فرمانبرداری کنید؛ جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳؛ {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا}} «ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها یشان را بر خویش نیک بپوشند؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیک‌تر است و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref>.
+[[پیش از ظهور اسلام]] در شبه [[جزیره عربستان]]، [[حجاب]] به عنوان پدیده‌ای [[عرفی]] وجود نداشت و [[زنان]] مبالاتی نسبت به آن نداشتند؛ اما با [[بعثت پیامبر]]{{صل}} و [[نزول آیات]] حجاب<ref>{{متن قرآن|وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}} «و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسری‌هایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابسته‌ای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاه‌های زنان آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده می‌دارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱؛ {{متن قرآن|وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}} «و در خانه‌هایتان آرام گیرید و چون خویش‌آرایی دوره جاهلیت نخستین خویش‌آرایی مکنید و نماز بپا دارید و زکات بپردازید و از خداوند و فرستاده او فرمانبرداری کنید؛ جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳؛ {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا}} «ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها یشان را بر خویش نیک بپوشند؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیک‌تر است و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref> از یک سو و اقدامات الزام‌آور آن حضرت{{صل}} از سوی دیگر، [[حجاب]] به عنوان یک [[ضرورت دینی]] در آن [[سرزمین]] [[واجب]] شده و رواج یافت.
+در [[منابع فقهی]]، بحث حجاب و [[پوشش زن]] در کتاب‌های «[[صلاة]]» (بحث ستر در [[نماز]])<ref>ر.ک: نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۸، ص۱۶۳.</ref> و «[[نکاح]]» (بحث جواز نگاه کردن مرد به زنی که از او [[خواستگاری]] می‌شود)<ref>ر.ک: نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۶۳.</ref> ارائه شده است.<ref>[[محمد ابراهیم شمس ناتری|شمس ناتری، محمد ابراهیم]]، [[پوشش زن - شمس ناتری و هوشمند (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۴ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۴]] ص ۲۹۱.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۳۵: / خط ۵۴: @@
 # [[پرونده:1368945.jpg|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت''']]
 # [[پرونده:1100806.jpg|22px]] [[حسن علی‌پور وحید|علی‌پور وحید، حسن]]، [[مکتب در فرآیند نواندیشی (کتاب)|'''مکتب در فرآیند نواندیشی''']]
+# [[پرونده:1379593.jpg|22px]] [[محمد ابراهیم شمس ناتری|شمس ناتری، محمد ابراهیم]]، [[پوشش زن - شمس ناتری و هوشمند (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۴ (کتاب)|'''دانشنامه فاطمی ج۴''']]
 {{پایان منابع}}