ابوبکر جعابی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط  = }}

== آشنایی اجمالی ==

ابن جعابی نزد بسیاری از [[محدثان شیعه]] و [[سنی]] به فراگیری حدیث پرداخت. [[ابن عقده]] [[ابوالعباس احمد بن محمد بن سعید کوفی]] مهم‌ترین استادش بود که نزد او به [[حفظ حدیث]] پرداخت و [[معارف دینی]] فراوانی را نیز از او آموخت. <ref>البدایة والنهایه ، ج۱۱ ، ص ۲۶۱.</ref> همچنین از کسانی چون [[ابوسهل عمرو بن حمدان]] در [[محرم]] سال ۳۰۷ هجری، <ref>رجال ( النجاشی )، ج ۱ ، ص ۲۹۰.</ref> [[محمد بن عبدالله بن ابی ایوب]] در [[ساحل]] [[شام]]، [[احمد بن عیسی بن ابی موسی]] در [[کوفه]]، <ref>الامالی ( مفید )، ص ۳۱۱ و ۳۱۸.</ref> [[حسن عبدالله بن محمد بن عباس رازی]]، [[محمد بن عبدالله بن علی بن حسین بن زید بن علی]]{{ع}}، <ref>عیون اخبارالرضا،  ج ۱ ، ص ۶۳ و ۷۳.</ref> [[موسی بن محمد بن حسن ثقفی]]، [[محمد بن قاسم محاربی]]، [[محمد بن عبیدالله عسکری]] و [[عبدالله بن محمد بن سعید بن زیاد]] [[دانش]] آموخته و [[روایت]] کرده است. <ref>معانی الاخبار، ص ۶۶.</ref> وی که شیفته [[علم]] بود، از هر فرصتی برای [[آموختن]] دانش بهره می‌‌برد. حتی [[رنج]] [[سفر]] به سرزمین‌های دیگر را نیز بر دوش می‌‌کشید. <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> زمانی برای [[دیدار]] استادش [[عبدان اهوازی]] به [[مسجد]] او رفته بود که [[ابوعلی رودباری]] [[محمد بن احمد بن قاسم]] از بزرگان [[صوفیه]] را نیز نزد عبدان دید و بیش از دویست حدیث از او آموخت. <ref>تاریخ بغداد، ج ۱ ، ص ۳۴۸.</ref> زمانی به دینور رفت و [[تصمیم]] داشت از آنجا به [[نیشابور]] برود ـ اما چون [[فارسی]] نمی‌دانست ـ منصرف شد. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸؛ تذکره الحفاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۷.</ref> او به کوفه و [[بصره]] نیز رفته و از محدثانی چون [[حسین بن علی سلولی]] و [[خالد بن نضر قرشی]] روایت کرده است. <ref>شواهدالتنزیل، ج ۲ ، ص ۱۷۹.</ref>

او هنگامی که [[تدریس]] می‌‌کرد، تمام [[روایات]] و [[اسناد]] و طرق آنها را با تکیه بر [[حافظه]] خود بیان می‌‌کرد و همه را صحیح و [[نیکو]] نقل می‌‌کرد. <ref>البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱؛ تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸.</ref> [[برتری]] وی ازآن رو بود که [[محدثان]] در گزارش روایات، در واژگان و جمله‌های [[حدیث]] [[مسامحه]] داشتند و محتوای [[روایت]] را با زبان خود بیان می‌‌کردند؛ ولی ابن جعابی عین تمام [[احادیث]] و طرق آنها را حفظ داشت و بدون کم و کاست نقل می‌‌کرد. افزون بر آن، احادیث مقطوع، مرسل، حکایت‌ها و [[اخبار]] فراوانی را نیز حفظ داشت. <ref> تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۷؛ الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> او خود مجموع محفوظاتش را چهارصد هزار حدیث بیان کرده است؛ ازهمین رو زمانی که در [[شهر رقه]] تمام کتاب‌هایی که همراه داشت بر اثر حادثه ای از بین رفت، خدمتکارش این حادثه را گزارش داد و اظهار [[ناراحتی]] کرد؛ اما ابن جعابی ضمن [[دلداری]] او گفت که نگراش نباشد؛ چون در این آثار، دویست هزار حدیث بوده که همه را با طرق و اسنادش به خاطر دارد. <ref>تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۶.</ref> او از آنجا که در ضبط و [[حفظ حدیث]]، تبحر فراوان یافته بود، افزون بر نقل، به [[نقد]] و ارزیابی روایات نیز می‌‌پرداخت؛ <ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> ازهمین رو ابن جعابی پیشوای [[زمان]] خود در [[شناخت]] [[علل الحدیث]] معرفی شده است. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸.</ref>

با اینکه او با [[دانشمندان]] [[سنی]] نشست و برخاست بسیاری داشت، به [[یقین]] [[شیعه]] بوده<ref>الفهرست ( الندیم )، ص ۲۴۷.</ref> و منابع رجالی هر دو [[فرقه]]، آن را [[تأیید]] کرده‌اند<ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> و [[رجالیان]] [[اهل]] [[سنّت]] نه تنها [[تشیع]] او را مشهور، <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۹؛ میزان الاعتدال، ج ۳ ، ص ۶۷۰.</ref> بلکه برخی غالی در آن شمرده‌اند. <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> گویا ابن جعابی با وجود [[شهرت]] تشیع‌اش، نزد اهل سنّت [[تقیه]] می‌‌کرده و [[مذهب]] خود را آشکار نمی‌کرده است. به همین سبب، یکی از [[شاگردان]] سنی او برای [[اطمینان]] از [[عقیده]] استاد، در [[خواب]] بر پایش کلماتی می‌‌نویسد. پس از چند [[روز]] می‌‌بیند که استاد در این مدت همچون اهل سنّت ـ هنگام [[وضو]] ـ پاهایش را نشسته؛ بلکه همانند [[شیعیان]] مسح می‌‌کشیده و نوشته‌ها باقی است. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۴۰.</ref> دیگر اینکه او زمانی به [[مصر]] نزد اخشید رفت، سپس به [[دمشق]] آمد، اما ناچار به علت مذهبش گریخت. <ref>تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۸.</ref>

همچنین [[ابن شاهین]] و [[ابن مظفر]] که در [[روز]] آخر به همراه [[دارقطنی]] از او عیادت کرده بودند، روز پس از درگذشت او به خانه‌اش رفتند و با تلی از کتاب‌های سوخته روبرو شدند. <ref>تذکره الحفّاظ ، ج ۳ ، ص ۹۲۸.</ref> این کار او از سوی برخی [[اهل سنّت]] [[ناپسند]] دانسته شده است. <ref>البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱؛ تذکره الحفّاظ ، ج ۳ ، ص ۹۲۸.</ref> اما گویا ابن جعابی [[هدف]] خاصی از سوزاندن آثار داشته است؛ چراکه به [[یقین]] شماری از آثار او در سده‌های پسین، با دست خط خود او وجود داشته و کسانی از جمله [[ابوالعباس نجاشی]] <ref>رجال ( النجاشی ) ، ج ۱ ، ص ۲۸۹.</ref> و [[خطیب بغدادی]] از آنها بهره برده‌اند. <ref>تاریخ بغداد، ج ۸ ، ص ۴۲۹، ۱۲ ، ص ۱۹۱ و ۱۴ ، ص ۱۵۹.</ref> [[ذهبی]] نیز از برخی آثار او استفاده کرده؛ از جمله [[تاریخ]] ولادت [[امام صادق]]{{ع}} را به گفته وی ارجاع داده است. <ref>سیر اعلام النبلاء، ج ۶ ، ص ۲۶۹.</ref>

همچنین [[روایات]] [[عیسی بن عبدالله بن محمد بن عمر بن علی بن ابی طالب]]{{ع}} از پدرانش را گردآوری کرده بود. <ref>رجال ( النجاشی ) ، ج ۲ ، ص ۱۴۶.</ref> شماری از [[احادیث]] [[عبیس  بن هشام ناشری]] در باب [[فضایل اهل بیت]]{{عم}} را نیز گرد آورده بود. <ref>الاکمال، ج ۶ ، ص ۸۰.</ref> [[عمر بن حفص بصری]] خطاها و اشتباهای [[حدیثی]] بسیاری داشته و محدثانی چون ابن جعابی [[اشتباهات]] او را گرد آورده بودند. اگرچه [[خطیب بغدادی]] بیشتر ایرادات ابن جعابی را قبول ندارد. <ref>تاریخ بغداد، ج ۱۱ ، ص ۲۴۴؛ لسان المیزان، ج ۴ ، ص ۲۸۸.</ref>.<ref>جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی (کتاب)|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی]] ج۲، ص۳۶۷ - ۳۷۰.</ref>