عصمت پیامبران در معارف و سیره رضوی: تفاوت میان نسخه‌ها

البته نکته مهمی که باید به آن توجه داشت، آن است که در برخی از بیانات [[امام رضا]] {{ع}} [[گناهان]] [[صغیره]] برای [[پیامبران]]، بخشیده شده شمرده شده است. [[فضل بن شاذان]] از نامه‌ای سخن به میان آورده است که امام رضا {{ع}} برای [[مأمون]] نوشته‌اند و ضمن آن فرموده‌اند: «همانا گناهان صغیره پیامبران بخشیده شده است»<ref>{{متن حدیث|أَنَّ ذُنُوبَ الْأَنْبِيَاءِ {{عم}} صَغَائِرُهُمْ مَوْهُوبَةٌ}}؛ (محمد بن علی بن حسین (شیخ صدوق)، عیون اخبار الرضا {{ع}}، ج۱، ص۱۳۵). یادکرد این نکته مهم لازم است که نگارنده در این مقام در صدد گزارش روایات و اثبات این مطلب است که مباحث مربوط به عصمت در آن دوران مطرح بوده است، و جرح و تعدیل روایات و جمع‌بندی و نتیجه‌گیری متقن از آنها، خود پژوهشی مستقل می‌طلبد. از این رو، خوانندگان محترم نباید مضمون این روایات را نظریه نهایی امامان {{عم}} درباره عصمت پیامبران به شمار آورند.</ref>.

در این [[روایت]] [[امام]] {{ع}} میان [[زمان]] پیش از [[نبوت]] و پس از آن یا خود گناهان صغیره تفاوتی قایل نیست؛ اما در بیانی دیگر جواز صدور گناهان صغیره از پیامبران را به زمان پیش از نبوت [[مقید]] می‌کند و ظاهراً گناهان صغیره را نیز به طور مطلق بخشوده و مجاز نمی‌داند. ایشان در [[مقام]] [[پاسخ‌گویی]] به پرسشی درباره [[آیه]] {{متن قرآن|وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى}}<ref>«آنگاه، (هر دو) از آن خوردند و شرمگاه‌هاشان بر آنان نمایان شد و آغاز کردند به نهادن برگ (درختان) بهشت بر خودشان و آدم با پروردگارش نافرمانی کرد و بیراه شد» سوره طه، آیه ۱۲۱.</ref> می‌فرماید: «آن [[عصیان]]، از گناهان صغیره بخشیده‌شده‌ای است که پیش از [[نزول وحی]] برای آنها جایز و به آنان رواست. پس هنگامی که [[خداوند]] آنها را برگزید و به آنان مقام [[پیامبری]] داد، [[معصوم]] بودند و [[مرتکب گناه]] صغیره و [[کبیره]] نمی‌شدند»<ref>{{متن حدیث|إِنَّمَا كَانَ مِنَ الصَّغَائِرِ الْمَوْهُوبَةِ الَّتِي تَجُوزُ عَلَى الْأَنْبِيَاءِ قَبْلَ نُزُولِ الْوَحْيِ عَلَيْهِمْ فَلَمَّا اجْتَبَاهُ اللَّهُ تَعَالَى وَ جَعَلَهُ نَبِيّاً كَانَ مَعْصُوماً لَا يُذْنِبُ صَغِيرَةً وَ لَا كَبِيرَةً}}؛ (محمد بن علی بن حسین (شیخ صدوق)، عیون اخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۷۴).</ref>.

[[امام رضا]] {{ع}} در بخش دیگری از بیانات خود به شبهه‌های [[عصمت پیامبران]] پاسخ می‌دهند. پیش‌تر نیز بیان شد که [[قرآن کریم]] دربردارنده [[آیات]] فراوانی است که به ظاهر نسبت داشتن گناه و [[عصیان]] را با [[پیامبران الهی]] ثابت می‌کند. وجود چنین آیاتی، سبب شده بود تا برای برخی از [[دانشمندان]] [[عصر امام رضا]] {{ع}} و نیز شخص [[مأمون عباسی]] [[شبهه]] ایجاد شود. آنان که از دیدگاه [[امام]] {{ع}} درباره عصمت پیامبران [[آگاه]] بودند، با طرح آن آیات در صدد شنیدن پاسخ امام {{ع}} در این باره بودند.

مأمون عباسی نیز در جلسه دیگری از امام {{ع}} درباره معنای برخی از آیاتی که موجب توهم نسبت گناه به پیامبران می‌شد، پرسش‌هایی پرسید. به طور کلی [[حضرت آدم]]، [[ابراهیم]]، [[یونس]]، یوسف، [[داوود]]، [[موسی]] و محمد {{صل}}، پیامبرانی بودند که درباره عصمت آنان [[پرسش‌ها]] و شبهاتی مطرح شد، و [[امام]] {{ع}} به آنها پاسخ داد.

نگاهی دقیق به متناظرات شکل گرفته، نشان این [[واقعیت]] است که در همه موارد، امام {{ع}} پاسخ‌گوی شبهه‌های [[عصمت پیامبران]] از [[گناهان]] بوده است؛ زیرا [[پرسش]] کنندگان، [[آیه]] {{متن قرآن|وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى}}<ref>«و آدم با پروردگارش نافرمانی کرد و بیراه شد» سوره طه، آیه ۱۲۱.</ref> را برای [[نقض]] [[عصمت حضرت آدم]] به کار بردند که موهم صدور [[عصیان]] و [[گناه]] از وی است. همچنین آنان آیه {{متن قرآن|لَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأَى كَوْكَبًا قَالَ هَذَا رَبِّي}}<ref>«و چون شب بر او چادر افکند ستاره‌ای دید گفت: این پروردگار من است اما هنگامی که ناپدید شد گفت: ناپدیدشوندگان را دوست نمی‌دارم» سوره انعام، آیه ۷۶.</ref> را برای نقض [[عصمت حضرت ابراهیم]] {{ع}} به زبان آوردند که موهم ستاره‌پرستی آن [[حضرت]] است. نیز از آیه {{متن قرآن|وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ}}<ref>«و یونس را (یاد کن) هنگامی که خشمناک راه خویش در پیش گرفت و گمان برد که هیچ‌گاه او را در تنگنا نمی‌نهیم پس در آن تاریکی‌ها بانگ برداشت که هیچ خدایی جز تو نیست، پاکا که تویی، بی‌گمان من از ستمکاران بوده‌ام» سوره انبیاء، آیه ۸۷.</ref> برای نقض [[عصمت]] [[حضرت یونس]] {{ع}} استفاده کردند که موهم آن است که حضرت یونس {{ع}} [[گمان]] کرده است که [[خدا]] نمی‌تواند به او دست یابد. همچنین آنان با طرح آیه معروف {{متن قرآن|وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا}}<ref>«و بی‌گمان آن زن آهنگ وی کرد و وی نیز اگر برهان پروردگار خویش را نمی‌دید آهنگ او می‌کرد بدین گونه (بر آن بودیم) تا از او زشتی و پلیدکاری را بگردانیم که او از بندگان ناب ما بود» سوره یوسف، آیه ۲۴.</ref> در صدد خدشه‌دار کردن [[عصمت حضرت یوسف]] {{ع}} برآمدند. [[شبهه]] کنندگان با طرح آیه {{متن قرآن|وَظَنَّ دَاوُودُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ}}<ref>«و داود دانست که ما او را آزموده‌ایم» سوره ص، آیه ۲۴.</ref> در صدد لکه‌دار کردن دامن [[حضرت داوود]] {{ع}} - با ساختن داستان [[دل]] باختن او به [[همسر]] «اوریا» - برآمدند. [[پرسشگران]]، از جمله خود [[مأمون عباسی]]، با طرح آیاتی همچون {{متن قرآن|فَوَكَزَهُ مُوسَى فَقَضَى عَلَيْهِ قَالَ هَذَا مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ}}<ref>«پس موسی مشتی بر او زد که او را کشت، (موسی) گفت: این از کار شیطان است» سوره قصص، آیه ۱۵.</ref>، {{متن قرآن|قَالَ فَعَلْتُهَا إِذًا وَأَنَا مِنَ الضَّالِّينَ}}<ref>«گفت: آن را هنگامی کردم که از ناآگاهان بودم» سوره شعراء، آیه ۲۰.</ref> و {{متن قرآن|وَلَمَّا جَاءَ مُوسَى لِمِيقَاتِنَا وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ قَالَ لَنْ تَرَانِي}}<ref>«و چون موسی به وعده‌گاه ما آمد و پروردگارش با وی سخن سر کرد، گفت: پروردگارا! خویش را به من بنمای تا در تو بنگرم، فرمود: مرا هرگز نخواهی دید اما در این کوه بنگر! اگر بر جای خود استوار ماند مرا نیز خواهی دید و همین که پروردگارش بر آن کوه تجلّی کرد آن را با خاک یکسان ساخت و موسی بیهوش افتاد و چون به خویش آمد، گفت: پاکا که تویی! به پیشگاهت توبه آوردم و من نخستین مؤمنم» سوره اعراف، آیه ۱۴۳.</ref> در صدد صدمه زدن به [[عصمت حضرت موسی]] {{ع}} نیز بودند که همگی ناظر به [[عصمت]] از گناه‌اند.