اجتهاد عقلی: تفاوت میان نسخه‌ها

اجتهاد عقلی یعنی صدور [[حکم]] با توجه به [[منافع]] و مصلحت‌های [[امت]] که فقط پایه‌های [[عقلی]] داشته باشد و از جانب مجتهدین به عنوان منافع علیای امت شناخته شود. گفته می‌شود که هرگونه [[اصلاح‌گرایی]] [[دینی]] که به مقصد [[دفاع]] از منافع [[مسلمانان]] به راه انداخته شود، در جمع اجتهاد عقلی قابل بررسی است.

شماری از [[فقهای اهل سنت]]، دامنه مسئله ملازمه عقلی و [[صحت]] اجتهاد عقلی را به عرصه [[عقلانیت]] [[نبی]] کشانده و برای [[پیامبر]] {{صل}} دو نوع [[بینش]] را به [[اثبات]] رسانده‌اند: نخست بینش حاصل از [[وحی]] که ویژه آن [[حضرت]] بوده و قابل تسری به دیگران نمی‌باشد و دوم بینش حاصل از عقلانیت [[اجتهادی]] نبی، که با انسان‌های دیگر مشترک و هم‌طراز می‌باشد<ref>التحریر، ص۵۲۵؛ اصول الفقه، ج۲، ص۹۱؛ التبصره، ص۵۲۱.</ref>.

به [[اعتقاد]] اینان وحی یک [[امر الهی]] است که [[اختیار]] آن در دست نبی نیست، تا هر [[زمان]] که بخواهد با عالم [[غیب الهی]] [[ارتباط]] برقرار سازد. نبی نیز مانند دیگران احتیاج به [[تعقل]] و عمل به [[عقل]] دارد<ref>المستصفی، ج۲، ص۳۵۵.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۹، ص۲۶۰.</ref>

اجتهاد عقلی به معنای [[شناختن حق]] [[آزادی]] اجتهاد برای کسانی است که فاقد صلاحیت‌های تعریف شده در [[اجتهاد فقاهتی]] هستند.

کسانی که به صرف، داشتن اطلاعاتی مختصر در مورد [[دین]] به خود یا به دیگران [[حق]] اجتهاد و اظهار نظر در دین را می‌دهند، [[پیروان]] تز اجتهاد عقلی هستند. نظریة «اجتهاد عقلی یا [[آزاد]]» [[شبیه]] [[نظریه]]«تعمیم [[امامت]]» است که عده‌ای با تکیه بر این نظریه [[معتقد]] بودند: [[امامت]] در فرد خاصی منحصر نیست و همه [[آحاد]] [[مردم]] می‌توانند [[امام]] و [[رهبر]] خود باشند.

«[[اجتهاد]] [[آزاد]]» را می‌توان نمود دیگری از [[بینش]] التقاطی، آن هم از نوع غربی آن دانست. ؛ چراکه این [[فکر التقاطی]] تحت تاثیر [[فرهنگ]] [[غرب]]، مطرح شده است.

[[شهید مطهری]] معتقد است: «برخی دیگر که به مسایل [[روز]] توجه دارند و درباره [[آینده]] می‌اندیشند متاسفانه سخاوتمندانه از [[اسلام]] مایه می‌گذارند. سلیقه روز را معیار قرار می‌دهند و به نام «اجتهاد آزاد» به جای آنکه اسلام را معیار [[حق و باطل]] [[زمان]] قرار دهند، سلیقه و [[روح]] [[حاکم]] بر زمان را معیار اسلام قرار می‌دهند. مثلاً مهریه نباید باشد چون زمان نمی‌پسندد. [[تعدد زوجات]]، یادگار [[عهد]] [[بردگی]] [[زن]] است، پوشیدگی هم همینطور، اجازه و [[مضاربه]] و مزارعه هم یادگار عهد فئودالیسم است و فلان [[حکم]] دیگر یادگار عهدی دیگر، اسلام [[دین]] [[عقل]] و اجتهاد است. اجتهاد چنان است و چنین حکم می‌کند».

در بینش فوق «اجتهاد آزاد» پوششی است برای [[مشروعیت]] دادن به آنچه که از دیگران اخذ شده است. ریشه این [[تفکر]] چیست؟ و تز «اجتهاد آزاد» از کجا آمده است؟ استاد [[شهید]] ریشه این تفکر را تجدد‌گرایی افراطی می‌داند. «به هر حال تجددگرایی افراطی - که هم در [[شیعه]] وجود داشته و دارد و هم در [[سنی]] - و در [[حقیقت]] عبارت است از آراستن اسلام به آن چه از اسلام نیست و پیراستن آن از آنچه از اسلام هست، به منظور رنگ زمان زدن و باب طبع زمان کردن آفت بزرگی برای [[نهضت]] است و [[وظیفه]] رهبر نهضت است که جلوی آن را بگیرد»<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص۹۵.</ref>.

[[رده:اصطلاحات فقهی]]