←علم الکتاب در آیه ۴۰ سوره نمل
بدون خلاصۀ ویرایش |
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
بیتردید آن فرد از [[قدرت]] و توانی شگرف برخوردار بوده که توانسته است تخت بزرگ بلقیس را از سرزمین [[سبا]] در چشم برهم زدنی جابجا کرده و نزد آن حضرت حاضر کند. روشن است این قدرت و توان، جسمانی نبوده است؛ زیرا ایشان برای این کار حرکت نکرد و تخت را خود به آنجا حمل نکرد؛ علاوه بر آنکه حمل چنان تختی کار یک نفر و یک لحظه نبود؛ بلکه به تعدادی افراد [[قوی]]، وسایل و زمانی طولانی نیاز داشت. [[قرآن کریم]] انجام دهنده این کار را صاحب [[دانشی از کتاب]] معرفی میکند: {{متن قرآن|الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ}}. این توصیف [[قرآن]] از ایشان و به دنبال آن نقل [[توانایی]] او در جابجایی تخت بلقیس نشان دهنده آن است که این [[دانش]]، علت [[توانمندی]] او بر این کار بوده است<ref>مفسران نیز همین نکته را از این تعبیر قرآنی برداشت کردهاند. ر.ک: المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۵، ص۳۶۳؛ تفسیر نمونه، ج۱۵، ص۴۶۹؛ من هدى القرآن، ج۹، ص۱۹۳؛ تفسیر آسان، ج۱۵، ص۶۸؛ مفاتیح الغیب، ج۲۴، ص۵۵۷؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج۳، ص۳۶۷؛ التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، ج۱۹، ص۳۰۳ و....</ref>. پس توانایی [[خارقالعاده]] او منسوب به دانشی است که [[خداوند]] از آن به عنوان {{متن قرآن|عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ}} یاد کرده است<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[قلمرو علم امام از دیدگاه آیات روایات و اصحاب ائمه (پایاننامه)|قلمرو علم امام از دیدگاه آیات روایات و اصحاب ائمه]] (فصل اول).</ref>. | بیتردید آن فرد از [[قدرت]] و توانی شگرف برخوردار بوده که توانسته است تخت بزرگ بلقیس را از سرزمین [[سبا]] در چشم برهم زدنی جابجا کرده و نزد آن حضرت حاضر کند. روشن است این قدرت و توان، جسمانی نبوده است؛ زیرا ایشان برای این کار حرکت نکرد و تخت را خود به آنجا حمل نکرد؛ علاوه بر آنکه حمل چنان تختی کار یک نفر و یک لحظه نبود؛ بلکه به تعدادی افراد [[قوی]]، وسایل و زمانی طولانی نیاز داشت. [[قرآن کریم]] انجام دهنده این کار را صاحب [[دانشی از کتاب]] معرفی میکند: {{متن قرآن|الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ}}. این توصیف [[قرآن]] از ایشان و به دنبال آن نقل [[توانایی]] او در جابجایی تخت بلقیس نشان دهنده آن است که این [[دانش]]، علت [[توانمندی]] او بر این کار بوده است<ref>مفسران نیز همین نکته را از این تعبیر قرآنی برداشت کردهاند. ر.ک: المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۵، ص۳۶۳؛ تفسیر نمونه، ج۱۵، ص۴۶۹؛ من هدى القرآن، ج۹، ص۱۹۳؛ تفسیر آسان، ج۱۵، ص۶۸؛ مفاتیح الغیب، ج۲۴، ص۵۵۷؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج۳، ص۳۶۷؛ التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، ج۱۹، ص۳۰۳ و....</ref>. پس توانایی [[خارقالعاده]] او منسوب به دانشی است که [[خداوند]] از آن به عنوان {{متن قرآن|عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ}} یاد کرده است<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[قلمرو علم امام از دیدگاه آیات روایات و اصحاب ائمه (پایاننامه)|قلمرو علم امام از دیدگاه آیات روایات و اصحاب ائمه]] (فصل اول).</ref>. | ||
=== [[علم الکتاب]] در [[آیه]] ۴۳ [[سوره رعد]] === | |||
[[قرآن کریم]] در آیهای دیگر از کسی یاد کرده که نزد او علم الکتاب است: {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}<ref>و کافران میگویند: تو فرستاده (خداوند) نیستی؛ بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> در این [[آیه کریمه]] [[خداوند متعال]] در مقابل سخنان [[کفار]] که [[نبوت]] [[پیامبر گرامی]]{{صل}} را [[انکار]] میکردند، به پیامبرش میفرماید: «به آنان بگو: کافی است که [[خداوند]] و کسی که [[علم کتاب]] نزد اوست، میان من و شما [[گواه]] باشند». بنابراین در این آیه «علم الکتاب» با [[شهادت]] بر نبوت [[پیامبر خدا]]{{صل}} گره خورده است. مطابق این آیه، فردی صاحب «علم الکتاب» معرفی شده است. وقتی این تعبیر را با تعبیر آیه سابق {{متن قرآن|عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ}} مقایسه میکنیم، افزون بر شباهت موجود میان این دو آیه، متوجه این تفاوت میشویم که در آیه پیشین، جناب [[آصف]] به بخشی از «الکتاب» [[دست]] یافته بود؛ اما مطابق این آیه فردی به تمام کتاب «علم الکتاب» دست یافته است؛ زیرا اطلاق علم الکتاب، برخلاف مورد قبلی دلالت بر آن دارد که [[علم تمام کتاب]] نزد این فرد بوده است. | |||
در [[تفسیر]] این آیه نیز همانند آیه پیشین، [[اختلاف]] است: | |||
# برخی مقصود از «الکتاب» را در این آیه، [[تورات]]، [[انجیل]] یا دیگر [[کتابهای آسمانی]] دانستهاند. بنابراین تفسیر، علم الکتاب یعنی [[علم به کتابهای آسمانی]] گذشته. مطابق این تفسیر، شهادت علمای [[اهل کتاب]] علمای [[یهود]] و [[نصاری]] بر نبوت [[پیامبر اکرم]]{{صل}}، از شواهد [[راستی]] ادعای آن حضرت شمرده شده است؛ زیرا در کتابهای آسمانی مانند [[تورات]] و [[انجیل]] از آمدن [[پیامبر خاتم]]{{صل}} و ویژگیهای ایشان خبر داده شده بود؛ بنابراین [[تصدیق]] و [[تأیید]] علمای یهود و نصاری از [[دلایل]] [[درستی]] [[نبوت]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} شمرده میشود<ref>جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۳، ص۱۱۸؛ تفسیر القرآن العظیم (ابن کثیر)، ج۴، ص۴۰۷؛ الجامع لأحکام القرآن، ج۱۰، ص۳۳۵؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج۲، ص۵۳۶؛ التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، ج۱۳، ص۱۹۴.</ref>. | |||
# برخی گفتهاند، مراد از الکتاب، همان [[قرآن کریم]] است. بنابراین [[علم]] به «الکتاب» یعنی علم به [[حقایق]] و [[معارف قرآن]]. از آنجا که [[قرآن]] [[معجزه جاوید]] [[رسول خدا]]{{صل}} است؛ کسی که به حقایق آن [[آگاه]] باشد، [[شاهد]] و [[گواه]] بر درستی [[ادعای نبوت]] [[پیامبر اعظم]]{{صل}} خواهد بود<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۱، ص۳۸۴؛ تفسیر نمونه، ج۱۰، ص۲۵۳؛ الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن، ج۱۵، ص۳۴۹؛ تفسیر أحسن الحدیث، ج۵، ص۲۵۹؛ کوثر، ج۵، ص۵۷۵.</ref>. | |||
# برخی نیز [[آیه]] یاد شده را این گونه [[تفسیر]] کردهاند که مراد از الکتاب، همان [[لوح محفوظ]] یا [[کتاب مبین]] است<ref>ر.ک: تفسیر اثنا عشری، ج۶، ص۴۰۷؛ مفاتیح الغیب، ج۱۹، ص۵۵؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، ج۷، ص۱۶۶؛ ماهیت و قلمرو علم الکتاب، معرفت، ش۱۸۷، ص۴۷.</ref>. بنابر یکی از این [[تفسیرها]]، [[شهادت]] کسی که دارای [[علم الکتاب]] است، در کنار شهادت [[خداوند]]، در واقع [[تذکر]] و هشداری به [[کفار]] و [[اتمام حجت]] بر آنان است که متوجه باشند که اگر چه در این [[دنیا]]، بر اساس [[امور دنیوی]] و ظاهری میتوانند [[معجزات]] و دلایل روشن پیامبر اعظم{{صل}} را نپذیرند؛ اما بدانند که خداوند و فرد یا افرادی که بر لوح محفوظ و حقایق [[جهان]]، آگاهند، گواه [[راستی]] نبوت ایشان بوده و در [[قیامت]] علیه آنان شهادت خواهند داد. این گونه شهادتها، افزون بر هشدار به کفار، تأییدی برای [[پیامبر]]{{صل}} است تا از انکارهای آنان، ملول نشده و با دلی آرام به [[رسالت]] خود ادامه دهند. | |||
با توجه به شباهت این آیه و آیه ۴۰ [[سوره مبارکه نمل]]، این احتمال تقویت میشود که مراد از «الکتاب» در دو آیه یاد شده، یک چیز باشد. در روایاتی نیز این دو [[آیه]] در [[سیاق]] واحدی [[تفسیر]] شدهاند. در این [[روایات]]، ضمن آنکه [[شأن نزول آیه]] دوم، امیرالمؤمنین علی{{ع}} معرفی شده، [[علم]] ایشان، یعنی «[[علم الکتاب]]» با علم جناب [[آصف]]، یعنی «[[علم من الکتاب]]» مقایسه شده است<ref>ر.ک: بصائر الدرجات، ص۲۱۲ـ۲۱۳.</ref>. | |||
صرف نظر از [[داوری]] در مورد دیدگاههای مطرح شده در مورد این دو آیه، میتوان چنین گفت که اگر مقصود از «علم الکتاب» ، [[علم به لوح محفوظ]] باشد، با توجه به مقایسه دو آیه بین «علم الکتاب» و «علم من الکتاب»، علم الکتاب، علم به تمام [[لوح محفوظ]] خواهد بود که از آن میتوان [[جامعیت]] [[علوم]] صاحب آن را [[استنباط]] کرد<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[قلمرو علم امام از دیدگاه آیات روایات و اصحاب ائمه (پایاننامه)|قلمرو علم امام از دیدگاه آیات روایات و اصحاب ائمه]] (فصل اول).</ref>. | |||
=== صاحب علم من الکتاب === | === صاحب علم من الکتاب === | ||