حدیث علی مع الحق: تفاوت میان نسخه‌ها

| مداخل مرتبط = [[حدیث علی مع الحق در کلام اسلامی]]

[[امام علی]]{{ع}} از نخستین روزهای نزول وحی، در کنار [[پیامبر]] بود و [[آیات قرآن]] و صدای [[جبرئیل]] را می‌شنید و [[معارف قرآن]] را از پیامبر می‌آموخت و [[فکر]] و جانش، [[کلام]] و زندگی‌اش، گفتار و کردارش همه [[قرآنی]] بود. تعبیر معیّت دربارۀ [[علی و حق]] آمده است: {{متن حدیث|علیّ مع الحقّ و الحقّ مع علیّ}}<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۴۲۱؛ [[حسن علی‌پور وحید|علی‌پور وحید، حسن]]، [[مکتب در فرآیند نواندیشی (کتاب)|مکتب در فرآیند نواندیشی]]، ص۴۳.</ref>.

==[[حق]] و علی ==

[[حق]]، معیار سنجش اشخاص، [[احزاب]]، [[اعمال]] و اقوال است و میزانی است که با عرضه‌کردن هر سخن و هر عمل بر آن، حقانیت یا بطلانش روشن می‌شود. در [[احادیث]] متعدّد، [[امیر المؤمنین]]{{ع}} و حق، همراه و با هم و یکی دانسته شده است، این، هم [[عصمت امام علی]]{{ع}} را می‌رساند، هم بر حق بودن او را در همۀ جبهه‌ها و در تعارض با همۀ اشخاص<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۴۱۷.</ref>.

[[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمود: "علی با حق است و [[حق با علی است]]، هرجا که او باشد، حق هم همانجا و بر محور او می‌گردد"<ref>{{متن حدیث|عَلِيٌّ مَعَ الْحَقِّ وَ الْحَقُّ مَعَ عَلِيٍّ يَدُورُ مَعَهُ حَيْثُمَا دَار}}؛ موسوعة الامام علی بن ابی طالب ج ۲ ص۲۳۷</ref>. [[همراهی]] علی{{ع}} با حق و این معیّت، روشن‌ترین دلیل بر حقانیّت او و [[گمراه]] بودن [[دشمنان]] اوست. این [[حقیقت]]، هم به صورت خبری نقل شده است، مثل [[حدیثی]] که گذشت، هم به صورت [[دعا]] و خواسته از درگاه، [[خدا]]، مثل این تعبیر: "خدایا هرجا که علی{{ع}} بود، حق را بر مدار او بگردان"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ أَدِرِ الْحَقَّ مَعَ عَلِيٍّ حَيْثُمَا دَار}}؛ موسوعة الامام علی بن ابی طالب ج ۲ ص۲۳۸</ref>. چنین سخنانی دربارۀ [[عمّار یاسر]] هم از زبان [[پیامبر خدا]] نقل شده است و این معیاری بود که برای افراد مردّد در جبهۀ [[صفین]]، طرف حق را نشان می‌داد.

[[حدیث]] {{متن حدیث|عَلِيٌّ مَعَ الْحَقِّ وَ الْحَقُّ مَعَ عَلِيٍّ يَدُورُ مَعَهُ حَيْثُمَا دَار}} وسیله‌ای برای [[حق‌شناسی]] و باطل‌شناسی در صحنه‌های [[فتنه]] و موارد مشتبه است و دلیلی بر [[امامت]] آن حضرت است. این [[حدیث]]، علاوه‌ بر منابع [[شیعی]]، در کتب [[اهل سنت]] هم آمده است<ref>کتاب حق با علی است از مهدی فقیه ایمانی</ref>. هماهنگی و با هم بودن علی{{ع}} و [[قرآن]] نیز که همین مفاهیم و نتایج را دربر دارد، در [[احادیث]] متعدّدی آمده است، از جمله حدیث [[پیامبر اکرم]]{{صل}}: {{متن حدیث|عَلِيٌّ مَعَ الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ مَعَ عَلِيٍّ لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْض‏}}<ref>کشف الغمه ج۱ ص۱۴۸</ref> در حدیث دیگری از قول [[پیامبر خدا]]، همراه بودن علی{{ع}} با [[حق]] و با قرآن یکجا بیان شده است: {{متن حدیث| عَلَيَّ مَعَ الْحَقِّ وَ الْقُرْآنِ وَ الْحَقِّ وَ الْقُرْآنِ مَعَهُ وَ لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَى الْحَوْضِ}}.<ref>موسوعة الامام علی بن ابی طالب ج ۲ ص۲۳۷</ref> آنچه در [[فرهنگ]] عامیانه و زبان [[مردم]] رایج است ([[حق با علی است]]) با تکیه بر همین پشتوانه‌های [[حدیثی]] است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۴۱۷.</ref>.

== مدلول حدیث ==

متکلمان اسلامی در منابع خویش با توجه به محتوای حدیث، دلالت‌های [[کلامی]] متعددی را مطرح کرده‌اند که در ذیل بیان می‌شود:

# '''[[عصمت امام]]''': این حدیث بر [[عصمت امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت دارد؛ چراکه [[عصمت]]، همان ملازمت با [[حق]] و صواب و عدم [[خطا]] در اقوال و [[افعال]] است و اگر صدور خطا از ایشان ممکن بود، [[پیامبر]]{{صل}} به طور مطلق نمی‌فرمود که حق با علی{{ع}} است<ref>تلخیص الشافی، ج۲، ص۲۵۷؛ أبھی المداد، ج۱، ص۸۰۸؛ متشابه القرآن، ج۲، ص۴۲؛ احقاق الحق، ج۷، ص۴۷۱؛ بحارالأنوار، ج۳۸، ص۲۹؛ منار الهدی، ص۶۶۵؛ المیزان، ج۱۴، ص۲۲۹.</ref>. [[شیخ مفید]] در این زمینه می‌نویسد: کسی که متصف به چنین خصلت‌هاست جایز نیست که در [[دین]] خطا کرده و یا در [[احکام]] [[شک]] کند<ref>الفصول المختاره، ص۳۳۹.</ref>. حتی ابن‌تیمیه نیز ـ به فرض صحت صدور حدیث ـ به ملازمه آن با عصمت اعتراف کرده است<ref>منهاج السنة النبویة، ج۴۲، ص٢۴١.</ref>.

# '''[[افضلیت]]''': بدون شک کسی که هم‌مدار با حق بوده و از ویژگی عصمت برخوردار می‌باشد، بر کسانی که فاقد چنین ویژگی هستند، [[برتری]] دارد.

# '''[[امامت]] و خلافت امام''': با توجه به اینکه عصمت و افضلیت از [[شرایط امامت]] است<ref>ر.ک: دانشنامه کلام اسلامی، ج۱، مدخل افضلیت امام.</ref>؛ این حدیث که بیانگر عصمت و [[افضلیت امیرالمؤمنین]]{{ع}} است، بر امامت و [[خلافت]] آن حضرت دلالت می‌کند. علاوه بر این در برخی از [[روایات]] این حدیث، بر [[امامت علی]]{{ع}} تصریح شده است<ref>اثبات الهداة، ج۲، ص۱۵۱؛ ج۳، ص۱۳۰.</ref>. چنان‌که [[احتجاج]] به آن با [[اصحاب شورا]] نیز مؤید همین مطلب است.

# '''[[فصل الخطاب]] بودن قول و فعل [[امام]] در امور''': مدلول روشن حدیث «علیّ مع الحق» این است که در مواردی که میان [[اصحاب]] در مسائل [[دینی]] [[اختلاف]] واقع می‌شد، قول و فعل [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} [[فصل الخطاب]] و معیار [[تشخیص حق]] از [[باطل]] بود؛ [[حدیث]] {{متن حدیث|أنت تبيّن لأمّتي ما اختلفوا فيه من بعدي‌}}<ref>المستدرک، ج۳، ص۱۴۲.</ref> نیز مؤید این مطلب است. به این جهت است که در مسایل [[فقهی]] مورد اختلاف، رأی امیرالمؤمنین{{ع}} فصل الخطاب بود<ref>ابکار الافکار، ج۵، ص۲٠٩؛ الانصاف فی مسایل دام فیها الخلاف، ج۱، ص۱۰۱.</ref>. فخررازی در مسئله [[حکم شرعی]] بلند خواندن {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ}} آورده که [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} به تواتر ثابت شده که {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ}} را بلند می‌خوانده است و هر کس در دینش به علی بن ابی‌طالب [[اقتدا]] کنند هدایت یافته است؛ چراکه طبق فرمایش [[پیامبر]]{{صل}} [[حق]] همیشه با علی است<ref>مفاتیح الغیب، ج۱، ص۱۸۰.</ref>.<ref>[[احمد شجاعی|شجاعی، احمد]]، [[حدیث علی مع الحق (مقاله)|مقاله «حدیث علی مع الحق»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۳ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۳]]، ص ۴۷۵؛ [[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[براهین و نصوص امامت (کتاب)|براهین و نصوص امامت]]، ص۶۳.</ref>

[[رده:فضائل امام علی]]