مرجئه در تاریخ اسلامی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
| عنوان مدخل = مرجئه | | عنوان مدخل = مرجئه | ||
| مداخل مرتبط = [[مرجئه در کلام اسلامی]] - [[مرجئه در تاریخ اسلامی]] - [[مرجئه در معارف مهدویت]] - [[مرجئه در فقه سیاسی]] | | مداخل مرتبط = [[مرجئه در کلام اسلامی]] - [[مرجئه در تاریخ اسلامی]] - [[مرجئه در معارف مهدویت]] - [[مرجئه در فقه سیاسی]] | ||
| پرسش مرتبط = | | پرسش مرتبط = | ||
}} | }} | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
نام این [[فرقه]] از کلمه «[[ارجاء]]» گرفته شده که در لغت به دو معنی آمده است: یکی انجام دادن کاری پس از کار دیگر، و معنی دوم آن [[امید]] داشتن به [[آینده]] است. در علت نامگذاری این فرقه چند وجه ذکر شده است؛ از آن جمله اینکه [[پیروان]] این فرقه [[نیت]] و [[عقیده]] را اصل شمردند و گفتار و [[کردار]] را بیاهمیت دانستهاند. دیگر اینکه آنها [[معتقد]] بودند همانگونه که [[عبادت]] کردن با [[کفر]] سودی ندارد، [[گناه]] کردن هم چیزی از [[ایمان]] نمیکاهد. سومین وجه، آنکه «ارجاء» به معنی [[امیدوار]] کردن است که این فرقه مرتکبین [[گناهان کبیره]] را با ادای [[شهادتین]] از مزیت ایمان [[نومید]] نمیساختند و آنان را [[کافر]] نمیدانستند و برای همه امید [[آمرزش]] داشتند. | نام این [[فرقه]] از کلمه «[[ارجاء]]» گرفته شده که در لغت به دو معنی آمده است: یکی انجام دادن کاری پس از کار دیگر، و معنی دوم آن [[امید]] داشتن به [[آینده]] است. در علت نامگذاری این فرقه چند وجه ذکر شده است؛ از آن جمله اینکه [[پیروان]] این فرقه [[نیت]] و [[عقیده]] را اصل شمردند و گفتار و [[کردار]] را بیاهمیت دانستهاند. دیگر اینکه آنها [[معتقد]] بودند همانگونه که [[عبادت]] کردن با [[کفر]] سودی ندارد، [[گناه]] کردن هم چیزی از [[ایمان]] نمیکاهد. سومین وجه، آنکه «ارجاء» به معنی [[امیدوار]] کردن است که این فرقه مرتکبین [[گناهان کبیره]] را با ادای [[شهادتین]] از مزیت ایمان [[نومید]] نمیساختند و آنان را [[کافر]] نمیدانستند و برای همه امید [[آمرزش]] داشتند. | ||
[[مرجئه]] از [[مخالفان]] سرسخت [[خوارج]] بودند؛ زیرا خوارج میگفتند: [[مسلمانان]] با [[ارتکاب گناه]] [[کبیره]] کافر میشود؛ اما مرجئه برخلاف آنان عقیده داشتند که [[مسلمان]] با ارتکاب کبیره از [[اسلام]] خارج نمیشوند و همین عقیده باعث شد که [[سیاست]] خود را بر [[سکوت]] بنا کنند و بگویند که اگر [[خلیفه]] [[مرتکب کبیره]] شود از ایمان خارج نیست و [[واجب الاطاعه]] است!<ref>نک: فرهنگ فرق اسلامی، محمدجواد مشکور، ص۴۰۲.</ref>. | [[مرجئه]] از [[مخالفان]] سرسخت [[خوارج]] بودند؛ زیرا خوارج میگفتند: [[مسلمانان]] با [[ارتکاب گناه]] [[کبیره]] کافر میشود؛ اما مرجئه برخلاف آنان عقیده داشتند که [[مسلمان]] با ارتکاب کبیره از [[اسلام]] خارج نمیشوند و همین عقیده باعث شد که [[سیاست]] خود را بر [[سکوت]] بنا کنند و بگویند که اگر [[خلیفه]] [[مرتکب کبیره]] شود از ایمان خارج نیست و [[واجب الاطاعه]] است!<ref>نک: فرهنگ فرق اسلامی، محمدجواد مشکور، ص۴۰۲.</ref>. | ||
بنا به نظری خاستگاه این فرقه «[[دمشق]]» بوده و بانیان آن تحت [[نفوذ]] پارهای عوامل [[مسیحی]] در پایتخت [[بنیامیه]] به وجود آمدهاند<ref>تاریخ علم کلام و مذاهب اسلامی، علی محمد ولوی، ج۲، ص۳۰۷ به نقل از تاریخ سیاسی اسلام، حسن ابراهیم حسن، ج۱، ص۴۰۹.</ref>. به طور مسلم صرف نظر از آنکه مرجئه از نظر جغرافیایی در کدام یک از [[بلاد اسلامی]] پدید آمده باشند و یا اساساً خلفای [[جبار]] [[اموی]] خود عامل پدید آمدن این فرقه باشند، طرز [[تفکر]] مرجئی توجیه کننده حکومتهای سراسر [[فساد]] و [[ظلم]] [[بنی امیه]] بود و [[امویان]] مروج این فرقه بودند. | بنا به نظری خاستگاه این فرقه «[[دمشق]]» بوده و بانیان آن تحت [[نفوذ]] پارهای عوامل [[مسیحی]] در پایتخت [[بنیامیه]] به وجود آمدهاند<ref>تاریخ علم کلام و مذاهب اسلامی، علی محمد ولوی، ج۲، ص۳۰۷ به نقل از تاریخ سیاسی اسلام، حسن ابراهیم حسن، ج۱، ص۴۰۹.</ref>. به طور مسلم صرف نظر از آنکه مرجئه از نظر جغرافیایی در کدام یک از [[بلاد اسلامی]] پدید آمده باشند و یا اساساً خلفای [[جبار]] [[اموی]] خود عامل پدید آمدن این فرقه باشند، طرز [[تفکر]] مرجئی توجیه کننده حکومتهای سراسر [[فساد]] و [[ظلم]] [[بنی امیه]] بود و [[امویان]] مروج این فرقه بودند. | ||
به ادعای مؤلف «الملل و النحل» اولین کسی که قائل به «ارجاء» شد، [[حسن بن محمد حنفیه]] (متوفای سال ۹۵) است که مکتوباتی برای [[حاکمان]] [[شهرها]] مینوشت و در آنها [[حکم]] به آن کرد که صاحب [[کبیره]] [[کافر]] نمیشود؛ زیرا [[طاعات]] و [[ترک معاصی]] از [[ایمان]] نیست تا با زائل شدن آن ایمان از میان برود<ref>الملل و النحل، ج۱، ص۲۲۸.</ref>. وی از چندین چهره به عنوان بزرگان و [[رجال]] [[مرجئه]] یاد میکند که عموماً ساکن [[کوفه]] بودهاند؛ مانند: [[ذر بن عبدالله بن زراره کوفی]] (متوفای سال ۸۰) [[عمرو بن مره جملی مرادی کوفی]] (متوفای سال ۱۱۸)، [[محارب بن زیاد سدوسی]] [[قاضی کوفه]] (متوفای سال ۱۱۸)، [[حماد بن سلیمان]] از فقهای کوفه (متوفای سال ۱۲۰)، [[عمرو بن ذر بن عبدالله بن زراره کوفی]] (متوفای سال ۱۵۳) از سران مرجئه کوفه و [[قاضی ابویوسف]](متوفای سال ۱۸۲) [[قاضی]] [[شهر کوفه]] و اولین کسی که عنوان «[[قاضی القضات]]» یافت<ref>نک: الملل و النحل، ج۲، ص۲۲۳تا ۲۳۴.</ref>. | به ادعای مؤلف «الملل و النحل» اولین کسی که قائل به «ارجاء» شد، [[حسن بن محمد حنفیه]] (متوفای سال ۹۵) است که مکتوباتی برای [[حاکمان]] [[شهرها]] مینوشت و در آنها [[حکم]] به آن کرد که صاحب [[کبیره]] [[کافر]] نمیشود؛ زیرا [[طاعات]] و [[ترک معاصی]] از [[ایمان]] نیست تا با زائل شدن آن ایمان از میان برود<ref>الملل و النحل، ج۱، ص۲۲۸.</ref>. وی از چندین چهره به عنوان بزرگان و [[رجال]] [[مرجئه]] یاد میکند که عموماً ساکن [[کوفه]] بودهاند؛ مانند: [[ذر بن عبدالله بن زراره کوفی]] (متوفای سال ۸۰) [[عمرو بن مره جملی مرادی کوفی]] (متوفای سال ۱۱۸)، [[محارب بن زیاد سدوسی]] [[قاضی کوفه]] (متوفای سال ۱۱۸)، [[حماد بن سلیمان]] از فقهای کوفه (متوفای سال ۱۲۰)، [[عمرو بن ذر بن عبدالله بن زراره کوفی]] (متوفای سال ۱۵۳) از سران مرجئه کوفه و [[قاضی ابویوسف]](متوفای سال ۱۸۲) [[قاضی]] [[شهر کوفه]] و اولین کسی که عنوان «[[قاضی القضات]]» یافت<ref>نک: الملل و النحل، ج۲، ص۲۲۳تا ۲۳۴.</ref>. | ||
همچنین بسیاری از دیگر بنیانگذاران [[فِرق]] مرجئه و همچنین [[علما]] و فقهای ایشان مانند [[یونس بن عون]] بنیانگذار یونسیه و [[غسان]] مرجی بنیانگذار غسانیه و [[عبید بن مهران کوفی]] بنیانگذار عبیدیه از بزرگان و علمای کوفه بودند. | همچنین بسیاری از دیگر بنیانگذاران [[فِرق]] مرجئه و همچنین [[علما]] و فقهای ایشان مانند [[یونس بن عون]] بنیانگذار یونسیه و [[غسان]] مرجی بنیانگذار غسانیه و [[عبید بن مهران کوفی]] بنیانگذار عبیدیه از بزرگان و علمای کوفه بودند. | ||
بنابراین شاید درست این باشد که خاستگاه مرجئه را باید «کوفه» دانست. از آنجا که [[حُکم]] به [[کفر]] [[مرتکب کبیره]] در کوفه آشکار شد ([[خوارج]])، احتمالاً نخستین عکسالعملها در مقابل آن هم در همین [[شهر]] با پیدایش مرجئه صورت گرفته است<ref>تاریخ علم کلام و مذاهب اسلامی، ج۲، ص۳۰۸-۳۰۹.</ref>. مرجئه درباره [[حکومت امویان]] [[معتقد]] بودند که [[فرمانروایی]] ایشان خواست [[خدا]] بوده و به همین جهت [[حکومت]] آنان [[مشروع]] است؛ حتی اگر گناهانی مرتکب شده باشند. فقط باید با کسانی [[مبارزه]] کرد که به روی [[مسلمانان]] [[شمشیر]] میکشند که منظور آنان خوارج بود. [[حجاج بن یوسف ثقفی]] [[حاکم]] [[جبار]] [[عراق]] از مجامع مرجئه [[پشتیبانی]] میکرد و به [[سعید بن جبیر کوفی]] سردار [[سیاه پوست]] خود که «مرجی» بود مقامی حساس واگذار کرد؛ اما [[رفتار]] ددمنشانه حجاج، مرجئه را هم ناراضی ساخت و در [[جنگ]] [[دیرالجماجم]] (سال ۸۲) که میان حجاج و ابن اشعث روی داد، [[مرجئه]] در صف [[ابن اشعث]] با وی [[مبارزه]] میکردند. هنگامی که [[عمر بن عبدالعزیز]] به [[خلافت]] رسید (سال ۹۹) مرجئه به تقویت دستگاه خود پرداختند. | بنابراین شاید درست این باشد که خاستگاه مرجئه را باید «کوفه» دانست. از آنجا که [[حُکم]] به [[کفر]] [[مرتکب کبیره]] در کوفه آشکار شد ([[خوارج]])، احتمالاً نخستین عکسالعملها در مقابل آن هم در همین [[شهر]] با پیدایش مرجئه صورت گرفته است<ref>تاریخ علم کلام و مذاهب اسلامی، ج۲، ص۳۰۸-۳۰۹.</ref>. مرجئه درباره [[حکومت امویان]] [[معتقد]] بودند که [[فرمانروایی]] ایشان خواست [[خدا]] بوده و به همین جهت [[حکومت]] آنان [[مشروع]] است؛ حتی اگر گناهانی مرتکب شده باشند. فقط باید با کسانی [[مبارزه]] کرد که به روی [[مسلمانان]] [[شمشیر]] میکشند که منظور آنان خوارج بود. [[حجاج بن یوسف ثقفی]] [[حاکم]] [[جبار]] [[عراق]] از مجامع مرجئه [[پشتیبانی]] میکرد و به [[سعید بن جبیر کوفی]] سردار [[سیاه پوست]] خود که «مرجی» بود مقامی حساس واگذار کرد؛ اما [[رفتار]] ددمنشانه حجاج، مرجئه را هم ناراضی ساخت و در [[جنگ]] [[دیرالجماجم]] (سال ۸۲) که میان حجاج و ابن اشعث روی داد، [[مرجئه]] در صف [[ابن اشعث]] با وی [[مبارزه]] میکردند. هنگامی که [[عمر بن عبدالعزیز]] به [[خلافت]] رسید (سال ۹۹) مرجئه به تقویت دستگاه خود پرداختند. | ||
[[هدف]] نخستین مرجئه به ویژه آنان که در [[کوفه]] و [[بصره]] پراکنده گشتند، آن بود که [[جامعه]] [[مسلمانان]] را در [[مخالفت]] با [[اعتقاد]] به محکوم ساختن هر یک از [[خلفای راشدین]] که از سوی [[شیعه]] و [[خوارج]] و نیز هواخواهان [[تندروی]] [[عثمان]] عنوان میشد، یکپارچه سازند. مرجئه وسیله تقویت دستگاه [[بنیامیه]] شدند و تا این [[خاندان]] روی کار بودند، این [[فرقه]] اعتباری داشت؛ ولی همین که بساط [[دولت اموی]] برچیده شد، مرجئه هم از اهمیت و اعتبار افتادند<ref>نک: فرهنگ فرق اسلامی، ص۴۰۴-۴۰۶.</ref>.<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۵۱۸.</ref> | |||
[[هدف]] نخستین مرجئه به ویژه آنان که در [[کوفه]] و [[بصره]] پراکنده گشتند، آن بود که [[جامعه]] [[مسلمانان]] را در [[مخالفت]] با [[اعتقاد]] به محکوم ساختن هر یک از [[خلفای راشدین]] که از سوی [[شیعه]] و [[خوارج]] و نیز هواخواهان [[تندروی]] [[عثمان]] عنوان میشد، یکپارچه سازند. مرجئه وسیله تقویت دستگاه [[بنیامیه]] شدند و تا این [[خاندان]] روی کار بودند، این [[فرقه]] اعتباری داشت؛ ولی همین که بساط [[دولت اموی]] برچیده شد، مرجئه هم از اهمیت و اعتبار افتادند<ref>نک: فرهنگ فرق اسلامی، ص۴۰۴-۴۰۶.</ref>.<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]]، ص ۵۱۸.</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||
| خط ۲۴: | خط ۲۸: | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده:فرقههای اهل سنت]] | |||