←مقدمه
(←مقدمه) |
(←مقدمه) |
||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
در این [[روایت]]، از [[حجت]] بودن، باب [[خدا]] بودن و راه به سوی [[خدا]] بودن [[امام علی]] {{ع}} و دیگر [[امامان]] [[سخن]] به میان آمده و تأکید شده است که اگر کسی از راهی جز راه ایشان به سوی [[خدا]] برود، نابود خواهد شد و تنها در به سوی [[خدا]]، [[امامان]] {{عم}} هستند. به دیگر بیان، کسی که از راه ایشان بخواهد به [[خدا]] برسد، [[سرنوشت]] او ورود در [[بهشت]] برین است و در غیر این صورت، جایگاهی جز [[دوزخ]] نخواهد داشت و آنگاه آموزه قسمتکننده بودن [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} مطرح شده است. سیاق [[روایت]] این فرضیه را تقویت میکند که اگر [[امام علی]] {{ع}} قسمتکننده بهشت و جهنم است، به [[دلیل]] [[حجت]] بودن، باب بودن و [[سبیل]] بودن اوست؛ عواملی که جزء جداییناپذیر [[منصب]] [[امامت بوده]]، در دیگر [[امامان]] نیز وجود دارد؛ ازاینرو، این [[مقام]] برگرفته از [[مقام امامت]] است. در [[روایت]] دیگری (که به لحاظ سندی و دلالی در حد [[تأیید]]، کارساز است) [[عبدالله بن عمر]] از [[رسول خدا]] {{صل}} [[نقل]] میکند که ایشان ضمن تشریح برخی وقایع [[روز قیامت]]، خطاب به [[امام علی]] {{ع}} بیان کردند که در آن روز منادی میپرسد که خلیفه [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]] {{صل}} کجاست؟ آنگاه منادی ندا میدهد: "...ای [[علی]]، کسی که تو را [[دوست]] داشت، وارد [[بهشت]] کن و کسی را که با تو [[دشمنی]] کرد، وارد [[جهنم]] کن. پس تو تقسیمکننده [[بهشت و جهنم]] هستی".<ref>محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، الامالی، ص۳۶۱.</ref> در این [[روایت]] نیز [[شأن]] قسمتکننده بهشت و جهنم به اعتبار خليفه [[پیامبر]] بودن به على {{ع}} داده شده است. روشن است که تمام [[امامان]] {{عم}} خلفای آن حضرت هستند، پس شاید بتوان گفت که همه [[امامان]] {{عم}} این نشان را دارند. البته نگارنده در پی آن نیست تا [[اثبات]] کند این [[مقام]] برای تمام [[امامان]] {{عم}} است؛ بلکه در پی [[تبیین]] رابطه [[مقام]] [[امامت]] و [[شأن]] قسمتکننده بهشت و جهنم است و روشن است که منافاتی ندارد شأنی از باب [[مقام امامت]] باشد، اما یک [[امام]] به عنوان نماد آن [[مقام]]، [[شأن]] يادشده را داشته باشد. به هر روی، اگر فرضيه اول ثابت شود، نمیتوان این شان را [[شأن]] [[منصب امامت]] دانست، و اگر فرضیه دوم پذیرفته شود، این [[شأن]] به عنوان یکی از [[شئون]] [[اخروی]] [[امام]] {{ع}} بهشمار میرود. | در این [[روایت]]، از [[حجت]] بودن، باب [[خدا]] بودن و راه به سوی [[خدا]] بودن [[امام علی]] {{ع}} و دیگر [[امامان]] [[سخن]] به میان آمده و تأکید شده است که اگر کسی از راهی جز راه ایشان به سوی [[خدا]] برود، نابود خواهد شد و تنها در به سوی [[خدا]]، [[امامان]] {{عم}} هستند. به دیگر بیان، کسی که از راه ایشان بخواهد به [[خدا]] برسد، [[سرنوشت]] او ورود در [[بهشت]] برین است و در غیر این صورت، جایگاهی جز [[دوزخ]] نخواهد داشت و آنگاه آموزه قسمتکننده بودن [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} مطرح شده است. سیاق [[روایت]] این فرضیه را تقویت میکند که اگر [[امام علی]] {{ع}} قسمتکننده بهشت و جهنم است، به [[دلیل]] [[حجت]] بودن، باب بودن و [[سبیل]] بودن اوست؛ عواملی که جزء جداییناپذیر [[منصب]] [[امامت بوده]]، در دیگر [[امامان]] نیز وجود دارد؛ ازاینرو، این [[مقام]] برگرفته از [[مقام امامت]] است. در [[روایت]] دیگری (که به لحاظ سندی و دلالی در حد [[تأیید]]، کارساز است) [[عبدالله بن عمر]] از [[رسول خدا]] {{صل}} [[نقل]] میکند که ایشان ضمن تشریح برخی وقایع [[روز قیامت]]، خطاب به [[امام علی]] {{ع}} بیان کردند که در آن روز منادی میپرسد که خلیفه [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]] {{صل}} کجاست؟ آنگاه منادی ندا میدهد: "...ای [[علی]]، کسی که تو را [[دوست]] داشت، وارد [[بهشت]] کن و کسی را که با تو [[دشمنی]] کرد، وارد [[جهنم]] کن. پس تو تقسیمکننده [[بهشت و جهنم]] هستی".<ref>محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، الامالی، ص۳۶۱.</ref> در این [[روایت]] نیز [[شأن]] قسمتکننده بهشت و جهنم به اعتبار خليفه [[پیامبر]] بودن به على {{ع}} داده شده است. روشن است که تمام [[امامان]] {{عم}} خلفای آن حضرت هستند، پس شاید بتوان گفت که همه [[امامان]] {{عم}} این نشان را دارند. البته نگارنده در پی آن نیست تا [[اثبات]] کند این [[مقام]] برای تمام [[امامان]] {{عم}} است؛ بلکه در پی [[تبیین]] رابطه [[مقام]] [[امامت]] و [[شأن]] قسمتکننده بهشت و جهنم است و روشن است که منافاتی ندارد شأنی از باب [[مقام امامت]] باشد، اما یک [[امام]] به عنوان نماد آن [[مقام]]، [[شأن]] يادشده را داشته باشد. به هر روی، اگر فرضيه اول ثابت شود، نمیتوان این شان را [[شأن]] [[منصب امامت]] دانست، و اگر فرضیه دوم پذیرفته شود، این [[شأن]] به عنوان یکی از [[شئون]] [[اخروی]] [[امام]] {{ع}} بهشمار میرود. | ||
[[شیخ مفید]]، [[شیخ طوسی]] و [[عبدالجلیل قزوینی]] به این [[شأن]] اشاره کردهاند. [[شیخ مفید]] بر اساس [[روایات]]، [[امام علی|امیرالمؤمنین]] {{ع}} را قسمتکننده بهشت و جهنم میداند.<ref>همو، تفضیل امیرالمؤمنین {{ع}}، ص۲۹-۳۱.</ref>[[شیخ طوسی]] نیز در روایاتی، [[امام علی]] {{ع}} را قسمتکننده بهشت و جهنم معرفی کرده است.<ref>محمد بن حسن طوسی، التبیان، ج ۴، ص ۴۱۱.</ref> مرحوم قزوینی درباره [[شئون امام]] در [[قیامت]] تنها به همین [[شأن]] -آن هم برای [[امام علی]] {{ع}}- اشاره کرده است. وی [[روایت]] معروفی را میپذیرد که بر اساس آن، [[امام علی]] {{ع}} قسمتکننده بهشت و جهنم است. قزوینی شبههای را از سوی [[اهل سنت]] علیه [[شیعه]] اینگونه مطرح میکند که [[شیعه]] مفوّضه است؛ زیرا ایشان معتقدند [[خداوند]] [[امر]] تقسیم [[بهشت و جهنم]] را به [[علی]] {{ع}} واگذار کرده است. وی به صورت نقضی پاسخ میدهد که به [[اجماع امت]]، [[خداوند]] کار [[تقسیم ارزاق]] [[بندگان]]، [[ثبت]] [[اعمال]] ایشان و شمارش قطرات [[باران]] را به [[فرشتگان]] داده است [[دنیا]] نیز برخی [[فرشتگان]] را [[مأمور]] [[دوزخ]] و [[بهشت]] ساخته است. [[شریعت]] و [[کتاب آسمانی]] را نیز به [[پیامبران]] و [[اولیا]] واگذار کرده، کار قبض [[جان]] [[انسانها]] را بر [[عزرائیل]] نهاده است. خلاصه آنکه [[تفویض]] برخی امور به برخی [[فرشتگان]] یا [[پیامبران]]، مورد [[تأیید]] [[قرآن]] و [[اجماع]] [[امت]] است. قزوینی در [[مقام اثبات]] نیز، [[روایت]] بیانگر [[شأن]] یادشده برای [[امام علی]] {{ع}} را میان تمام [[محدثان]] شناختهشده میداند. وی این [[شأن]] را موجب شراکت [[امام علی]] {{ع}} با [[خداوند]] نمیداند<ref>همان، ص ۵۸۸.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]] | [[شیخ مفید]]، [[شیخ طوسی]] و [[عبدالجلیل قزوینی]] به این [[شأن]] اشاره کردهاند. [[شیخ مفید]] بر اساس [[روایات]]، [[امام علی|امیرالمؤمنین]] {{ع}} را قسمتکننده بهشت و جهنم میداند.<ref>همو، تفضیل امیرالمؤمنین {{ع}}، ص۲۹-۳۱.</ref>[[شیخ طوسی]] نیز در روایاتی، [[امام علی]] {{ع}} را قسمتکننده بهشت و جهنم معرفی کرده است.<ref>محمد بن حسن طوسی، التبیان، ج ۴، ص ۴۱۱.</ref> مرحوم قزوینی درباره [[شئون امام]] در [[قیامت]] تنها به همین [[شأن]] -آن هم برای [[امام علی]] {{ع}}- اشاره کرده است. وی [[روایت]] معروفی را میپذیرد که بر اساس آن، [[امام علی]] {{ع}} قسمتکننده بهشت و جهنم است. قزوینی شبههای را از سوی [[اهل سنت]] علیه [[شیعه]] اینگونه مطرح میکند که [[شیعه]] مفوّضه است؛ زیرا ایشان معتقدند [[خداوند]] [[امر]] تقسیم [[بهشت و جهنم]] را به [[علی]] {{ع}} واگذار کرده است. وی به صورت نقضی پاسخ میدهد که به [[اجماع امت]]، [[خداوند]] کار [[تقسیم ارزاق]] [[بندگان]]، [[ثبت]] [[اعمال]] ایشان و شمارش قطرات [[باران]] را به [[فرشتگان]] داده است [[دنیا]] نیز برخی [[فرشتگان]] را [[مأمور]] [[دوزخ]] و [[بهشت]] ساخته است. [[شریعت]] و [[کتاب آسمانی]] را نیز به [[پیامبران]] و [[اولیا]] واگذار کرده، کار قبض [[جان]] [[انسانها]] را بر [[عزرائیل]] نهاده است. خلاصه آنکه [[تفویض]] برخی امور به برخی [[فرشتگان]] یا [[پیامبران]]، مورد [[تأیید]] [[قرآن]] و [[اجماع]] [[امت]] است. قزوینی در [[مقام اثبات]] نیز، [[روایت]] بیانگر [[شأن]] یادشده برای [[امام علی]] {{ع}} را میان تمام [[محدثان]] شناختهشده میداند. وی این [[شأن]] را موجب شراکت [[امام علی]] {{ع}} با [[خداوند]] نمیداند<ref>همان، ص ۵۸۸.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]]، ص ۳۴۸.</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||