←مقدمه
(←پانویس) |
(←مقدمه) |
||
| (۹ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
سوره هل اتی، سورۀ ۷۶ [[قرآن کریم]] که نامهای دیگرش سوره انسان، [[سوره دهر]] و [[ابرار]] است. درپی نذری که [[امام علی|علی]] و [[حضرت زهرا|فاطمه]] {{عم}} برای شفای دو [[فرزند]] [[بیمار]] خود ([[امام حسن|حسن]] و [[امام حسین|حسین]]) کردند تا سه روز [[روزه]] بگیرند، هنگام [[افطار]] در سه روز پیاپی، [[مسکین]] و [[یتیم]] و [[اسیر]] به در خانۀ آنان آمد و ایشان [[افطار]] خود را به آنان [[ایثار]] کردند. این [[سوره]] در پی [[انفاق]] خالصانۀ این [[خانواده]] و تجلیل از آنان نازل شد<ref>تفسیر «مجمع البیان»، ج ۵ ص ۴۰۴</ref>. [[آیات]] ۷ تا ۱۰ تصریح به این موضوع دارد: {{متن قرآن|يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا* وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا * إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُرِيدُ مِنكُمْ جَزَاء وَلا شُكُورًا}}. | سوره هل اتی، سورۀ ۷۶ [[قرآن کریم]] که نامهای دیگرش سوره انسان، [[سوره دهر]] و [[ابرار]] است. درپی نذری که [[امام علی|علی]] و [[حضرت زهرا|فاطمه]] {{عم}} برای شفای دو [[فرزند]] [[بیمار]] خود ([[امام حسن|حسن]] و [[امام حسین|حسین]]) کردند تا سه روز [[روزه]] بگیرند، هنگام [[افطار]] در سه روز پیاپی، [[مسکین]] و [[یتیم]] و [[اسیر]] به در خانۀ آنان آمد و ایشان [[افطار]] خود را به آنان [[ایثار]] کردند. این [[سوره]] در پی [[انفاق]] خالصانۀ این [[خانواده]] و تجلیل از آنان نازل شد<ref>تفسیر «مجمع البیان»، ج ۵ ص ۴۰۴</ref>. [[آیات]] ۷ تا ۱۰ تصریح به این موضوع دارد: {{متن قرآن|يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا* وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا * إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُرِيدُ مِنكُمْ جَزَاء وَلا شُكُورًا}}. | ||
به این موضوع با عنوان [[آیه ابرار]] هم اشاره شده است، چون پیش از این، از [[اهل بیت]] {{ع}} به عنوان [[ابرار]] یاد شده و در کتب و [[روایات]] [[اهل سنت]] نیز آمده است<ref>ر. ک: «فضائل الخمسه من الصحاح السته» ج ۱ ص ۲۵۴</ref>. این واقعه که نهایت [[ایمان]]، [[ایثار]] و [[اخلاص]] [[امام علی|علی]] {{ع}} را میرساند، از [[مناقب]] و [[فضایل]] مهمّ اوست. شاعران نیز در سرودههای خود به آن اشاره کردهاند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۳۲۱.</ref>. | به این موضوع با عنوان [[آیه ابرار]] هم اشاره شده است، چون پیش از این، از [[اهل بیت]] {{ع}} به عنوان [[ابرار]] یاد شده و در کتب و [[روایات]] [[اهل سنت]] نیز آمده است<ref>ر.ک: «فضائل الخمسه من الصحاح السته» ج ۱ ص ۲۵۴</ref>. این واقعه که نهایت [[ایمان]]، [[ایثار]] و [[اخلاص]] [[امام علی|علی]] {{ع}} را میرساند، از [[مناقب]] و [[فضایل]] مهمّ اوست. شاعران نیز در سرودههای خود به آن اشاره کردهاند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۳۲۱.</ref>. | ||
== وجه نامگذاری == | == وجه نامگذاری == | ||
[[قرآن]] [[کتاب هدایت]] و موضوع [[هدایت]]، [[انسان]] است. «[[انسان]]» جدای از الفاظ مترادف آن، به | [[قرآن]] [[کتاب هدایت]] و موضوع [[هدایت]]، [[انسان]] است. «[[انسان]]» جدای از الفاظ مترادف آن، به تنهایی ۶۵ بار در قرآن آمده است. موضوع بحث در این [[سوره]] بهویژه در [[آیه]] نخست آن {{متن قرآن|هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا}}<ref>«آیا بر آدمی پارهای از روزگار گذشت که چیزی سزیده یادکرد نبود؟» سوره انسان، آیه ۱.</ref>؛ «انسان» است. از آنجا که محور این سوره، «انسان» و عمل و [[اخلاص]] و [[ایثار]] و عاقبت کار او در [[قیامت]] و نعمتهای خوب برای [[نیکان]] است، به سوره «انسان» نامگذاری شده است. | ||
این سوره در آغاز، [[خلقت انسان]] را بعد از آنکه نامی از او در میان نبود، خاطرنشان میسازد و در ادامه، به خلقت انسان و قرارگرفتن او بر سر دو راهی «[[شکر]]» و | این سوره در آغاز، [[خلقت انسان]] را بعد از آنکه نامی از او در میان نبود، خاطرنشان میسازد و در ادامه، به خلقت انسان و قرارگرفتن او بر سر دو راهی «[[شکر]]» و «کفران» اشاره میکند. سپس میفرماید [[خدای تعالی]] او را به راهی که تنها راه اوست هدایت کرد، حال یا این انسان [[شکر]] هدایتش را میگزارد و یا کفران میکند. آنگاه میفرماید برای [[کافران]] انواعی از [[عذاب]] و برای [[ابرار]] الوانی از [[نعمت]] آماده کرده و اوصاف آن [[نعمتها]] را در طی هجده آیه شرح میدهد و همین دلیل است بر اینکه مقصود اصلی هم بیان همین نعمتها بوده و پس از بیان اوصاف آن نعمتها، روی سخن را به [[رسول]] گرامی خود نموده میفرماید: قرآن نازل شده از ناحیه اوست، و مایه [[تذکر]] [[بشر]] است، پس باید که در برابر [[حکم]] [[پروردگار]] خود [[صابر]] باشد و هوا و هوسهای [[کفار]] را [[پیروی]] نکند، و باید که پروردگار خود را صبح و شام به یاد بیاورد و برای او شبها به [[سجده]] بیفتد، و شبی طولانی [[تسبیح]] گوید<ref>[[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص۲۷۷۸.</ref>. | ||
== مکی یا مدنی بودن سوره == | == مکی یا مدنی بودن سوره == | ||
برخی بر این باورند این سوره به [[شهادت]] سیاقی که دارد یا همهاش و یا دست کم اوائل آنکه | برخی بر این باورند این سوره به [[شهادت]] سیاقی که دارد یا همهاش و یا دست کم اوائل آنکه دوازده آیه است، در [[مدینه]] و نُه آیه ذیلش در [[مکه]] نازل شده است. روایات ائمه [[اهل بیت]] {{ع}} همه متفقند بر اینکه این [[سوره]] در [[مدینه]] نازل شده، روایات [[اهل سنت]] هم در این باره بسیار زیاد است. با این حال بعضی گفتهاند: این سوره تمامیش در [[مکه]] نازل شده است<ref>[[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص۲۷۷۸.</ref>. | ||
== شأن نزول == | == شأن نزول == | ||
| خط ۲۶: | خط ۲۶: | ||
== ویژگیها == | == ویژگیها == | ||
# دارای ۳۱ [[آیه]]، ۲۴۰ یا ۲۴۳ کلمه و ۱۰۵۰، ۱۰۵۴ یا ۱۰۸۹ حرف است. | # دارای ۳۱ [[آیه]]، ۲۴۰ یا ۲۴۳ کلمه و ۱۰۵۰، ۱۰۵۴ یا ۱۰۸۹ حرف است. | ||
# در | # در ترتیب نزول، نود و هشتمین و در [[قرآن کریم]] هفتاد و ششمین سوره است. پس از [[سوره الرحمن]] و پیش از [[سوره طلاق]] نازل شد. | ||
# به نظر مشهور | # به نظر مشهور مدنی است و آیه مکی ندارد. | ||
# از سورههای مفصل طوال و بخشی از یک [[حزب]] است. | # از سورههای مفصل طوال و بخشی از یک [[حزب]] است. | ||
# برخی [[مفسران]] معتقدند در این سوره نسخی واقع نشده است، و در مقابل، برخی دیگر گفتهاند در این سوره دو یا سه آیه [[منسوخ]] وجود دارد<ref>[[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص۲۷۷۸.</ref>. | # برخی [[مفسران]] معتقدند در این سوره نسخی واقع نشده است، و در مقابل، برخی دیگر گفتهاند در این سوره دو یا سه آیه [[منسوخ]] وجود دارد<ref>[[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص۲۷۷۸.</ref>. | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
# اشاره به [[خلقت انسان]] و ماده اولیه [[آفرینش]] او؛ | # اشاره به [[خلقت انسان]] و ماده اولیه [[آفرینش]] او؛ | ||
# [[هدایت تکوینی]] و [[تشریعی]] [[انسان]] از سوی خداوند؛ | # [[هدایت تکوینی]] و [[تشریعی]] [[انسان]] از سوی خداوند؛ | ||
# [[اراده]] و [[آزادی]] [[انسان]] در | # [[اراده]] و [[آزادی]] [[انسان]] در تعیین سرنوشت خود؛ | ||
# وضعیت [[کافران]] در [[روز قیامت]]؛ | # وضعیت [[کافران]] در [[روز قیامت]]؛ | ||
# ویژگیهای [[پارسایان]] در [[قیامت]]؛ | # ویژگیهای [[پارسایان]] در [[قیامت]]؛ | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۶: | ||
# '''هل أتی:''' چون سوره دهر با جمله {{متن قرآن|هَلْ أَتَى}} آغاز شده، به همین عنوان نیز نام گرفته است<ref>فیروز آبادی، محمد بن یعقوب، بصائر ذوی التمییز فی لطائف الکتاب العزیز، صفحه ۴۹۲؛ سخاوی، علی بن محمد، جمال القراء و کمال الاقراء، جلد۱، صفحه ۱۸۳؛ رامیار، محمود، تاریخ قرآن، صفحه ۵۸۹؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، جلد۲۵، صفحه ۳۲۷.</ref>.<ref>[[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص۷۸۲.</ref> | # '''هل أتی:''' چون سوره دهر با جمله {{متن قرآن|هَلْ أَتَى}} آغاز شده، به همین عنوان نیز نام گرفته است<ref>فیروز آبادی، محمد بن یعقوب، بصائر ذوی التمییز فی لطائف الکتاب العزیز، صفحه ۴۹۲؛ سخاوی، علی بن محمد، جمال القراء و کمال الاقراء، جلد۱، صفحه ۱۸۳؛ رامیار، محمود، تاریخ قرآن، صفحه ۵۸۹؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، جلد۲۵، صفحه ۳۲۷.</ref>.<ref>[[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص۷۸۲.</ref> | ||
== [[ | == [[فضیلت]] [[سوره]] == | ||
درباره [[فضیلت]] [[قرائت]] سوره انسان و [[خواص]] آن روایاتی رسیده است<ref>الصافی، ج ۵، ص۲۶۶؛ مستدرک الوسائل، ج ۴، ص۲۱۰؛ البصائر، ج ۵۱، ص۵.</ref>. براساس روایتی از [[امام باقر]] {{ع}} هرکس [[سوره هل اتی]] را در هر بامداد پنجشنبه بخواند [[خداوند]] حوریانی فراوان به همسری او درمیآورد و با [[پیامبر]] {{صل}} [[محشور]] میشود<ref>ثوابالاعمال، ص۲۶۰؛ مجمعالبیان، ج۱۰، ص۴۰۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی [[تلاوت]] این [[سوره]] موجب تقویت نفس میشود<ref>البصائر، ج ۵۱، ص۴.</ref>.<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]]، ص ۵۰۵.</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده:000055.jpg|22px]] [[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴''']] | |||
# [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']] | # [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']] | ||
# [[پرونده: | # [[پرونده: IM010699.jpg|22px]] [[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|'''فرهنگنامه علوم قرآنی''']] | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||