آیه تطهیر: تفاوت میان نسخهها
←دلالت آیه
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
خط ۶۹: | خط ۶۹: | ||
=== تقدیم {{متن قرآن|عَنْكُمُ}} بر {{متن قرآن|الرِّجْسَ}} === | === تقدیم {{متن قرآن|عَنْكُمُ}} بر {{متن قرآن|الرِّجْسَ}} === | ||
در این [[آیه]] واژه {{متن قرآن|عَنْكُمُ}} بر {{متن قرآن|الرِّجْسَ}} مقدم شده است؛ از این تقدیم به دست میآید که [[خدای متعال]] [[رجس]] را از [[اهلبیت]] دور کرده، نه ایشان را از [[رجس]]؛ مانند آنچه درباره [[حضرت یوسف]] {{ع}} آمده است: {{متن قرآن|كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ}}<ref>«بدین گونه (بر آن بودیم) تا از او زشتی و پلیدکاری را بگردانیم» سوره یوسف، آیه ۲۴.</ref> فرمود ما کاری کردیم که بدی به طرف [[یوسف]] نرفت، نه اینکه [[یوسف]] به طرف بدی نرفت، [[خدای متعال]] نفرمود: {{عربی|لنصرفه عن السوء و الفحشاء}} ما او را از بدی منصرف کردیم و اجازه ندادیم بدی به سوی او برود، بلکه فرمود: {{متن قرآن|لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ}}<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[ولایت و امامت در قرآن (کتاب)|ولایت و امامت در قرآن]]، ص۶۸.</ref>. | در این [[آیه]] واژه {{متن قرآن|عَنْكُمُ}} بر {{متن قرآن|الرِّجْسَ}} مقدم شده است؛ از این تقدیم به دست میآید که [[خدای متعال]] [[رجس]] را از [[اهلبیت]] دور کرده، نه ایشان را از [[رجس]]؛ مانند آنچه درباره [[حضرت یوسف]] {{ع}} آمده است: {{متن قرآن|كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ}}<ref>«بدین گونه (بر آن بودیم) تا از او زشتی و پلیدکاری را بگردانیم» سوره یوسف، آیه ۲۴.</ref> فرمود ما کاری کردیم که بدی به طرف [[یوسف]] نرفت، نه اینکه [[یوسف]] به طرف بدی نرفت، [[خدای متعال]] نفرمود: {{عربی|لنصرفه عن السوء و الفحشاء}} ما او را از بدی منصرف کردیم و اجازه ندادیم بدی به سوی او برود، بلکه فرمود: {{متن قرآن|لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ}}<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[ولایت و امامت در قرآن (کتاب)|ولایت و امامت در قرآن]]، ص۶۸.</ref>. | ||
== مصداق شناسی == | |||
{{اصلی|مصداقشناسی اهل بیت}} | |||
درباره مصداق [[اهل بیت]] در آیه تطهیر چند دیدگاه وجود دارد؛ برخی مصداق را تنها [[همسران پیامبر اکرم]]{{صل}} میدانند؛ عدهای علاوه بر [[همسران]]، [[خمسه طیبه]] را هم داخل اهل بیت قرار دادهاند، برخی دیگر مراد از اهل بیت را کسانی میداند که [[خداوند]][[ زکات]] دادن به آنان را [[حرام]] گردانیده است و آنان از نزدیکان پیامبر، از قبیل [[آل علی]] و [[آل عقیل]] و [[آل]] [[جعفر بن ابیطالب]] هستند و دسته چهارم مصداق آن را تنها [[پنج تن آل عبا]] میدانند. | |||
=== [[خمسه طیبه]] === | |||
از منظر علمای شیعه، مقصود از [[اهل بیت]]{{عم}}، تنها [[پیامبر]]{{صل}}، علی، [[فاطمه]]، حسن و حسین{{عم}} هستند و [[همسران پیامبر]] به هیچوجه در آن داخل نیستند؛ زیرا با توجه به اینکه [[اراده]] در [[آیه]] از نوع اراده تکوینی [[الهی]] است، از آیه، [[عصمت]] و مصونیّت [[تکوینی]] اهل بیت استفاده میشود که به اعتقاد شیعه، تنها خمسه طیّبه دارای چنین صفتی هستند در حالی که کسی درباره همسران پیامبر، چنین ادّعایی نکرده است، گذشته از این مهمترین دلیل این نظر، [[روایات]] فراوان نقل شده از طریق [[شیعه]] و [[سنّی]] است که اهل بیت{{عم}} به خمسه طیّبه [[تفسیر]] شده است. در برخی منابع [[اهل سنت]]، بیش از ۱۳۰ [[حدیث]] در این زمینه نقل شده است<ref>حاکم حسکانی، عبیدالله بن عبدالله، شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۳- ۱۳۹.</ref>. در مضمون بسیاری از این [[احادیث]] آمده است که پیامبر{{صل}}، علی، فاطمه، حسن و حسین{{عم}} را زیر کسا (پوششی) قرار داد و آیه تطهیر نازل شد<ref>قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج۴، ص۱۸۸۳؛ طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۲۰، ص۲۶۵.</ref>. البتّه در برخی از این احادیث آمده است که [[رسول خدا]]{{صل}} پس از نزول آیه، آنان را جمع کرد و بر آنان کسایی قرار داد و فرمود: {{متن حدیث|اللّهم هؤلاء اهل بیتی}}. این روایات، به [[حدیث کساء]] [[شهرت]] یافتهاند<ref>ترمزی، محمد، سنن ترمذی، ج۶، ص۱۸۲؛ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۸، ص۵۵۹.</ref>. | |||
=== [[زنان پیامبر]] و [[خمسه طیبه]] === | |||
دیدگاه مشهور میان [[اهلسنّت]] این است که [[اهل بیت]]، افزون بر [[همسران]]، شامل خود [[پیامبر]]{{صل}}، [[حضرت علی]]، [[فاطمه]]، حسن و حسین{{عم}} نیز میشود. این گروه برای [[اثبات]] نظر خود، به سیاق آیات، [[استدلال]] کردهاند؛ زیرا [[آیات]] پیش از آیه تطهیر و [[آیه]] پس از آن، به [[همسران پیامبر]]{{صل}} مربوط است، در عین حال، ضمیر «عنکم» نشان میدهد که تعدادی از مردان نیز در اهل بیت داخلند<ref>ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، ج۳، ص۴۹۲.</ref>. | |||
=== کسانی از نزدیکان پیامبر که [[زکات]] دادن بر آنها [[حرام]] است === | |||
برخی قولی را به زید بن اَرْقَم، [[صحابی پیامبر]]، منسوب دانستهاند که بر اساس آن مراد از [[اهل بیت]] را کسانی میداند که [[خداوند]][[ زکات]] دادن به آنان را حرام گردانیده است و آنان از نزدیکان پیامبر، از قبیل [[آل علی]] و [[آل عقیل]] و [[آل]] [[جعفر بن ابیطالب]] هستند و منظور از تطهیر در این قول، [[پاک]] گردانیدن از دریافت و [[مصرف]] [[صدقه]] و زکات است<ref>قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج۴، ص۱۸۷۳؛ قرطبی، محمد بن احمد، الجامع الاحکام القرآن، ج۱۴، ص۱۸۳، بیروت: دارالفکر؛ ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، ج۳، ص۸۰۲، چاپ علی شیری، بیروت؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، تفسیر الجلالین، ج۵، ص۱۹۸؛ شوکانی، محمد بن علی، فتح القدیر، ج۴، ص۳۲۲، بیروت:دار احیاءالتراث العربی.</ref>. | |||
=== [[زنان پیامبر]] === | |||
برخی از علمای اهل سنت معتقدند مراد از [[اهل بیت]] در [[آیه]]، تنها [[همسران پیامبر]]{{صل}} است؛ زیرا سیاق آیه در بیان احوال ایشان بوده و [[آیات]] قبل پیرامون [[همسران]] آن حضرت است. این قول به عُروَة بن [[زبیر]] (متوفی ۹۳) و مُقاتِل بن سلیمان (متوفی ۱۵۰) و سعید بن جُبَیر (متوفی ۹۴) و [[ابن عباس]] منسوب است<ref>سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، تفسیر الجلالین، ج۵، ص۱۹۸؛ شوکانی، محمد بن علی، فتح القدیر، ج۴، ص۳۲۱، بیروت:دار احیاءالتراث العربی.</ref>. | |||
اما این دیدگاه غیر قابل استفاده باشد؛ زیرا همه ضمایر در جملههای قبل و بعد آیه، مؤنث است و ضمیر فقط در این بخش آیه [[تغییر]] یافته و به صورت جمع مذکر آمده است و اگر خطاب به همسران بود، [[تغییر]] در ضمیر و سیاق وجهی نداشت و باید به جای «عَنکُم»، «عَنکُنَّ» و به جای «یُطَهِّرَکُم»، «یُطَهِّرَکُنَّ» میآمد<ref>قرطبی، محمد بن احمد، الجامع الاحکام القرآن، بیروت: دارالفکر، ج۱۴، ص۱۸۳؛ غرناطی، محمد بن یوسف ابوحیّان، البحر المحیط، ج۷، ص۲۲۴؛ حسینی طهرانی، محمدحسین، مهرتابان، یادنامه و مصاحبات تلمیذ و علامه محمدحسین طباطبائی تبریزی، ص۲۹۰-۲۹۲، باقرالعلوم؛ ابن سعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۲۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[آیه تطهیر ۱ (مقاله)|مقاله «آیه تطهیر»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۱۱؛ [[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آیه تطهیر - خراسانی (مقاله)|آیه تطهیر]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱]]، ص۴۲۲ - ۴۲۵.</ref> | |||
== دلالت [[آیه]] == | == دلالت [[آیه]] == |