برهان وجوب دفع ضرر محتمل در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

{{متن قرآن|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ}}<ref>«بگو به من خبر دهید که اگر (این قرآن) از سوی خداوند باشد آنگاه شما آن را انکار کنید چه کسی گمراه‌تر از (چنین) کسی است که در‌ستیزی ژرف (با خداوند) به سر می‌برد؟» سوره فصلت، آیه ۵۲.</ref>.

[[مشرکان]] و [[کافران]] مخاطب [[پیامبر اسلام]]{{صل}} مرتب به [[انکار]] قرآن کریم می‌‌پرداختند، قرآن از راهکارهای مختلف مثل [[اعجاز]] می‌خواست ایمان کافران را به قرآن جلب کند که بعضاً این راهکار برای [[کفار]] موفقیت‌آمیز نبود، این [[آیه شریفه]] به نوعی از زبان [[تهدید]] و [[ارعاب]] با کفار سخن می‌گوید و خاطرنشان می‌سازد که اگر قرآن واقعاً از سوی خداوند باشد - که هست - اما شما به آن [[کفر]] ورزیدید نتیجه‌ای که عاید شماها می‌شود جزء [[ضلالت]]، [[گمراهی]] و [[بدبختی]] نیست. [[آیه]] صورت اول [[برهان]]، یعنی [[نجات]] از [[عذاب]] در صورت [[ایمان]] به آن را به دلیل وضوحش مطرح نکرده است.

[[ابوالفتوح رازی]] این [[آیه شریفه]] را طریقه [[جدل]] برای [[اثبات]] [[قرآن]] و [[معاد]] از باب طریق [[احتیاط]]<ref>حسین بن علی الخزاعی النیشابوری، تفسیر روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۹۰.</ref> و [[فخر رازی]] نیز آن را از باب [[وجوب]] دفع [[عقاب]] محتمل<ref>فخر رازی، تفسیر کبیر، ج۲۷، ص۱۱۹.</ref> توصیف می‌‌کند.

{{متن قرآن|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ}}<ref>«بگو: به من بگویید اگر خداوند مرا و همراهان مرا هلاک گرداند یا بر ما بخشایش آورد چه کسی کافران را از عذابی دردناک پناه خواهد داد؟» سوره ملک، آیه ۲۸.</ref>.

آیه در صدد القای [[نجات]] یا حداقل احتمال نجات و [[سعادت]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و پیروان آن حضرت در [[آخرت]] است، بر عکس کفار که هیچ حامی ندارند. [[آیه شریفه]] با این بیان، دو [[سرنوشت]] متفاوت یکی سرنوشت نجات و رحمت - هر چند به صورت احتمالی - برای [[مؤمنان]] دومی سرنوشت عذاب برای کفار را [[پیش‌بینی]] می‌کند، آیه به صورت صریح و مستقل با چیدن صغرا و کبرا نتیجه‌گیری نمی‌کند که پس ای کفار برای [[امنیت]] از عذاب هرچند احتمالی هم که شده دست‌کم به [[آموزه‌های الهی]] [[ایمان]] بیاورید، بلکه آیه به صورت تلویحی این معنا را [[القا]] می‌کند و با [[دعوت پیامبر اسلام]]{{صل}} به [[گفت‌وگو]] و نوعی [[جدال]] با [[کفار]] و طرح این سؤال که اگر [[مسلمانان]] فرضاً مورد [[هلاکت]] یا [[رحمت خدا]] قرار بگیرند، باز آنان [[خدا]] را دارند، اما کفار چه خواهند شد، جز [[عذاب]] دردناک آینده‌ای برای آنان نیست، پس چه کسانی می‌‌توانند کفار را از این وضعیت [[نجات]] دهند؟! این سؤال [[اعتقاد به خدا]] و [[معاد]] را امر معقول و [[کفر]] به آن را فاقد کارکرد مثبت اعلام می‌دارد.

با [[تأمل]] در [[آیات قرآن]] متوجه می‌شویم [[قرآن]] راه [[دعوت]] و [[تبلیغ]] [[پیامبران الهی]] را دو شیوه «بشارت» و «[[انذار]]» معرفی می‌کند. انذار همان [[ترساندن]] و هشدار به [[مردم]] درباره خطر [[آینده]] است که مردم برای مصون ماندن از آن باید به خدا و [[پیامبران]] [[ایمان]] بیاورند.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۰۹</ref>