تجربه دینی در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

# '''احتمال [[خطا]] در تشخیص تجربه دینی سره''': نکته مهم و قابل تأمل در تجربی دینی احتمال خطا در مورد [[تجربه دینی]] است، به این معنی که آیا واقعاً [[تجربه]] واقع شده، تجربی [[دینی]] به معنای [[حقیقی]] آن است، یعنی [[مکاشفه]] و ارتباط با عالم غیب در عالم رؤیا یا [[بیداری]] از طرق معتبر مثل [[الهام]] یا [[رؤیت]] یا شنیدن [[کلام]] [[فرشته]] یا [[روح انسان]] [[معصوم]] مانند [[پیامبران]] و [[امامان]] و [[اولیای الهی]] صورت گرفته است؟ یا اینکه ارتباط با شبحی انجام گرفته و صاحب [[تجربه]] را دچار خیالات کرده است؟ [[اثبات]] این امر هم برای شخص صاحب تجربه و هم برای دیگران مشکل به نظر می‌رسد. خصوصاً خود طرفداران [[تجربه دینی]] معتقدند صاحبان تجربه از تأثیر پیشفرض‌های ذهنی و بیرونی مصون نیستند. تعارض‌هایی که در ادعای برخی عرفا وجود دارد، یکی از عللش [[خطا]] در [[صدق]] تجربه دینی است؛ برای نمونه [[محی الدین عربی]] از طائفه‌ای به نام «رجبیون» نقل می‌کند که آنان در [[مقام]] [[شهود]] صورت واقعی [[رافضی]] را به صورت خنزیر مشاهده کنند<ref>ابن عربی، الفتوحات المکیه، ج۲، ص۸؛ ذیل عنوان رجبیون. گفتنی است استاد جوادی آملی با راهکارهای مختلف مثل احتمال تحریف، تفسیر «رافضی» به فرقه جهمیه می‌کوشد اتهام نسبت فوق به ابن عربی را رد کند (عبدالله جوادی آملی، سرچشمه اندیشه، ج۳، ص۴۲۸).</ref>. برخی عرفای معاصر در نقل آن یادآور شدند<ref>سیدروح الله خمینی، تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الأنس، ص٢٢١.</ref> که صورت واقعی فرد [[شیعه]] خالی از انحراف‌های [[اعتقادی]] است، فرد یاد شده، صورت و عکس خود را در چهره شیعه مشاهده کرد، اما نتوانسته تشخیص دهد که صورت خنزیر صورت خودش است که مثل آینه به وی بازتاب شده است.

# '''احتمال خطا در توصیف تجربه دینی''': با قطع نظر از حجیت یا عدم حجیت تجربه دینی برای تجربه‌گر، سؤال از امکان گزارش و توصیف آن به صورت واقعی و صادق است. [[انسان]] خود در نقل برخی تجارب خود مثل [[رؤیا]] دچار فراموشی و [[اشتباه]] می‌شود که آن نیز عیناً برای صاحب تجربه دینی ممکن است؛ چراکه در اصل تحقق و توصیف آن هیچ‌گونه تضمینی مثل [[عصمت]] وجود ندارد؛ لذا نمی‌توان نقل تجریه [[دینی]] را عین [[تجربه دینی]] انگاشت؛ اما این [[شبهه]] در [[وحی]] [[پیامبر]] و [[الهام]] [[امام]] به علت [[عصمت]] مطرح نیست.

# '''عدم حجیت [[تجربه دینی]] در [[حق دیگران]]''': به علت اینکه ماهیت [[تجربه]] و در مورد بحث تجربه دینی فردی و متقوم به شخص خاصی با مبانی و پیش‌فرض‌های خاصی است، اعتبار آن نهایت در [[حق]] صاحب تجربه محدود و منحصر خواهد بود و جری اعتبار آن به دیگران بدون مبنا و دلیل است؛ مثلاً خوابی که شخص الف می‌‌بیند اولاً برای وی نیز معتبر و معرفت‌زا نیست و ثانیاً و به طریق اُولی برای دیگران نیز معتبر و [[حجت]] نخواهد بود<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص۹۴.</ref>.