پرش به محتوا

حکم در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

۲٬۷۰۹ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۱۳۷: خط ۱۳۷:


فخر رازی از جبراندیشان نقل می‌کند که [[آیه]] {{متن قرآن|إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ}} بر آن دلالت دارد که [[اطاعت از خداوند]] و [[نافرمانی]] از او، [[پاداش]] و [[کیفر]] را بر [[خدا]] [[واجب]] نمی‌کند؛ زیرا حکم تنها از آن خدا است و هیچ حکمی بر خدا نیست<ref>التفسیر الکبیر، ج۱۳، ص۱۶.</ref>. [[ابوحیان اندلسی]] به [[آیات]] {{متن قرآن|أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللَّهُ يَحْكُمُ لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}<ref>«آیا نیندیشیده‌اند که ما به سرزمین (کفر) می‌آییم؛ از پیرامون‌های آن می‌کاهیم؟ و خداوند داوری می‌کند و داوری‌اش بازدارنده‌ای ندارد و او حسابرسی سریع است» سوره رعد، آیه ۴۱.</ref> و {{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا}}<ref>«ما این کتاب (آسمانی) را بر تو، به حق فرو فرستاده‌ایم تا در میان مردم بدانچه خداوند به تو نمایانده است داوری کنی و طرفدار خائنان مباش» سوره نساء، آیه ۱۰۵.</ref> بر این مطلب استدلال می‌کند که [[احکام]] [[تشریعی]] تنها بر اساس خواسته خداوند شکل می‌گیرد و هیچ کس نمی‌تواند بر حکم وی [[اعتراض]] کند. ابوحیان بدین بیان، [[باور]] [[عدلیه]] را که [[احکام شرعی]] را بر پایه [[مصالح]] می‌دانند، مردود می‌شمارد<ref>البحر المحیط، ج۳، ص۴۳۳.</ref>.<ref>[[محمد سلطانی|سلطانی، محمد]]، [[حکم - سلطانی (مقاله)|مقاله «حکم»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۴۲-۶۴۴.</ref>
فخر رازی از جبراندیشان نقل می‌کند که [[آیه]] {{متن قرآن|إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ}} بر آن دلالت دارد که [[اطاعت از خداوند]] و [[نافرمانی]] از او، [[پاداش]] و [[کیفر]] را بر [[خدا]] [[واجب]] نمی‌کند؛ زیرا حکم تنها از آن خدا است و هیچ حکمی بر خدا نیست<ref>التفسیر الکبیر، ج۱۳، ص۱۶.</ref>. [[ابوحیان اندلسی]] به [[آیات]] {{متن قرآن|أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللَّهُ يَحْكُمُ لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}<ref>«آیا نیندیشیده‌اند که ما به سرزمین (کفر) می‌آییم؛ از پیرامون‌های آن می‌کاهیم؟ و خداوند داوری می‌کند و داوری‌اش بازدارنده‌ای ندارد و او حسابرسی سریع است» سوره رعد، آیه ۴۱.</ref> و {{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا}}<ref>«ما این کتاب (آسمانی) را بر تو، به حق فرو فرستاده‌ایم تا در میان مردم بدانچه خداوند به تو نمایانده است داوری کنی و طرفدار خائنان مباش» سوره نساء، آیه ۱۰۵.</ref> بر این مطلب استدلال می‌کند که [[احکام]] [[تشریعی]] تنها بر اساس خواسته خداوند شکل می‌گیرد و هیچ کس نمی‌تواند بر حکم وی [[اعتراض]] کند. ابوحیان بدین بیان، [[باور]] [[عدلیه]] را که [[احکام شرعی]] را بر پایه [[مصالح]] می‌دانند، مردود می‌شمارد<ref>البحر المحیط، ج۳، ص۴۳۳.</ref>.<ref>[[محمد سلطانی|سلطانی، محمد]]، [[حکم - سلطانی (مقاله)|مقاله «حکم»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۴۲-۶۴۴.</ref>
==[[آیات]] [[حکم]]==
قال تعالی:
{{متن قرآن|إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ}}<ref>«داوری جز از آن خداوند نیست، فرمان داده است که جز وی را نپرستید» سوره یوسف، آیه ۴۰.</ref>.
و قال تعالی:
{{متن قرآن|مَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا يُشْرِكُ فِي حُكْمِهِ أَحَدًا}}<ref>«آنان را جز او سروری نیست و هیچ کس را در فرمانروایی خویش شریک نمی‌گرداند» سوره کهف، آیه ۲۶.</ref>.
آیۀ نخست صراحتاً بر [[حصر]] حکم در [[ذات خدای متعال]] دلالت دارد و در آیۀ دوم ضمن تأکید بر حصر [[ولایت]] در [[ذات اقدس حق]]، به گونه‌‌ای صریح و روشن بر [[نفی]] [[قاطع]] هرگونه [[شریک]] و انباز برای [[خدا]] در [[حاکمیّت]] دلالت دارد.
و قال سبحانه:
{{متن قرآن|وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِنْ شَيْءٍ فَحُكْمُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و در هر چیزی اختلاف پیدا کنید داوری آن با خداوند است» سوره شوری، آیه ۱۰.</ref>.
این [[آیه]] نیز با تأکید بر اینکه [[مرجع]] حکم در هر اختلافی [[خدای متعال]] است، دلالت بر [[مرجعیت]] منحصر به فرد خدای متعال در حکم دارد.
[[تذکر]] این نکته لازم است که [[اختلاف]] به معنای خصوص [[خصومت]] و [[نزاع]] نیست تا [[توهّم]] شود که این آیه در مورد مرجعیت [[خداوند]] در خصوص [[قضاوت]] بین الخصمین وارد شده است.
بلکه اختلاف مورد نظر در آیه، عام است و عبارت: {{متن قرآن|وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِنْ شَيْءٍ}} تصریح به این عموم دارد، و به معنای هرگونه اختلاف نظر در رفتارهای اختیاری و گزینش‌هاست که شامل همۀ رفتارهای اختیاری [[انسان]] می‌شود؛ زیرا همۀ رفتاهای اختیاری در معرض اختلاف‌اند چون [[انسان‌ها]] در [[گزینش]] و [[انتخاب]] بایکدیگر متفاوتند.<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۳ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام]]، ج۳، ص ۱۱۵</ref>


== جستارهای وابسته ==
== جستارهای وابسته ==
۸۰٬۳۷۲

ویرایش