تکبر: تفاوت میان نسخه‌ها

# [[قدرت]] [[مالی]] و توان [[اقتصادی]]: [[توانگری]] مالی می‌‌تواند منشأ بروز تکبر باشد، چنان که [[قارون]] بر اثر داشتن [[نعمت‌ها]] و [[دارایی]] فراوان از ناحیه [[خدا]]<ref>روح المعانی، ج ۲۰، ص۱۶۶؛ تفسیر گازر، ج ۷، ص۱۹۵؛ مخزن العرفان، ج ۹، ص۴۴۹. </ref> متکبرانه آن را به [[دانش]] و درایت خود نسبت داده، خود را [[برتر]] از دیگران می‌‌دانست، در حالی که [[مؤمنان]] [[قوم]] وی او را [[پند]] داده و از او خواسته بودند که تکبر را ترک کند؛ زیرا خدا [[متکبران]] را [[دوست]] ندارد<ref>سوره قصص، آیه ۷۶.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]؛ [[تکبر (مقاله)|مقاله «تکبر»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۸]].</ref>

# '''افکار شیطانی:''' [[شیطان]] برای رسیدن به [[هدف]] اصلی خود که سقوط [[انسان]] در ورطه تکّبر است، ابتدا در [[فکر]] و [[اندیشه]] او [[رسوخ]] می‌کند و سپس با ترفندهایی که به کار می‌برد، در مرکز [[فرماندهی]] وجود او برای خود پایگاهی می‌سازد و نفوذ می‌کند تا در مواقع لازم او را وادار کند تا دست به [[اقدام]] بزند.

# '''[[فساد]] و [[تباهی]]:''' نتیجه نخوت و [[خودبرتربینی]] [[انتظار]] انتقال به دیگران را در فرد تقویت می‌کند که در نهایت اقدامات نامناسب از طرف فرد را در پی‌دارد<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه ج۱]]، ص ۲۱۳.</ref>.

# خودداری از پذیرش [[آیات خدا]]: بدترین تکبر، تکبّر در برابر [[خداوند]] است که با تأثیر [[سوء]] بر [[روح]] و [[فکر]]، [[انسان]] را در برابر [[آیات]] و [[حجت‌های الهی]] همچون سنگی خارا موجودی انعطاف ناپذیر و غیر قابل نفوذ درمی آورد که نه به [[اندرز]] ناصحان گوش می‌‌سپارد و نه به هشدارهای [[الهی]] اعتنایی دارد و پیوسته با [[غرور]] و نخوت در مسیر خلاف قدم برمی دارد<ref>سوره بقره، آیه ۲۰۶.</ref>.<ref>مجمع البیان، ج ۴، ص۷۳۵؛ المیزان، ج ۲، ص۹۷؛ نمونه، ج ۲، ص۷۵؛ ج ۶، ص۳۶۷.</ref> انسان [[متکبر]] بر اثر تکذیب آیات الهی<ref>جامع البیان، ج ۹، ص۸۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۷، ص۲۸۳.</ref> بر قلبش مهر زده می‌‌شود، به گونه ای که دیگر در [[آیات الهی]] [[تفکر]] نمی‌کند و از آنها [[عبرت]] نمی‌گیرد<ref>الکشاف، ج ۲، ص۱۱۷.</ref> و بر [[کفر]] و [[تکذیب]] اصرار می‌ورزد<ref>المیزان، ج ۸، ص۲۴۷.</ref> و در نتیجه تبهکاری خود از قابلیت [[هدایت]] خارج می‌‌شود و به رغم مشاهده آیات الهی از [[تسلیم]] در برابر آن امتناع ورزیده، بر سر دو راهی هدایت و [[ضلالت]]، [[گمراهی]] را در پیش می‌‌گیرد<ref>سوره اعراف، آیه ۱۴۶.</ref>.

# [[بخل]] و [[کتمان]] [[نعمت]]: [[متکبران]] در برابر [[انفاق]]، به بخل و به جای [[قدردانی]] از نعمت به کتمان آن [[فرمان]] می‌‌دهند<ref>سوره نساء، آیه ۳۶-۳۷.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۵، ص۱۱۹؛ تفسیر قرطبی، ج ۵، ص۱۲۵ - ۱۲۶؛ المیزان، ج ۴، ص۳۵۵. </ref>. گفته شده: از آنجا که [[متکبر]]، با [[نعمت‌های الهی]] مانند اموالی که به او عنایت شده بر دیگران تکبر می‌ورزد برای تداوم بخشیدن به تکبّر خویش، با [[بخل]] تلاش می‌‌کند اموالش را [[حفظ]] کند و آن گاه که می‌‌بیند [[انفاق]] کنندگان، نزد [[مردم]] [[شهرت]] و موقعیت پیدا می‌‌کنند، آنان را نیز به بخل [[دعوت]] می‌‌کند و هرگاه تحت تأثیر افکار عمومی مجبور به انفاق شود، برای حفظ اموالش آنها را پنهان کرده، به [[فقر]] تظاهر می‌‌کند<ref>من هدی القرآن، ج ۲، ص۸۰ـ ۸۱. </ref>.

# [[ریا]]: تکبر می‌‌تواند در انگیزه [[انسان]] نیز اثر [[سوء]] گذاشته، موجب شود تا [[اعمال]] وی از جمله انفاق صرفاً برای کسب شهرت و [[مقام]] و نه [[رضای خدا]] صورت گیرد، چنان که برخی برای دستیابی به سود دنیوی [[انفاق]] می‌‌کنند؛ نه بر اساس [[استحقاق]] و نیاز دیگران به انفاق<ref>سوره نساء، آیه ۳۸.</ref>.

# رفتارهای غرورآمیز: تکبر به شکل‌های گوناگون گاه در نحوه راه رفتن و گاه در چهره ـ به صورت رخ برتابیدن از مردم ـ در [[رفتار]] [[آدمی]] آشکار می‌‌شود. [[قرآن کریم]] [[اندرز]] [[حکیمانه]] [[لقمان]] به فرزند خود در وانهادن این گونه [[رفتار]] غرورآمیز<ref>جامع البیان، ج ۲۱، ص۸۹ - ۹۰.</ref> را این گونه نقل می‌‌کند: از روی تکبر از [[مردم]] روی مگردان<ref>روض الجنان، ج ۱۵، ص۲۹۱؛ تفسیر مراغی، ج ۲۱، ص۸۵؛ الصافی، ج ۴، ص۱۴۶.</ref> و در [[زمین]] با تکبر راه نرو<ref>التبیان، ج ۸، ص۲۸۰؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۴، ص۴۸. </ref> زیرا [[خداوند]]، [[متکبّر]] فخر فروش را [[دوست]] ندارد: {{متن قرآن|وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ}}<ref>«و روی خود را از مردم مگردان و بر زمین خرامان گام برمدار که خداوند هیچ خود پسند خویشتن‌ستایی را دوست نمی‌دارد» سوره لقمان، آیه ۱۸.</ref>.<ref>مجمع البیان، ج ۸، ص۵۰۰؛ الجدید، ج ۵، ص۳۹۱.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]؛ [[تکبر (مقاله)|مقاله «تکبر»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۸]].</ref>

# [[محرومیت]] از [[رحمت]] و [[محبت]] ویژه [[الهی]]: [[رحمت الهی]] فراگیر و عام است؛ ولی تکبر موجب محرومیّت از رحمت خاص الهی و رانده شدن از درگاه خداست، چنان که [[شیطان]] بر اثر تکبر، از [[مقام قرب الهی]] رانده و مشمول لعن خداوند شد<ref>مجمع البیان، ج ۳، ص۶۲۰؛ الکشاف، ج ۲، ص۹۰؛ المیزان، ج ۸، ص۳۰.</ref> و از [[آسمان]] یا [[بهشت]] یا از صورت [[فرشتگان]] یا از [[درجه]] و منزلتی که در آن بود [[سقوط]] کرد<ref>تفسیر ماوردی، ج ۲، ص۲۰۴؛ مجمع البیان، ج ۴، ص۶۲۰؛ الجواهر، ج ۳، ص۱۴۲.</ref>. [[متکبر]] از [[محبت]] ویژه [[حق]] نیز دور است<ref>سوره نساء، آیه ۳۶.</ref> زیرا وی به [[خداوند]] دلبسته نیست، بلکه [[قلب]] او به [[مال]]<ref>سوره نساء، آیه ۳۷.</ref> و جاه<ref>سوره نساء، آیه ۳۸.</ref> تعلق و [[محبت]] فراوان دارد<ref>المیزان، ج ۴، ص۳۵۳ - ۳۵۵.</ref>.

# گرفتار شدن به [[ذلت]] [[دنیا]] و [[عذاب]] [[آخرت]]: [[قرآن کریم]] به این [[حقیقت]] اشاره دارد که شخص [[متکبر]] در دنیا جز [[خواری]] نصیبش نخواهد شد:<ref>سوره حج، آیه ۸-۹.</ref>، چنان که در [[روایات]] نیز تصریح شده است که هر کس تکبر ورزد کوچک و [[پست]] می‌‌شود<ref>الکافی، ج ۱، ص۱۴۲؛ ج ۲، ص۱۲۲؛ ج ۸، ص۱۹ - ۲۰.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]؛ [[تکبر (مقاله)|مقاله «تکبر»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)| دائرة المعارف قرآن کریم ج۸]].</ref>