ضرر در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

===ضرر به [[دین]]===

ضرربه دین از ضررهای [[معنوی]] است که گاه رویکردی فردی دارد و گاهی رویکردی [[اجتماعی]]، چنان‌که [[قرآن]] کسانی را که با بازداشتن [[مردم]] از [[مساجد]] می‌کوشند آن را ویران و در نتیجه [[جامعه اسلامی]] را آسیب‌پذیر کنند<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص۳۶۱؛ نیز نک: نمونه، ج ۱، ص۴۱۲.</ref>، [[ظالم]] دانسته و آنان را از ورود آزادانه به این‌گونه اماکن منع کرده است:{{متن قرآن|وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن مَّنَعَ مَسَـٰجِدَ ٱللَّهِ أَن يُذْكَرَ فِيهَا ٱسْمُهُۥ وَسَعَىٰ فِى خَرَابِهَآ أُو۟لَـٰٓئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَن يَدْخُلُوهَآ إِلَّا خَآئِفِينَ لَهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا خِزْىٌۭ وَلَهُمْ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ}}<ref>«و ستمکارتر از کسی که نمی‌گذارد نام خداوند در مسجدهای او برده شود و در ویرانی آنها می‌کوشد کیست؟ آنان را جز این سزاوار نیست که هراسان در آن پا نهند، آنها در دنیا، خواری و در جهان واپسین عذابی سترگ دارند» سوره بقره، آیه ۱۱۴.</ref>. برخی [[مفسران]]، [[ظلم]] در این [[آیه]] را به ضرر زدن [[تفسیر]] کرده‌اند<ref>تأویلات اهل السنه، ج ۱، ص۴۳۱؛ التبیان، ج۱، ص۱۵۸؛ ج ۴، ص۳۹۵؛ تفسیر الشریف المرتضی، ج ۳، ص۱۱۳.</ref>. قرآن در برابر این عملکرد به [[مؤمنان]] [[فرمان]] داده از [[ستمگران]]، سلب [[امنیت]] کرده و به‌گونه‌ای با آنان [[رفتار]] کنند که جز با [[ترس]] و مخفیانه نتوانند به مساجد وارد شوند<ref>تفسیر ماوردی، ج ۱، ص۱۷۴؛ الوجیز، ج ۱، ص۱۲۶.</ref>. این، سنتی [[الهی]] برای [[دفع ضرر]] [[کافران]] به دست مؤمنان است و گرنه صومعه‌ها، [[کلیساها]]، کنیسه‌ها و مساجدى که [[نام خدا]] در آنها بسیار برده مى‌شود، سخت ویران مى‌شدند<ref>{{متن قرآن|أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَـٰتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا۟ وَإِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ * ٱلَّذِينَ أُخْرِجُوا۟ مِن دِيَـٰرِهِم بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّآ أَن يَقُولُوا۟ رَبُّنَا ٱللَّهُ وَلَوْلَا دَفْعُ ٱللَّهِ ٱلنَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍۢ لَّهُدِّمَتْ صَوَٰمِعُ وَبِيَعٌۭ وَصَلَوَٰتٌۭ وَمَسَـٰجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا ٱسْمُ ٱللَّهِ كَثِيرًۭا وَلَيَنصُرَنَّ ٱللَّهُ مَن يَنصُرُهُۥٓ إِنَّ ٱللَّهَ لَقَوِىٌّ عَزِيزٌ}}«به کسانی که بر آنها جنگ تحمیل می‌شود اجازه (ی جهاد) داده شد زیرا ستم دیده‌اند و بی‌گمان خداوند بر یاری آنان تواناست * همان کسانی که ناحق از خانه‌های خود بیرون رانده شدند و جز این نبود که می‌گفتند: پروردگار ما خداوند است و اگر خداوند برخی مردم را به دست برخی دیگر از میان برنمی‌داشت بی‌گمان دیرها (ی راهبان) و کلیساها (ی مسیحیان) و کنشت‌ها (ی یهودیان) و مسجدهایی که نام خداوند را در آن بسیار می‌برند ویران می‌شد و بی‌گمان خداوند به کسی که وی را یاری کند یاری خواهد رساند که خداوند توانمندی پیروز است» سوره حج، آیه ۳۹-۴۰.</ref>. از منظر [[قرآن]]، [[هزینه]] کردن [[اموال]] در راه [[باطل]] و [[کفر]]، زیانی [[معنوی]] و سبب آن، شخص هزینه‌کننده است<ref>نک: تأویلات اهل السنه، ج ۵، ص۱۹۶؛ الوجیز، ج ۱، ص۲۲۸.</ref>، ازاین رو هزینه کردن اموال‌ از سوی [[کافران]] در جهت [[رویارویی]] با [[دین اسلام]]، [[ظلم]] و ضرری معنوی به شمار آمده<ref>الوسیط، ج۲، ص۸۸؛ زهرة التفاسیر، ج۳، ص۱۳۷۵.</ref> و به بادی [[تشبیه]] شده که در آن سرمای سوزانی است که بر کشتزار آنان می‌وزد و آن را تباه می‌کند:{{متن قرآن|مَثَلُ مَا يُنفِقُونَ فِى هَـٰذِهِ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا كَمَثَلِ رِيحٍۢ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍۢ ظَلَمُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ ٱللَّهُ وَلَـٰكِنْ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ}}<ref>«داستان آنچه در زندگی این جهان می‌بخشند همچون داستان بادی است دارای سوز سرما که بر کشتگاه گروهی بر خویش ستم کرده بوزد و آن را نابود سازد و خداوند به آنان ستم نکرده است بلکه آنان خود به خویش ستم می‌ورزند» سوره عمران، آیه ۱۱۷.</ref>. [[مفسران]] «ظُلْم» را در عرف<ref>اللباب فی علوم الکتاب، ج ۲، ص۷۳.</ref> و [[شرع]]<ref>التفسیر الکببر، ج۳، ص۵۱۳.</ref> به «ضرر» [[تفسیر]] کرده<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج ۳، ص۷۴۲؛ تأویلات اهل السنه، ج ۱، ص۴۳۱؛ التبیان، ج ۱، ص۱۵۸.</ref> و معتقدند که کافران با هزینه کردن اموالشان در جهت [[مبارزه با حق]]، به خود ضرر زده‌اند<ref>رموز الکنوز، ج ۱، ص۲۷۲.</ref>؛ زیرا آنان به [[امید]] از بین بردن [[اسلام]] اموالشان را صرف می‌کنند؛ ولی امیدشان به [[یأس]] بدل شده است<ref>نک: جامع البیان، ج ۴، ص۳۸؛ نیز نک: المحرر الوجیز، ج ۱، ص۴۹۵.</ref>، یا اینکه آنان با چنین هزینه‌کردنی موجب [[حبط اعمال]] نیکشان می‌شوند که خود خسارتی [[معنوی]] برای آنان است<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۳۸. </ref>. براین اساس، [[قرآن]]، [[انفاق]] [[اموال]] در راه [[کفر]] را، ضرر می‌داند و تلویحاً از آن [[نهی]] می‌کند، بلکه [[مؤمنان]] را از [[دوستی با کافران]] از آن رو که آنان [[زیان]] رساندن به مؤمنان را [[دوست]] دارند<ref>نک: الکشاف، ج ۱، ص۴۰۶؛ زادالمسیر، ج ۱، ص۳۱۸.</ref> نیز نهی کرده است:{{متن قرآن|يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَتَّخِذُوا۟ بِطَانَةًۭ مِّن دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًۭا وَدُّوا۟ مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ ٱلْبَغْضَآءُ مِنْ أَفْوَٰهِهِمْ وَمَا تُخْفِى صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ ٱلْـَٔايَـٰتِ إِن كُنتُمْ تَعْقِلُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! کسانی از غیر خودتان را [[محرم]] [[راز]] مگیرید که از هیچ [[تباهی]] در [[حقّ]] شما کوتاهی نمی‌کنند و دوست می‌دارند شما در [[سختی]] به سر [[برید]]؛ [[کینه]] از گفتارشان هویداست و آنچه دل‌هایشان پنهان می‌دارند، بزرگ‌تر است، بی‌گمان ما [[آیات]] (خود) را برای شما روشن گفته‌ایم» [[سوره]] [[عمران]]، [[آیه]] ۱۱۸.</ref>. [[مفسران]] «عَنَت» را [[فساد]]<ref>غریب القرآن، ص۳۵۹.</ref> و ضرر شدید در [[دین]] و [[دنیا]] دانسته‌اند<ref>احکام القرآن، جصاص، ج ۳، ص۱۲۵؛ التبیان، ج ۳، ص۱۷۱؛ تفسیر ماوردی، ج ۱، ص۴۷۳.</ref>. [[کافران]] که خشمشان از سخنانشان آشکار است، [[خشم]] و کینه‌ درونیشان شدیدتر است و آنان [[آرزو]] دارند با اشاعه [[زنا]] در میان مؤمنان<ref>جامع البیان، ج ۵، ص۱۷. </ref> به آنان آسیب [[دینی]] برسانند<ref>الکشاف، ج ۱، ص۴۰۶؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۱۹۹.</ref>. قرآن از ضرر در دین به «عَنَت» تعبیر کرده<ref>نک: مجمع البیان، ج ۵، ص۱۳۰.</ref> و آن را بر پیامبرِ [[رحمت]] گران دانسته است:{{متن قرآن|لَقَدْ جَآءَكُمْ رَسُولٌۭ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ}}<ref>«بی‌گمان پیامبری از (میان) خودتان نزد شما آمده است که هر رنجی ببرید بر او گران است، بسیار خواستار شماست، با مؤمنان مهربانی بخشاینده است» سوره توبه، آیه ۱۲۸.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۱.</ref>

== منابع ==