پرش به محتوا

حکمت الهی در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۷: خط ۷:


== مقدمه ==
== مقدمه ==
معانی متعددی برای واژه "[[حکمت]]" در منابع لغوی و [[روایی]] آمده که مجموع آنها درباره [[حکمت الهی]] در دو معنای سلبی و ایجابی قابل جمع‌بندی است. معنای ایجابی، [[حکمت]] [[اتقان]] و استحکام در [[علم]] و فعل است<ref>علامه حلی، شرح تجرید الاعتقاد، ص۴۱۵.</ref> و معنای سلبی آن، عدم صدور [[فعل قبیح]] و ناروا از سوی [[باری تعالی]] است<ref>علامه حلی، شرح تجرید الاعتقاد، ص۴۲۰.</ref>.
دو نکته مهم و اساسی درباره معنای سلبی، قابل دقت و توجه است:
# نخست اینکه این معنا بر [[حسن و قبح عقلی]] مبتنی است که [[اشاعره]] آن را قبول ندارند.
# نکته دوم اینکه [[عدل الهی]] از متفرعات مفهوم سلبی حکمت اوست؛ زیرا [[خداوند]] هیچ‌گاه مرتکب [[افعال]] [[قبیح]] و [[شر]] نمی‌شود؛ چراکه کمال وجودی‌اش مانع از انجام دادن چنین افعالی می‌‌شود؛ زیرا خداوند فقط مبدأ خیر است.
حکمت در [[آیات قرآن]] و [[روایات]] نیز آمده است: {{متن قرآن|كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ}}<ref>«(این) کتابی است که آیاتش استواری یافته» سوره هود، آیه ۱.</ref> و {{متن حدیث|قَدَّرَ مَا خَلَقَ فَأَحْكَمَ تَقْدِيرَهُ}}<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۸۹.</ref>. البته اینها بیشتر به معنای ایجابی حکمت ناظر است.
به تعبیر دیگر: حکمت الهی این است که نظام آفرینش، نظام احسن و [[اصلح]] و نیکوترین [[نظام]] ممکن است.
لازمه حکمت و عنایت [[حق]]، غایت و معنا داشتن [[جهان]] و هستی است. آنچه موجود می‌‌شود یا خود خیر است و یا برای وصول به خیر است. حکمت از [[شئون]] علیم و مرید بودن است و مبیّن اصل علت غایی برای جهان می‌‌باشد<ref>مطهری، عدل الهی، ص۶۳.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۰۹-۱۱۰.</ref>
==[[حکمت الهی]]==
از نظر لغوی، [[حکمت]] به معنای منع و بازداشتن برای [[اصلاح]] است و به همین دلیل افسار اسب را «حکمه» می‌گویند؛ زیرا اسب را از [[سرکشی]] بازمی‌دارد و او را [[مطیع]] و [[رام]] می‌کند. همچنین فرمان‌های [[مولوی]] را از آن جهت [[حکم]] می‌گویند که [[مکلف]] را از انجام کارهای دلخواه خود بازمی‌‌دارد و [[قاضی]] را «[[حاکم]]» نامیده‌اند؛ زیرا حکم او مانع ضایع شدن [[حق]] و [[تعدی]] به دیگری می‌‌شود و نیز [[تزلزل]] در [[نزاع]] را برطرف می‌کند. [[تصدیق علمی]] را نیز به اعتبار اینکه از عارض شدن تردید بر [[ذهن]] مانع می‌شود «حکم» می‌نامند. شایان ذکر است که لازمه مصونیت مورد حکم از هرگونه امر منافی، [[استواری]] و [[استحکام]] آن است، بنابراین کلمه «حکمت» با خلل ناپذیری، استواری و استحکام ملازم است؛ خواه مربوط به [[علم]] باشد و خواه مربوط به عمل<ref>مقری فیومی، احمد بن علی، مصباح المنیر، ذیل واژه «حکم»؛ راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص۲۴۸.</ref>.
از نظر لغوی، [[حکمت]] به معنای منع و بازداشتن برای [[اصلاح]] است و به همین دلیل افسار اسب را «حکمه» می‌گویند؛ زیرا اسب را از [[سرکشی]] بازمی‌دارد و او را [[مطیع]] و [[رام]] می‌کند. همچنین فرمان‌های [[مولوی]] را از آن جهت [[حکم]] می‌گویند که [[مکلف]] را از انجام کارهای دلخواه خود بازمی‌‌دارد و [[قاضی]] را «[[حاکم]]» نامیده‌اند؛ زیرا حکم او مانع ضایع شدن [[حق]] و [[تعدی]] به دیگری می‌‌شود و نیز [[تزلزل]] در [[نزاع]] را برطرف می‌کند. [[تصدیق علمی]] را نیز به اعتبار اینکه از عارض شدن تردید بر [[ذهن]] مانع می‌شود «حکم» می‌نامند. شایان ذکر است که لازمه مصونیت مورد حکم از هرگونه امر منافی، [[استواری]] و [[استحکام]] آن است، بنابراین کلمه «حکمت» با خلل ناپذیری، استواری و استحکام ملازم است؛ خواه مربوط به [[علم]] باشد و خواه مربوط به عمل<ref>مقری فیومی، احمد بن علی، مصباح المنیر، ذیل واژه «حکم»؛ راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص۲۴۸.</ref>.


خط ۶۳: خط ۵۰:
== منابع ==
== منابع ==
{{منابع}}
{{منابع}}
# [[پرونده:10119661.jpg|22px]] [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]
# [[پرونده:IM010873.jpg|22px]] [[عبدالرضا آتشین صدف|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[حکمت الهی (مقاله)|مقاله «حکمت الهی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
# [[پرونده:IM010873.jpg|22px]] [[عبدالرضا آتشین صدف|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[حکمت الهی (مقاله)|مقاله «حکمت الهی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
۱۳۳٬۷۶۳

ویرایش