برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط | | {{مدخل مرتبط |
| | موضوع مرتبط = صحابه | | | موضوع مرتبط = صحابه |
| | عنوان مدخل = حکم بن مینا انصاری | | | عنوان مدخل = حکم بن مسعود ثقفی |
| | مداخل مرتبط = [[حکم بن مینا انصاری در تاریخ اسلامی]] | | | مداخل مرتبط = [[حکم بن مسعود ثقفی در تاریخ اسلامی]] |
| | پرسش مرتبط = | | | پرسش مرتبط = |
| }} | | }} |
| == آشنایی اجمالی == | | == آشنایی اجمالی == |
| نسبت وی را [[مدنی]]<ref>ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۱۴۵؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۷، ص۱۴۳.</ref> و شامی<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۷، ص۱۴۳.</ref> نیز آوردهاند. وی [[آزاد شده]] [[خاندان]] [[ابو عامر راهب]] (پدر [[حنظله غسیل الملائکه]]) بود<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۳۷؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۷، ص۱۴۳.</ref>. در [[صحابی]] بودن وی [[اختلاف]] است؛ برخی او را در شمار [[تابعین]] آوردهاند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۳۷؛ ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۱۴۵.</ref> اما برخی با اختلاف در نام وی او را از [[صحابه]] دانستهاند<ref>ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۷۱۹؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۵۵؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۵.</ref>. بر اساس گزارش [[ابن سعد]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۳۷.</ref> [[فرزندان]] [[حکم]] میگفتند [[ابو عامر]] او را به [[ابوسفیان]] بخشید و ابوسفیان هم او را به [[عباس بن عبدالمطلب]] فروخت و عباس او را [[آزاد]] کرد. از او نسلی باقی ماند که [[وابستگی]] و [[ولاء]] خود را به عباس میرسانند.
| | وی [[برادر]] [[ابو عبید ثقفی]] بود که بر اساس [[نسب]] برادرش، باید او را از [[بنی عقده]] بن غَیْرَه از ثقیف دانست<ref>ر.ک: ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۶۸.</ref>. در [[صحابی]] بودن وی [[اختلاف]] است و از [[زندگی]] او در [[زمان رسول خدا]]{{صل}}گزارشی در دست نیست. [[ابن حبان]]<ref>ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۱۴۳.</ref> وی را در شمار [[تابعین]] آورده است، اما [[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۵.</ref> در بخش نخست الاصابة ([[صحابه]]) از او یاد کرده و گوید وی همراه برادرش [[ابو عبید]] در واقعه «جسر ابیعبیده» در سال ۱۳ حضور یافت و همانجا کشته شد<ref>ر.ک: دینوری، الاخبار الطوال، ص۱۱۳؛ بلاذری، فتوح البلدان، ص۲۴۸؛ ابن حجر، الاصابه، ج۷، ص۲۲۳.</ref>. دلیل صحابی دانستن وی از سوی ابن حجر روشن نیست؛ بهظاهر همین که [[حکم بن مسعود]] در [[زمان]] «عمر» بالغ بوده و در واقعه جسر حضور داشته، مستند صحابی بودن اوست. بنا بر نقلی از طریق «[[وهب بن منبه]]» از «[[حکم]]» آمده است که گفت: [[شاهد]] بودم که عمر پس از آنکه زنی درگذشت، برادر [[مادری]] و برادر پدری و مادری او را در سهم [[ارث]] از ثلث مالش [[شریک]] کرد. و چون از او پرسیدند:پیش از این چنین [[داوری]] نکرده بودی. گفت: آن زمان داوری دیگری بود و این زمان قضاوتی دیگر<ref>عبدالرزاق، المصنف، ج۱۰، ص۲۴۹؛ ابن ابی شیبه، المصنف، ج۷، ص۳۳۴؛ فسوی، المعرفه و التاریخ، ج۲، ص۲۲۳؛ جصاص، احکام القران، ج۲، ص۱۱۶.</ref>. در باب «[[تغییر]] [[فتوا]]» به این خبر استناد شده است<ref>ر.ک: دارمی، سنن، ج۱، ص۱۵۴.</ref>. [[ابن ابیحاتم]]<ref>ابن ابیحاتم، الجرح و التعدیل، ج۳، ص۱۲۷.</ref> این خبر را از «[[مسعود بن حکم]]» دانسته است، اما برخی آن را نپذیرفته و گفتهاند کسی که «وهب بن منبه» از او [[روایت]] کرده، «حکم بن مسعود» است. [[بخاری]]<ref>بخاری، التاریخ الکبیر، ج۲، ص۳۳۲.</ref> در عین حال که این خبر را از «حکم بن مسعود» نقل کرده و نظر کسانی را که میگویند این خبر از «[[مسعود بن حکم]]» نقل شده است نادرست میداند، اما در [[روایت]] شنیدن «[[وهب بن منبه]]» از «[[حکم بن مسعود]]» نیز تردید دارد. |
|
| |
|
| پدرش مینا در غزوة [[تبوک]] (سال پنجم) همراه [[رسول خدا]]{{صل}} بود. [[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۵.</ref> وی را با عنوان «[[حکم بن مینا انصاری]]» معرفی کرده و میگوید: وی مولای (وابسته) [[انصار]] بود. ابن حجر سپس به خبر ابن سعد اشاره کرده اما میگوید ابوسفیان، مینا را به عباس بخشید؛ در حالی که در متن ابن سعد آمده است که ابوسفیان، [[حکم بن مینا]] را به عباس فروخت. در منابع مربوط به صحابه، چند صحابی با نامهای «حکم بن مینا»، «حکم بن مینا انصاری»، «[[حکم بن منهال]]»، «[[حکم]]، ابوشبث» و «[[حکم ابوشبیث]]» معرفی شدهاند که به سبب مشترک بودن اطلاعات مربوط به برخی از آنان، یا یکی پنداشته شده یا به شکل مستقل معرفی شدهاند، اما اطلاعات مربوط به آنان خلط شده و تشخیص میان آنان دشوار مینماید. [[ابو نعیم]]<ref>ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۷۱۹.</ref> و [[ابن اثیر]]<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۴۷.</ref>، در ذیل «حکم ابوشیث بن حکم» بدون اشاره به نام مینا، پدر حکم، خبری از وی نقل کردهاند که همین خبر را [[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۵.</ref> ذیل «[[حکم بن مینا انصاری]]» آورده است. همچنین ابن حجر<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۶.</ref> ذیل «[[حکم بن منهال]] یا مینا» به دو خبر اشاره کرده و احتمال داده که [[راوی]] خبر دوم، «[[حکم بن مینا انصاری]]» باشد، در حالی که ذیل «حکم بن مینا انصاری» به این خبر اشاره نکرده است و [[ابن اثیر]]<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۵۵.</ref>، نیز این دو خبر را ذیل «[[حکم بن مینا]]» (بدون نسبت [[انصاری]]) آورده و به [[اختلاف]] نام برخی [[رجال]] سند و تبدیل نام «ابوالحویرث» راوی به «ابوالجواب» و «منهال» به «مینا» و [[شهرت]] «ابوالحویرث» و «حکم بن مینا» اشاره کرده است. نام پسر [[حکم]] را نیز «شبت»<ref>ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۷۱۹؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۴۷.</ref>، «شبیث»<ref>عسکری، تصحیفات المحدثین، ج۳، ص۱۰۶۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۶.</ref> و «[[شبیب]]»<ref>بخاری، التاریخ الکبیر، ج۴، ص۲۶۸؛ ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۱۴۵.</ref> آوردهاند که ناشی از [[تصحیف]] است و به نظر میرسد «شبیث» درستتر باشد؛ چنانکه [[ابن ماکولا]]<ref>ابن ماکولا، الاکمال، ج۵، ص۳۲.</ref> بدان اشاره کرده و ابن اثیر<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۵۶.</ref> آن را [[تأیید]] کرده است.
| | به نظر میرسد سخن [[ابن ابیحاتم]] درست باشد؛ زیرا «وهب بن منبه» در سال ۳۴ متولد شده است<ref>ذهبی، تذکره الحفاظ، ج۱، ص۱۰۰.</ref> پس نمیتواند از «[[حکم بن مسعود]]» که در سال ۱۳ کشته شده، [[روایت]] شنیده باشد. افزونتر آنکه، تصریح کردهاند «[[وهب بن منبه]]» از «[[مسعود بن حکم]]» روایت دارد<ref>ر.ک: یحیی بن معین، التاریخ، ج۱، ص۱۲۵.</ref>. با این حال، برخی اسناد خبر یادشده را [[صالح]] دانستهاند<ref>ذهبی، میزان الاعتدال، ج۱، ص۵۷۹؛ ابن حجر، لسان المیزان، ج۲، ص۳۳۹.</ref>. گفتهاند حکم بن مسعود در باب [[فرایض]] از عمر روایت دارد<ref>ذهبی، میزان الاعتدال، ج۱، ص۵۷۹.</ref> که باید همین خبر باشد.<ref>[[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «حکم بن مسعود ثقفی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۱۰۵.</ref> |
| | |
| به هر حال، از حکم بن مینا یا منهال نقل شده است که [[رسول خدا]]{{صل}} به عمر فرمود: [[قریشیان]] را نزد من گرد آور، چون آنان گرد آمدند، عمر به رسول خدا{{صل}} عرض کرد: آنان داخل شوند یا شما نزد آنان میروید؟ آن حضرت فرمود: من نزد آنان میروم و چون نزد آنان رفت، پرسید: آیا غیر از [[قریش]] کسی هست؟ گفتند: [[فرزندان]] خواهرانمان هستند. فرمود: فرزندان [[خواهر]] از همان [[قوم]] به شمار میآیند. سپس فرمود: ای قریشیان! بدانید سزاوارترین [[مردم]] به رسول خدا{{صل}} پرهیزگارانند. پس مراقب باشید که مردم با اعمالشان وارد [[قیامت]] نشوند و شما با [[دنیا]] وارد شوید و آن را حمل کنید که من از شما روی بگردانم؛ سپس [[آیه]]{{متن قرآن|إِنَّ أَوْلَى ٱلنَّاسِ بِإِبْرَٰهِيمَ لَلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ وَهَـٰذَا ٱلنَّبِىُّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَٱللَّهُ وَلِىُّ ٱلْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«بیگمان نزدیکترین مردم به ابراهیم همانانند که از وی پیروی کردند و نیز این پیامبر و مؤمنان؛ و خداوند سرپرست مؤمنان است» سوره عمران، آیه 68.</ref> را قرائت فرمود<ref>ابن ابی عاصم، الآحاد والمثانی،ج۵، ص۲۵۱؛ ابویعلی، المسند، ج۳، ص۱۵۱؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۵۵-۵۶.</ref>. برخی این خبر یا مشابه آن را از دیگران نیز نقل کردهاند<ref>برای نمونه: بخاری، الادب المفرد، ص۲۸؛ ابن ابی عاصم، کتاب السنة، ص۴۷۲.</ref>.
| |
| | |
| در خبری دیگر به نقل از پسر [[حکم]]، شبیت، آمده است که حکم گفت: من در [[دمشق]] در کنار [[مسجد]] همراه [[بلال]] و [[ابو جندل]] [[وضو]] میگرفتم که از مسح بر کفشها سخن گفتیم و بلال در این باره [[حدیثی]] نقل کرد<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۵، ص۶۷؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۶؛ و به اختصار، مزی، تهذیب الکمال، ج۷، ص۱۴۳.</ref>. همچنین [[ابن منده]]<ref>م۳۹۵ و صاحب معرفه الصحابه.</ref> به نقل از شبیت بن حکم از پدرش گوید: مردی از [[قبیله اسلم]] [[بیمار]] شد و [[رسول خدا]]{{صل}} بر او [[تعویذ]] آویخت<ref>ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۷۱۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۶.</ref>.
| |
| <ref>[[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «حکم بن مینا انصاری»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۱۰۷.</ref> | |
|
| |
|
| == جستارهای وابسته == | | == جستارهای وابسته == |
| {{مدخل وابسته}} | | {{مدخل وابسته}} |
| * [[انصار]] (قبیله) | | * [[بنیثقیف]] (قبیله) |
| * [[شُبیث بن حکم]] (فرزند) | | * [[ابو عبید ثقفی]] (برادر) |
| {{پایان مدخل وابسته}} | | {{پایان مدخل وابسته}} |
|
| |
|
| == منابع == | | == منابع == |
| {{منابع}} | | {{منابع}} |
| # [[پرونده:IM009659.jpg|22px]] [[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|'''مقاله «حکم بن مینا انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳''']] | | # [[پرونده:IM009659.jpg|22px]] [[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|'''مقاله «حکم بن مسعود ثقفی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳''']] |
| {{پایان منابع}} | | {{پایان منابع}} |
|
| |
|
