←شبهه سوم: رابطه عصمت انبیا با اختیار آنها
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۵۸: | خط ۵۸: | ||
=== شبهه سوم: رابطه عصمت انبیا با اختیار آنها === | === شبهه سوم: رابطه عصمت انبیا با اختیار آنها === | ||
شاید برخی تصور کنند که [[افعال]] [[انبیا]] و [[ائمه]] که دارای [[ملکه عصمت]] هستند، بدون [[علم]] و [[اراده]] و اختیار آنها بوده است و آنها را [[جبرائیل]] و سایر [[فرشتگان]] [[راهنمایی]] میکنند و به همین دلیل ذاتاً [[معصوم]] هستند؛ در نتیجه، عصمت آنان به خود آنان مربوط نیست، بلکه [[اجبار]] و | شاید برخی تصور کنند که [[افعال]] [[انبیا]] و [[ائمه]] که دارای [[ملکه عصمت]] هستند، بدون [[علم]] و [[اراده]] و اختیار آنها بوده است و آنها را [[جبرائیل]] و سایر [[فرشتگان]] [[راهنمایی]] میکنند و به همین دلیل ذاتاً [[معصوم]] هستند؛ در نتیجه، عصمت آنان به خود آنان مربوط نیست، بلکه [[اجبار]] و الزام [[الهی]] است. | ||
[[ | این [[گمان]]، صحیح نیست و موجب [[سستی]] افراد در کارهای خود میشود؛ زیرا واضح است که [[انبیاء]] با آنکه داشتن [[مقام عصمت]] و [[طهارت]]، اما بدون علم و [[آگاهی]] و اراده و اختیار کاری انجام نمیدهند. توضیح آنکه، تمام حوادث این عالم سبب و علتی دارند و به سبب آن علت در خارج محقق میشوند بنابراین، تمام کارهایی که [[پیامبر]] انجام میدهد، معلول سببی است و به اختیار خود او صورت میگیرد. همانطور که ما هرگاه کاری انجام میدهیم، تا نخست، و شکل آن کار را تصور و به آن میل پیدا نکنیم و به دنبال آن اراده انجام آن را در خود ایجاد نکنیم، آن فعل از ما سرنمیزند. در انبیاء نیز همینطور است و افعالی که از آنها سرمیزند، پس از تصور صورت علمیه و با میل و اراده محقق میشود. به بیان دیگر ما افراد [[بشر]] کارهای خوب و بدی انجام میدهیم و برای کارهای خوب حتماً باید اول صورت علمیه آن را در نظر آورده، بعد از ایجاد میل و [[اراده]] آن را انجام دهیم و برای کارهای بد نیز حتماً باید اول صورت علمیه آن را در نظر بگیریم و سپس میل و اراده انجام آن کار را پیدا کنیم. بنابراین اگر در ذهن افرادی فقط صورتهای خوب و پسندیده پیدا شود و به آن میل پیدا کند، بعد از تعلق اراده به آنها همیشه از آنها کارهای پسندیده بروز خواهد کرد و اگر به عکس، در ذهن افرادی پیوسته صورتهای [[زشت]] و مربوط به [[گناه]] به وجود آمده، به آن میل کنند، پیوسته از آنها کارهای زشت صادر خواهد شد. بنابراین، اینها [[اهل]] [[شقاوت]] و دسته اول اهل سعادت خواهند بود. | ||
مصونیت [[معصومین]] در برابر [[گناه]] به سبب [[مقام]] [[معرفت]] و [[علم]] و تقوای آنهاست، درست همانند | [[پیامبران]] و [[امامان]] افرادی هستند که دائماً در ذهن آنها صورتهای خیر و [[نیک]] ایجاد میشود و آنها به آن صورتها میل میکنند و پس از [[اراده]] آنها را انجام میدهند و چون این صورتها پیدرپی و بدون فاصله در ذهن آنها پیدا میشود، برای آنان حصول این صور، ملکه میشود، مانند ملکه [[عفت]]، [[شجاعت]]، [[سخاوت]] و غیره و این همان [[ملکه عصمت]] است و مراد از ملکه عصمت همان [[رسوخ]] و نیافتن [[تغییر]] صورت علمیه در نفس است و همین موضوع موجب [[فضیلت]] آنها بر سایر افراد است؛ چون ملکه نفسانی و قوه علمیه آنها بسیار [[قوی]] است، بهطوریکه پیوسته آنها به [[علم]] و اراده و [[اختیار]] خود از [[گناهان]] دوری میکنند و در راه [[طاعت]] گام برمیدارند؛ و الا، اگر فرض شود که از آنها بدون علم و اختیار کار خوبی سرمیزند برای آنان چه فضیلتی و شرافتی خواهد بود؟<ref>حسینی طهرانی، سید محمدحسین، امامشناسی، ج۱، ص۱۰۵، ۱۰۷، تلخیص با دخل و تصرف.</ref> | ||
بنابراین، اگر بگوییم، [[معصوم]] [[قدرت]] بر انجام کار | |||
بنابراین اگر افرادی وجود دارند که هیچ گناهی انجام نمیدهند و اصلا هیچ انگیزهای برای انجام گناه ندارند به این معنا نیست که [[قدرت]] انجام گناه از آنها سلب شده است و اصلاً هیچگونه اختیاری ندارند و کاملاً مجبور هستند، بلکه این افراد هم از نظر [[شناخت]] و [[آگاهی]] چنان قوی هستند که [[زشتی]] هر کار بدی را میبینند و هم دارای اراده بسیار قوی هستند که مغلوب جاذبههای [[شیطانی]] و خلاف [[حق]] نمیشوند<ref>مصباح یزدی، محمدتقی، راهنماشناسی، ص۱۵۷.</ref>. [[انسان]] [[معصوم]] به خاطر [[تقوا]] و آگاهی عمیق و کامل او به آثار و عواقب گناهان و توجه به عظمت خداوند از انجام [[معاصی]] خودداری میکند<ref>سبحانی، جعفر، الالهیات، ج۲، ص۱۶۲.</ref>. | |||
مصونیت [[معصومین]] در برابر [[گناه]] به سبب [[مقام]] [[معرفت]] و [[علم]] و تقوای آنهاست، درست همانند پرهیز ما از برخی [[گناهان]] به خاطر علم و معرفت آنها را ترک میکنیم؛ مثلا ما هرگز با بدن لخت در کوچه و خیابان قدم نمیگذاریم؛ عملی که در آن اجباری نیست، بلکه کاملاً با [[اختیار]] و [[اراده]] و [[آگاهی]] انجام شده است، پس [[ترک گناه]] و [[خطا]] برای صاحبان [[عصمت]]، محال عادی است، نه محال [[عقلی]] و محال عادی با اختیاری بودن عمل منافاتی ندارد، همانطوری که مثال گفته شده، محال عادی است، یعنی عادتاً محال است که چنین عملی از کسی سربزند و این با اختیاری بودن این کار کاملا سازگار است<ref>مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، ج۷، ص۱۹۴.</ref>. | |||
بنابراین، اگر بگوییم، [[معصوم]] [[قدرت]] بر انجام کار ناشایست و ترک کارهای شایسته را ندارد، در نتیجه، باید او استحقاق مدح و [[ثواب]] را هم نداشته باشد؛ چراکه [[مدح]] و ثواب در جایی است که شخص اختیار انجام و ترک فعل را داشته باشد<ref>علامه حلی، حسن بن یوسف، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، ص۳۶۵.</ref>.<ref>[[محسن فتاحی اردکانی|فتاحی اردکانی، محسن]]، [[عصمت و اختیار (مقاله)|مقاله «عصمت و اختیار»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۱۵.</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||