برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط | | {{مدخل مرتبط |
| | موضوع مرتبط = صحابه | | | موضوع مرتبط = صحابه |
| | عنوان مدخل = زاهر بن اسود بن حجاج اسلمی | | | عنوان مدخل = زبيد بن عبدخولانی |
| | مداخل مرتبط = [[زاهر بن اسود بن حجاج اسلمی در تاریخ اسلامی]] | | | مداخل مرتبط = [[زبيد بن عبدخولانی در تاریخ اسلامی]] |
| | پرسش مرتبط = | | | پرسش مرتبط = |
| }} | | }} |
| == آشنایی اجمالی == | | == آشنایی اجمالی == |
| [[زاهر بن اسود]] بن [[حجاج بن قیس]] اسلمی، از [[قبیله]] [[بنیاسلم]] بن افصی، از [[قبایل]] [[خزاعی]]<ref>ر.ک: ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۴۲؛ کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۲۶؛ نسب کامل وی و اختلاف در آن را بنگرید: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۸؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۱.</ref> و کنیهاش ابومجزاه است<ref>صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۴، ص۱۱۲.</ref>. [[ابن سعد]] شرح حال او را در دو جا آورده است: نخست، در شمار صحابهای که پیش از [[فتح مکه]] [[مسلمان]] شدند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۸.</ref> و بار دیگر در شمار [[صحابه ساکن کوفه]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۱۰۷.</ref>. چنانکه [[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۵۱.</ref>، شرح حال او را در قسم اول [[الاصابه]] ([[صحابه]]) آورده است. [[کتابهای رجال]] [[شیعه]] نیز وی را از جمله [[صحابه رسول خدا]]{{صل}} دانستهاند<ref>طوسی، رجال الطوسی، ص۳۹؛ تفرشی، نقد الرجال، ج۲، ص۲۵۱؛ امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۴۱.</ref>.
| | وی از بنییعلی از [[طوایف]] [[قبیله]] [[خولان]] است<ref>ابن یونس، تاریخ المصریین، ج۱، ص۱۸۵.</ref>. [[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۵۲۰.</ref>، شرح حال او را در قسم سوم [[الاصابه]] ([[مخضرمین]]) آورده و میگوید: [[عصر رسول خدا]]{{صل}} را [[درک]] کرد. [[ابن یونس]]<ref>ابن یونس، تاریخ المصریین، ج۱، ص۱۸۵.</ref>، از او یاد کرده و نوشته است که در [[فتح مصر]] (سال۱۹) شرکت داشت و در [[جنگ صفین]] در صف [[یاران]] معاویه، [[پرچم]] خولان را با خود حمل میکرد و چون [[عمار]]،[[ شهید]] شد به صف [[یاران امام علی]]{{ع}} پیوست. نویسندگان بعدی مانند [[ابن ماکولا]]<ref>ابن ماکولا، الاکمال، ج۴، ص۱۶۹.</ref>، ابن عدیم<ref>ابن عدیم، بغیه الطلب فی تاریخ حلب، ج۸، ص۳۷۴۶.</ref>، [[ابن عساکر]]<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۸، ص۳۰۵.</ref> و ابن حجر<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۵۲۰.</ref> همین گزارش را به نقل از ابن یونس آوردهاند. [[سید محسن امین]]<ref>سید محسن امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۴۳.</ref> در شرح حال وی گوید: [[عاقبت]] وی با پیوستن به [[امام علی]]{{ع}} ختم به خیر شد.<ref>[[منصور داداشنژاد|داداشنژاد، منصور]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «زبيد بن عبدخولانی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۳۶۸.</ref> |
| | |
| زاهر در [[صلح حدیبیه]] شرکت کرد و از جمله [[بیعتکنندگان با رسول خدا]]{{صل}} بود. بدین منظور از وی در منابع با نام «من [[اصحاب]] الشجره» یاد میشود<ref>ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۳، ص۱۲۲۹.</ref>. وی همچنین در [[جنگ خیبر]] حضور داشت<ref>ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۳، ص۲۶۳.</ref> و روایتی که او از [[رسول خدا]]{{صل}} درباره [[نهی]] از خوردن گوشت خر نقل میکند، مربوط به حضور وی در همین [[نبرد]] است. وی میگوید زیر دیگهایی که از گوشت خر بار گذاشته شده بود را روشن میکرد که جارچی رسول خدا{{صل}} آنان را از خوردن آن گوشت منع کرد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۸.</ref>. زاهر بن اسود که بعدها ساکن [[کوفه]] شد و در شمار [[کوفیان]] درآمد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۸؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۸.</ref>، [[راوی حدیث]] دیگری از رسول خدا{{صل}} درباره سفارش آن حضرت به [[روزه]] عاشوراست<ref>بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۴۴۲؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۵، ص۲۷۴؛ ابن ابیخیثمه، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۱۸؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۲۳۰.</ref>. فرزند وی [[مجزاه]] که از [[شریفان]] کوفه بود، [[راوی]] [[روایت]] اوست و به نقل مسلم<ref>مسلم، المنفردات والوحدان، ص۳۸.</ref> و دیگران<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۹، ص۲۷۱.</ref>، وی تنها کسی است که از [[زاهر]] [[روایت]] میکند.
| |
| | |
| [[ابن اسحاق]]<ref>ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۵۲.</ref> و واقدی<ref>ر.ک: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۸؛ [[ابونعیم]]، معرفه [[الصحابه]]، ج۳، ص۱۲۲۹.</ref>، وی را از [[یاران]] [[عمرو بن حمق خزاعی]] دانستهاند. گفته شده این [[همراهی]] زمانی بود که [[عمرو بن حمق]] در [[مصر]] حضور داشت. [[سید محسن امین]]<ref>سید محسن امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۴۱.</ref> از همراهی وی با عمرو بن حمق چنین [[استنباط]] کرده که وی [[شیعه]] بوده و به همین جهت، شرح حال او را در [[اعیان الشیعه]] آورده است. در این مورد با دو دسته از گزارشها روبهرو هستیم؛ دستهای از گزارشها ذیل عنوان «[[زاهر بن اسود]] اسلمی» درج میشوند که در [[کتابهای رجال]] شیعه از او با عنوان «زاهر الاسلمی» یاد شده و [[صحابهنویسان]] [[سنی]] نیز به وی عنوانی اختصاص دادهاند. دستهای دیگر از گزارشها ذیل عنوان «زاهر، [[مولی]] عمرو بن حمق» درج شدهاند که در [[کتابهای رجالی شیعه]] بیشتر مورد توجه قرار گرفتهاند<ref>ابن غضائری، رجال ابن غضائری، ص۱۳۵.</ref> و گزارش شده که وی در [[حادثه کربلا]] حضور داشت و در کنار [[امام حسین]]{{ع}} به [[شهادت]] رسید و نامش در [[زیارت ناحیه مقدسه]] آمده است<ref>ابن طاووس، اقبال الاعمال، ج۳، ص۷۹.</ref>. زاهر دوم که نسبش معلوم نیست، از [[اصحاب امام علی]]{{ع}} و ملازم عمرو بن حمق بود و از او [[حمایت]] و [[پشتیبانی]] میکرد به گونهای که تا هنگام شهادت نیز در کنار او بود و توانست پس از شهادت عمرو بن حمق وی را [[دفن]] کند<ref>مقریزی، امتاع الاسماع، ج۱۲، ص۲۲۲ و ج۱۴، ص۱۳۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۴۵، ص۵۰۲؛ متقی هندی، کنزالعمال، ج۱۳، ص۴۹۷؛ نوری، خاتمه المستدرک، ج۴، ص۸۸.</ref>. [[ابن شهر آشوب]]<ref>ابن شهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۱۱۲.</ref>، [[نسب]] این زاهر را «[[زاهر بن عمرو]]» نوشته که آشکار است، نسب یاد شده با نام عمرو بن حمق آمیخته شده است و چه بسا این [[اشتباه]] مربوط به نساخ باشد. بدین گونه که «زاهر، [[مولی]] عمرو» در نسخهها تبدیل به «[[زاهر بن عمرو]]» شده باشد. بر این [[اشتباه]]، نویسندگان بعدی نیز اشاره کردهاند<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۲۱.</ref>. [[محمد بن سنان]] زاهری که از روات و نویسندگان [[شیعه]] به شمار آمده و در سال ۲۲۰ درگذشته است، از [[نوادگان]] زاهر، [[مولی]] [[عمرو بن حمق]] است<ref>نجاشی، رجال، ص۳۲۸.</ref>.
| |
| | |
| با توجه به تفاوت ظاهری میان این دو عنوان، نظر بیشتر [[رجالنویسان شیعه]] بر تغایر این دو عنوان قرار گرفته و برای آنان، دو مدخل جداگانه اختصاص دادهاند که بیانگر دو نفر بودن ایشان است<ref>طوسی، رجال الطوسی، ص۱۰۱؛ اردبیلی، جامع الرواه، ج۱، ص۳۲۴؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۲۱.</ref>. اما برخی دیگر این دو عنوان را مربوط به یک نفر دانسته و «[[زاهر]] [[صحابی]]» را همان زاهری دانستهاند که در [[کربلا]] و در کنار [[امام حسین]]{{ع}} به [[شهادت]] رسید<ref>نمازی، مستدرک علم رجال الحدیث، ج۳، ص۴۱۶ و نیز بنگرید: امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۴۱.</ref>. احتمال یکی بودن این دو عنوان، پذیرفتنی است؛ به ویژه که نویسندگانی مانند [[ابناسحاق]] و [[واقدی]]<ref>ر.ک: مطالب پیشین.</ref> «زاهر صحابی» را از [[اصحاب]] عمرو بن حمق دانستهاند. در این صورت وی همان کسی است که در کربلا به شهادت رسیده است؛ زیرا آن کسی که در کربلا به شهادت رسیده همان [[زاهر صاحب عمرو بن حمق]] بوده است. بنابراین، یاد نشدن از [[نسب]] زاهر در [[منابع شیعه]] بر خلاف منابع [[سنی]] و تعبیر از او با عنوان «مولی» یا «صاحب» عمرو بن حمق به معنای پیوند آن دو و [[همراهی]] و ملازمت ایشان است، نه به معنای متبادر آن واژه که به معنای «وابسته» است. از این رو، میان این دو عنوان اختلافی نیست و گزارشها مربوط به یک نفر است؛ زیرا منابع سنی و شیعه هر کدام تنها مقطعی از [[زندگی]] وی را گزارش دادهاند. منابع سنی بیشتر متمرکز بر گزارشهای مربوط به [[عصر نبوی]] وی شدهاند و منابع [[شیعی]] سابقه وی را لحاظ نکرده و تنها به همراهی وی با امام حسین{{ع}} تأکید کردهاند.
| |
| | |
| درباره [[زمان]] درگذشت وی نیز دو گونه اطلاع در دست است؛ [[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، تقریب التهذیب، ج۱، ص۳۰۸.</ref> در یک مورد [[وفات]] «[[زاهر]] [[صحابی]]» را در [[دوران خلافت معاویه]] نوشته [[و]] در مورد دیگری<ref>ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۳، ص۲۶۳.</ref>، با توجه به گزارشی که نشان میدهد وی از [[یاران]] [[عمرو بن حمق خزاعی]] در [[مصر]] بود، چنین نتیجه میگیرد که در [[خلافت امام علی]]{{ع}} زنده بوده است. به نظر میرسد دو گزارش یاد شده با یکدیگر تنافی نداشته و قابل جمع با گزارش منابع [[شیعی]] است که در آن تأکید شده [[شهادت]] وی در سال ۶۱ و در [[حادثه کربلا]] بوده است.<ref>[[منصور داداشنژاد|داداشنژاد، منصور]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «زاهر بن اسود بن حجاج اسلمی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۳۶۴-۳۶۵.</ref>
| |
|
| |
|
| == جستارهای وابسته == | | == جستارهای وابسته == |
| {{مدخل وابسته}} | | {{مدخل وابسته}} |
| * [[بنیاسلم بن افصی]] (قیبله) | | * [[بنیسعد بن زید منات]] (قیبله) |
| * [[خزرج]] (قیبله) | | * [[بنیخزاعه]] (قیبله) |
| | * [[جیفر بن جشم ازدی|جیفر بن جلندی ازدی]] (پدر) |
| {{پایان مدخل وابسته}} | | {{پایان مدخل وابسته}} |
|
| |
|
| == منابع == | | == منابع == |
| {{منابع}} | | {{منابع}} |
| # [[پرونده:IM009659.jpg|22px]] [[منصور داداشنژاد|داداشنژاد، منصور]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|'''مقاله «زاهر بن اسود بن حجاج اسلمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳''']] | | # [[پرونده:IM009659.jpg|22px]] [[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|'''مقاله «زبيد بن عبدخولانی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳''']] |
| {{پایان منابع}} | | {{پایان منابع}} |
|
| |
|
