←اختلاف در کتابهای سیره
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
==نقد کتابهای سیره== | ==نقد کتابهای سیره== | ||
شاید نگاهی همراه با تقدّس به آثار نسلهای گذشته و به خصوص به [[سیره رسول اکرم]] باعث شده است که مؤلفان [[سیره]] به [[انتقاد]] موشکافانه و دقیق سیره نپردازند. ما ندیدهایم که یکی از [[سیرهنویسان]] متعرّض [[اخبار]] [[ضعیف]] گردد و نقاط [[ضعف]] آنها را آشکار سازد. این چیزی است که [[علم]] سیره از [[زمان]] پیدایش تا سدههای اخیر از آن [[محروم]] بوده است. در دورههای اخیر، پس از آنکه [[مستشرقان]] و کسانی که از آنها متأثر بودهاند؛ یک یا چند خبر از سیره را دستاویزی برای [[طعن]] به [[شخصیت پیامبر اکرم]]{{صل}} قرار دادند، بعضی از [[ | شاید نگاهی همراه با تقدّس به آثار نسلهای گذشته و به خصوص به [[سیره رسول اکرم]] باعث شده است که مؤلفان [[سیره]] به [[انتقاد]] موشکافانه و دقیق سیره نپردازند. ما ندیدهایم که یکی از [[سیرهنویسان]] متعرّض [[اخبار]] [[ضعیف]] گردد و نقاط [[ضعف]] آنها را آشکار سازد. این چیزی است که [[علم]] سیره از [[زمان]] پیدایش تا سدههای اخیر از آن [[محروم]] بوده است. در دورههای اخیر، پس از آنکه [[مستشرقان]] و کسانی که از آنها متأثر بودهاند؛ یک یا چند خبر از سیره را دستاویزی برای [[طعن]] به [[شخصیت پیامبر اکرم]]{{صل}} قرار دادند، بعضی از [[مؤرخان]] دریافتند که در سیره اخباری وجود دارد که به هیچ وجه با [[واقعیت]] مطابقت ندارد، همانند قصه شکافته شدن سینه [[پیامبر]] در [[کودکی]] و [[افسانه غرانیق]] و نگاه عاشقانه [[رسول خدا]]{{صل}} به [[همسر]] پسرخواندهاش و... برای همین به [[تهذیب]] سیره اقدام کردند. | ||
این اضافه کردن، یا به خاطر [[دوستی]] و [[حسن نیت]] و قصد خیر بوده و یا به خاطر [[کینه]] و [[حسادت]] و [[دشمنی]] صورت گرفته است؛ ولی با این حال [[سیره حضرت رسول]]{{صل}} این امتیاز را دارد که در بسیاری از موارد مطابق با [[وحی الهی]] است و [[قرآن کریم]]، صحّت و [[حفظ]] آن را تضمین کرده و بسیاری از [[روایات]] آن به وسیله [[محدثان]] مورد [[وثوق]] واقع شده است. بر همین اساس لازم است که سیره، مورد تحلیل [[علمی]] بیطرفانهای قرار گیرد و موقعیتها و شرایط محیطی و [[عقاید]] و [[نظم]] و [[عادتها]] و [[سنتها]] و [[تقلیدها]] مورد ملاحظه قرار گیرد. در این بررسی، سیره نباید بر پایه [[معجزات]] و [[کرامات]] و [[کارهای خارقالعاده]] بنیانگذاری شود، مگر مواردی که با [[دلیل قطعی]] [[عقلی]] ثابت شده باشد. به طور کلی سیره باید بر اساس این [[سنّت الهی]] پایهگذاری شود که: «[[خداوند]] ابا دارد که کارها جز از طریق علل و اسباب [[واقعی]] جریان یابد»<ref>{{متن حدیث| أَبَی اَللَّهُ أَنْ یُجْرِیَ اَلْأَشْیَاءَ إِلاَّ بِالْأَسْبَابِ}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۸۳. از امام صادق{{ع}} و این روایت صفّار قمی در بصائر الدرجات میباشد همان طور که در بحار الانوار، ج۲، ص۹ نقل گردیده است.</ref>.<ref>[[محمد هادی یوسفی غروی|یوسفی غروی، محمد هادی]]، [[تاریخ تحقیقی اسلام ج۱ (کتاب)|تاریخ تحقیقی اسلام]]، ج۱، ص33-34.</ref> | این اضافه کردن، یا به خاطر [[دوستی]] و [[حسن نیت]] و قصد خیر بوده و یا به خاطر [[کینه]] و [[حسادت]] و [[دشمنی]] صورت گرفته است؛ ولی با این حال [[سیره حضرت رسول]]{{صل}} این امتیاز را دارد که در بسیاری از موارد مطابق با [[وحی الهی]] است و [[قرآن کریم]]، صحّت و [[حفظ]] آن را تضمین کرده و بسیاری از [[روایات]] آن به وسیله [[محدثان]] مورد [[وثوق]] واقع شده است. بر همین اساس لازم است که سیره، مورد تحلیل [[علمی]] بیطرفانهای قرار گیرد و موقعیتها و شرایط محیطی و [[عقاید]] و [[نظم]] و [[عادتها]] و [[سنتها]] و [[تقلیدها]] مورد ملاحظه قرار گیرد. در این بررسی، سیره نباید بر پایه [[معجزات]] و [[کرامات]] و [[کارهای خارقالعاده]] بنیانگذاری شود، مگر مواردی که با [[دلیل قطعی]] [[عقلی]] ثابت شده باشد. به طور کلی سیره باید بر اساس این [[سنّت الهی]] پایهگذاری شود که: «[[خداوند]] ابا دارد که کارها جز از طریق علل و اسباب [[واقعی]] جریان یابد»<ref>{{متن حدیث| أَبَی اَللَّهُ أَنْ یُجْرِیَ اَلْأَشْیَاءَ إِلاَّ بِالْأَسْبَابِ}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۸۳. از امام صادق{{ع}} و این روایت صفّار قمی در بصائر الدرجات میباشد همان طور که در بحار الانوار، ج۲، ص۹ نقل گردیده است.</ref>.<ref>[[محمد هادی یوسفی غروی|یوسفی غروی، محمد هادی]]، [[تاریخ تحقیقی اسلام ج۱ (کتاب)|تاریخ تحقیقی اسلام]]، ج۱، ص33-34.</ref> | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
کسی که به بررسی [[کتابهای سیره]] و [[تاریخ]] میپردازد، ملاحظه میکند که خبرهایی که در مورد [[خوارق عادات]] و [[معجزات]] و غیره نقل شده است، در ابتدا کم بوده و سپس زیاد شده است؛ یعنی کتابهای قدیمیتر دارای موارد کمتری از [[کارهای خارقالعاده]] و [[کرامات]] و معجزات بودهاند و در عین حال این قضایا بیشتر با [[عقل]] [[جور]] در میآمده است، ولی کتابهای بعدی دارای خوارق و معجزات بیشتری گشتهاند که کمتر با عقل جور در میآمده است. | کسی که به بررسی [[کتابهای سیره]] و [[تاریخ]] میپردازد، ملاحظه میکند که خبرهایی که در مورد [[خوارق عادات]] و [[معجزات]] و غیره نقل شده است، در ابتدا کم بوده و سپس زیاد شده است؛ یعنی کتابهای قدیمیتر دارای موارد کمتری از [[کارهای خارقالعاده]] و [[کرامات]] و معجزات بودهاند و در عین حال این قضایا بیشتر با [[عقل]] [[جور]] در میآمده است، ولی کتابهای بعدی دارای خوارق و معجزات بیشتری گشتهاند که کمتر با عقل جور در میآمده است. | ||
برای مثال، «[[سیره]] [[ابن هشام]]» که قدیمیترین سیره معروف است، بسیاری از مطالبی را که ابو الفداء در تاریخش یا [[قاضی عیاض]] در الشفاء ذکر کردهاند، ندارد. و تقریبا بسیاری از مطالب متأخرین را نیاورده است. بنابراین، محقق باید مقیاس و میزانی را در نظر بگیرد تا موارد [[اجماعی]] یا اختلافی را به آن عرضه کند<ref> | برای مثال، «[[سیره]] [[ابن هشام]]» که قدیمیترین سیره معروف است، بسیاری از مطالبی را که ابو الفداء در تاریخش یا [[قاضی عیاض]] در الشفاء ذکر کردهاند، ندارد. و تقریبا بسیاری از مطالب متأخرین را نیاورده است. بنابراین، محقق باید مقیاس و میزانی را در نظر بگیرد تا موارد [[اجماعی]] یا اختلافی را به آن عرضه کند<ref>مثلاً [[قصه غرانیق]] که میگوید: هنگامی که [[نبی اکرم]]{{صل}} از [[هدایت]] [[بزرگان قریش]] [[ناامید]] شد، [[سوره نجم]] را بر آنها خواند تا به این [[آیات الهی]] رسید: «أَ فَرَأَیتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّی وَ مَناةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْری» و بدان اضافه کرد که: | ||
«تلک الغرانیق [[العلی]] منها الشفاعة ترتجی». سپس [[سوره]] را تا آخر خواند و خودش به [[سجده]] رفت و [[مسلمانان]] و [[مشرکان]] هم به سجده رفتند. | «تلک الغرانیق [[العلی]] منها الشفاعة ترتجی». سپس [[سوره]] را تا آخر خواند و خودش به [[سجده]] رفت و [[مسلمانان]] و [[مشرکان]] هم به سجده رفتند. | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
جالب این است که [[ذهبی]] در شرح حال [[اسماعیل بن مثنی استرآبادی]] مینویسد: «او در [[دمشق]] مشغول [[موعظه]] [[مردم]] بود. در این حال مردی از او درباره این [[گفتار پیامبر]] سؤال کرد که فرموده است: {{متن حدیث| أَنَا مَدِینَةُ اَلْعِلْمِ وَ عَلِیٌّ بَابُهَا}}. اسماعیل لحظهای [[سکوت]] کرد و سپس گفت: «بله، کسی این [[حدیث]] را نمیداند مگر این که [[صدر اسلام]] را [[درک]] کرده باشد! به [[درستی]] که [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} فرمود: انا [[مدینه]] العلم و [[ابو بکر]] اساسها و عمر حیطانها و عثمان سقفها و علی بابها!»؛ من [[شهر علم]] هستم و ابو بکر پایههای آن و عمر دیوارهای آن و عثمان سقف آن و علی درب آن است. حاضران در مجلس بسیار خوشحال شدند و از او خواستند که [[سند حدیث]] را هم ارائه دهد. او هم به آنها [[وعده]] داد که سند حدیث را بیاورد»<ref>لسان المیزان، ج۱، ص۴۲۲.</ref>. [[ابن عساکر]] هم این قضیه را بازگو کرده و گفته است: «[[اسماعیل بن مثنی]]» به آنان وعده داد، اما سندی را ارائه نداد»<ref>تاریخ ابن عساکر، ج۳، ص۳۴ و نک به کتاب فتح الملک العلی بصحة حدیث مدینه العلم علی، به تحقیق دکتر شیخ محمد هادی امینی نجفی، ص۱۵۶.</ref>. | جالب این است که [[ذهبی]] در شرح حال [[اسماعیل بن مثنی استرآبادی]] مینویسد: «او در [[دمشق]] مشغول [[موعظه]] [[مردم]] بود. در این حال مردی از او درباره این [[گفتار پیامبر]] سؤال کرد که فرموده است: {{متن حدیث| أَنَا مَدِینَةُ اَلْعِلْمِ وَ عَلِیٌّ بَابُهَا}}. اسماعیل لحظهای [[سکوت]] کرد و سپس گفت: «بله، کسی این [[حدیث]] را نمیداند مگر این که [[صدر اسلام]] را [[درک]] کرده باشد! به [[درستی]] که [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} فرمود: انا [[مدینه]] العلم و [[ابو بکر]] اساسها و عمر حیطانها و عثمان سقفها و علی بابها!»؛ من [[شهر علم]] هستم و ابو بکر پایههای آن و عمر دیوارهای آن و عثمان سقف آن و علی درب آن است. حاضران در مجلس بسیار خوشحال شدند و از او خواستند که [[سند حدیث]] را هم ارائه دهد. او هم به آنها [[وعده]] داد که سند حدیث را بیاورد»<ref>لسان المیزان، ج۱، ص۴۲۲.</ref>. [[ابن عساکر]] هم این قضیه را بازگو کرده و گفته است: «[[اسماعیل بن مثنی]]» به آنان وعده داد، اما سندی را ارائه نداد»<ref>تاریخ ابن عساکر، ج۳، ص۳۴ و نک به کتاب فتح الملک العلی بصحة حدیث مدینه العلم علی، به تحقیق دکتر شیخ محمد هادی امینی نجفی، ص۱۵۶.</ref>. | ||
در آن [[روزگار]] به خاطر اغراض [[سیاسی]] و هوا و هوسهای زودگذر احادیثی [[جعل]] شد تا این که تعداد آنها زیاد گردید و در همه جا منتشر شد. علاوه بر این کسانی که متولّی تألیف [[کتابهای سیره]] میشدند، آن را برای [[خلفا]] تدوین میکردند. | در آن [[روزگار]] به خاطر اغراض [[سیاسی]] و هوا و هوسهای زودگذر احادیثی [[جعل]] شد تا این که تعداد آنها زیاد گردید و در همه جا منتشر شد. علاوه بر این کسانی که متولّی تألیف [[کتابهای سیره]] میشدند، آن را برای [[خلفا]] تدوین میکردند. مثلاً [[ابن اسحاق]] کتاب سیرهاش را برای [[منصور عباسی]] و پسرش [[مهدی]] تألیف کرد و [[واقدی]] کتاب مغازیاش را برای [[هارون]] الرشید و وزیرش یحیی بن خالد [[برمکی]] تألیف کرد. | ||
امّا [[هشام کلبی]] و مدائنی، کتابهای خویش را برای کسی ننوشتند ولی به خاطر [[ترس]] از [[خلیفه]] [[جرأت]] نداشتند که با نظریات آنان [[مخالفت]] کنند؛ برای همین نوشتههایشان با مقیاسهای صحیح مطابقت ندارد. | امّا [[هشام کلبی]] و مدائنی، کتابهای خویش را برای کسی ننوشتند ولی به خاطر [[ترس]] از [[خلیفه]] [[جرأت]] نداشتند که با نظریات آنان [[مخالفت]] کنند؛ برای همین نوشتههایشان با مقیاسهای صحیح مطابقت ندارد. | ||