فاعل حقیقی: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

منشأ اثر و معطی کمال و فاعل حقیقی [[خداوند]] است: {{عربی|لَا فَاعِلَ إِلَّا اللَّهُ}} و {{عربی|لَا مُؤَثِّرَ فِي الْوُجُودِ إِلَّا اللَّهُ}}؛ در عین حال نسبت به کثرات نیز محفوظ است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، وحدت از دیدگاه عارف و حکیم، ص۸۷.</ref>. [[شیعه]] قائل به [[نظام]] اسباب علت و معلولی است و [[معتقد]] است هر اثر در عین این که [[قائم]] به سبب نزدیک خود می‌باشد، قائم به ذات [[حق]] است و این دو در طول یکدیگرند<ref>مرتضی مطهری، آشنایی با علوم اسلامی، ص۶۳.</ref> و اسباب ظاهری اثر مستقل ندارند و تأثیرشان ناشی از [[قدرت الهی]] است که سبب را می‌آفریند<ref>شفای دردهای خویش یکسر *** ز بسم الله می‌جو ای برادر...

رقیه: افسون؛ عوذه: تعویذ، حِرز؛ واقی: نگاهدارنده.</ref>؛ [[آفتاب]] که عالم را روشن می‌کند، خدا روشن می‌کند و آفتاب واسطه است؛ [[آتش]] که اتاق را گرم می‌کند، خدا گرم می‌کند؛ آب و [[زمین]] که نبات را می‌رویاند، حقیقتاً خدا می‌رویاند و دواهایی که مریض را [[شفا]] داده است، در [[حقیقت]] خدا شفا داده است. پس درباره [[حضرت حق]] نمی‌توانیم حدّ محدودی قائل شویم و باید خاصیات همه چیزها را به ایشان نسبت بدهیم؛ همان‌طور که کارهای همه اعضای بدن را به یک حقیقت و یک نفس نسبت می‌دهیم و برای مثال می‌گوییم که «من» شنیدم، «من» دیدم<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۲۵۶، ۲۵۷.</ref>. در [[قرآن]] [[آیات]] مختلفی به فاعلیت [[حقیقی]] [[خداوند]] اشاره می‌کند؛ برای مثال:

# {{متن قرآن|اللَّهُ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمَاءِ كَيْفَ يَشَاءُ وَيَجْعَلُهُ كِسَفًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ}}<ref>«خداوند است که بادها را می‌فرستد که ابرها را برمی‌انگیزد و آن را در آسمان هر گونه خواهد می‌گسترد و آن را پاره‌پاره می‌گرداند و آنگاه باران پیاپی را می‌نگری که از لابه‌لای آن بیرون می‌زند» سوره روم، آیه ۴۸.</ref>.

# {{متن قرآن|قُلْنَا يَا نَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَى إِبْرَاهِيمَ}}<ref>«گفتیم: ای آتش! بر ابراهیم سرد و بی‌گزند باش» سوره انبیاء، آیه ۶۹.</ref>.

# {{متن قرآن|وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي}}<ref>«و هنگامی که با اذن من از گل، همگون پرنده می‌ساختی و در آن می‌دمیدی و به اذن من پرنده می‌شد و نابینای مادرزاد و پیس را با اذن من شفا می‌دادی و هنگامی که با اذن من مرده را (از گور) برمی‌خیزاندی» سوره مائده، آیه ۱۱۰.</ref>.

# {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ}}<ref>«بی‌گمان آنان که با تو بیعت می‌کنند جز این نیست که با خداوند بیعت می‌کنند؛ دست خداوند بالای دست‌های آنان است» سوره فتح، آیه ۱۰.</ref>.

# {{متن قرآن|فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى}}<ref>«پس شما آنان را نکشتید که خداوند آنان را کشت، و چون تیر افکندی تو نیفکندی بلکه خداوند افکند» سوره انفال، آیه ۱۷.</ref>.

# {{متن قرآن|قَاتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ}}<ref>«با آنان پیکار کنید تا خداوند آنها را به دست شما عذاب کند» سوره توبه، آیه ۱۴.</ref>.

 

انسان‌های ظاهربین و سطحی‌نگر همه چیز را به اسباب نسبت می‌دهند و گروهی نیز [[بیهوده]] می‌کوشند اسباب و آلات را عزل کنند و بگویند که خداوند بی‌واسطه اسباب تأثیر می‌گذارد؛ اما خداشناسان، هم اثر اسباب را می‌پذیرند و آن را مسخّر [[پروردگار]] می‌دانند و هم نظر به اسباب، آنها را از مسبّب [[غافل]] نمی‌گرداند. پس در نظر آنان کارهای [[جهان]] هم نسبت با اسباب دارند و هم نسبت به مسبّب که [[باری تعالی]] است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، هزار و یک کلمه، ج۳، ص۱۹۱؛ همو، قرآن و عرفان و برهان از هم جدایی ندارند، ص۶۱ و همو، وحدت از دیدگاه عارف و حکیم، ص۸۷، ۸۸.</ref>.

 

«علت و معلول» و «سبب و مسبَّب» در [[علم]] [[فلسفه]] و [[کلام]] به کار می‌رود، ولی در علم عرفان عنوان «تجلی» مطرح است. فعل مطلقاً به حسب ایجاد از آنِ [[حق‌تعالی]] است و فاعل [[حقیقی]] و مُعطی الوجود (هستی‌بخش) اوست که فاعل بالتجلی است؛ هر چند فعل در [[مقام]] اسناد، به مظاهر نسبت داده می‌شود، اما {{متن حدیث|بِحَوْلِ اللَّهِ وَ قُوَّتِهِ أَقُومُ وَ أَقْعُدُ}}<ref>با حول و قوه الهی برمی‌خیزم و می‌نشینم.</ref>؛ مثلاً دیدن منسوب به چشم است و شنیدن منسوب به [[گوش]] و در عین حال این انتساب به چشم و گوش در طول انتساب به نفس ناطقه است و [[انسان]] می‌گوید: «من دیدم و من شنیدم» و همین‌گونه است [[قیام]] و [[قعود]] و دیگر [[افعال]]<ref>حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح اشارات و تنبیهات ابن سینا، نمط هشتم/ البهجة والسعادة، ص۱۸۸.</ref>.

 

[[حضرت موسی]]{{ع}} هنگام [[بیماری]] به طبیب مراجعه نکرد و [[منتظر]] درمان بی‌واسطه [[خداوند]] بود؛ از جانب خداوند [[وحی]] نازل شد که اگر از من شفای خود را می‌خواهی، باید به طبیب مراجعه کنی که نعمت‌های من بی‌اسباب به بندگانم نمی‌رسد؛ این عین [[حکمت]] من است<ref>خطابش آمد از وحی الهی *** که گر از من شفای خویش خواهی

[[رده:اسماء و صفات الهی]]