بحث:عصر امام صادق: تفاوت میان نسخه‌ها

پس از آشنایی با مظاهر فساد و انحرافی که در عصر امام صادق همه عرصه‌های زندگی مردم را اشغال کرده بود می‌توان عمق فاجعه‌ای را که امام صادق از ابتدا با آن روبرو بود درک کرد. امام صادق همه این مسائل را به دقت مورد بررسی قرار داده و با حوصله تمام شروع به حل کردن آنها نمود.

[نیاز نخست: اصلاح فهم دین.] جامعه به بازگرداندن فهم درست قرآن و سنت نیاز داشت، چراکه قواعد بیگانه از دین در فهم قرآن و سنت راه یافته و مضمون و جوهره آن را وارونه کرده بود.

 

[نیاز دوم: یک مرکز علمی فراگیر.] این دانشگاه، توده‌های تشنه از سرزمین‌های مختلف اسلامی را به سوی خود جذب و جهت پر کردن خلأی که امت در آن زمان از آن رنج می‌برد تلاش کرد.

 

[نیاز سوم: تربیت نخبگان صالح.] امام صادق تلاش کرد تا به دور از سروصدا و بدون تصریح به کارهای سیاسی و انقلابی به‌سوی ایجاد جریان مردمی فراگیر، همچنین تربیت جماعت نخبگان صالح حرکت کرده و این افراد را به جبهه متحدی در انجام انقلاب فکری بدل کند.

 

در پایان دولت اموی، به سبب ضعف دولت اموی، مراقبت‌ها قدری کمتر شده بود. امام صادق به روشنی می‌دید که بخش اعظم جامعه اسلامی دستخوش انحراف و دوری از زندگی واقعی گردیده‌اند، ارزش‌های جاهلی دوباره پا به عرصه وجود نهاده و قواعد بیگانه از دین در فهم قرآن و سنت راه یافته و مضمون و جوهره آن را وارونه کرده است. اکثریت مردم به امید نابودی بنی‌امیه دل خوش کرده و کنج عزلت گزیده بودند. امام صادق همه این مسائل را به دقت مورد بررسی قرار داده و با حوصله تمام شروع به حل کردن آنها نمود.

عباسیان در این وقت مشغول به مبارزه با امویان بودند. زمانه همیشه برای فعالیت و تحرک آماده است و امام می‌توانست به ادامه راه و رویه خود پرداخته، آن را در ذهن امت ریشه‌دار کرده و افق‌های رسالی جدیدی را در روبروی آنان بگشاید که موجب ایمن‌سازی امت در آینده شود.

پناه بردن امام صادق به دعا مسأله‌ای بود که عباسیان در ضمن آن فهمیدند که امام قصد رویارویی نظامی با آنها را ندارد؛ امّا چنین اعمالی آن حضرت را از پیگیری فعالیت‌هایش خسته و دلزده نخواهد کرد. از دیگر فواید دعا این بود که به آنان این‌گونه وانمود کند که امام دارای چنان قوای نظامی نیست که بتواند با آن به یک عمل مسلحانه دست زده و نظام آنها را مورد تهدید قرار دهد. چنین تفکری عباسیان را از جانب امام آسوده‌خاطر کرده و فرصت‌های جدیدی برای امام مهیا می‌ساخت.

[بدین ترتیب، این دوره فضایی پدید آورد که امام در آن نه از مسیر قیام مسلحانه، بلکه از طریق کنشگری علمی و فکری، به ریشه‌دار کردن اندیشه اهل‌بیت در جامعه پرداخت.]

«برگرفته از: بالا گرفتن کار بنی عبّاس و موضع‌گیری امام صادق»

[فضای این دوره با یک گذار مهم سیاسی و کاهش فشارهای امنیتی همراه بود؛ چرا که] به سبب ضعف دولت اموی مراقبت‌ها کمتر شده [بود. در این شرایط گذار، از یک سو] حرکت عباسیان راه خود را به سوی پیروزی باز می‌کرد [و از سوی دیگر، جریانات خطرناک انحرافی از این خلأ قدرت بهره می‌بردند؛ به طوری که] ابتدای حرکت غلات در اواخر حکومت امویان [شکل گرفت و افکار آنان به طور پنهانی نشر یافت. این بستر تاریخی، فضای کنشگری امام را به سمت تقابل با دو پدیده سوق داد:] انحراف سیاسی [در سطح حاکمیت، و] انحراف عقیدتی، فکری و اخلاقی [در سطح امت.]

[امام در این فضای ملتهب و با شناخت دقیق از] طبیعت کارهای انقلابی [تشخیص دادند که باید به دور از هیاهو، به سوی] ایجاد جریان مردمی فراگیر [و تشکیل یک] جبهه متحدی [حرکت کنند که هدف اصلی آن، یک] انقلاب فکری [برای ریشه‌کنی فساد در کوتاه‌مدت یا بلندمدت باشد.]

«برگرفته از: بخش دوم نیازهای دوره حضرت امام صادق(ع)»

==دوم: کالبدشکافی سیاسی این عصر ==

===۱. ویژگی‌های کلان سیاست در پایان اموی===

امام{{ع}} در برهه پایانی حکومت امویان به شرایطی دست پیدا کرد که در آن به سبب ضعف دولت اموی، مراقبت‌ها قدری کمتر شده بود و امام صادق{{ع}} به روشنی می‌دید که بخش اعظم جامعه اسلامی دستخوش انحراف و دوری از زندگی واقعی گردیده‌اند، ارزش‌های جاهلی دوباره پا به عرصه وجود نهاده و قواعد بیگانه از دین در فهم قرآن و سنت راه یافته و مضمون و جوهره آن را وارونه کرده است، آن حضرت مشاهده می‌کرد که اوضاع در اواخر عصر اموی که روزگار رشد مکاتب فکری و جریانات سیاسی دور از اسلام بود روزبه‌روز بحرانی‌تر شده و اکثریت قریب به اتفاق مردم در اثر مشاهده ستم و بیدادی که بر هر دادخواه و معترضی که سر مخالفت با دستگاه منحرف از دین بنی امیه را داشت روا داشته می‌شد به امید و آرزوی نابودی بنی امیه دل خوش کرده و کنج عزلت گزیده بودند.

«برگرفته از: بخش دوم نیازهای دوره حضرت امام صادق»