نهج البلاغه: تفاوت میان نسخه‌ها

==مقدمه==

*[[امام]] {{ع}} در این میدان گوی [[سبقت]] را از دیگران ربوده و پیش‌تاز است و دیگران وامانده، زیرا [[کلام]] آن [[حضرت]] سخنی است که [[نور]] و نشانه خدایی دارد و از آن رنگ و بوی سخن [[نبوی]] تراود. وی می‌گوید: در هر صورت به خواستشان پاسخ مثبت دادم که تألیف کتاب را بیاغازم، در حالی‌که می‌دانستم در آن سودی بزرگ است و بلندآوازه شود و اجر [[آخرت]] [[ذخیره]] کنم<ref>نک: مقدمه نهج البلاغه</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 844.</ref>.

#[[شخصیت والا]] و [[برتر]] [[امیرمؤمنان]] {{ع}} و [[جایگاه]] ویژه او در [[اسلام]] و [[جامعیت]] او در همه مراتب و ویژگی‌های منحصربه‌فردش که او را در میان [[اصحاب]] ویژگی‌ خاص بخشیده است.

#[[فصاحت]] و [[بلاغت]] [[کلام امام]] که [[کلام]] او را پس از [[قرآن کریم]] و [[بلاغت]] [[نبوی]] در نقطه اوج قرار داده است.

#این کتاب، بیانگر روحیه‌های گوناگون [[مردمان]] و به تعبیر دیگر، بیانگر [[روان‌شناسی]] [[اجتماعی]] است.

#این کتاب، بیانگر [[راستین]] [[اصول اسلام]]، [[قرآن]]، [[عدالت]] و [[آزادی]] و دست‌یابی به [[حیات طیبه]] است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 844 -845.</ref>.

===[[خطبه‌ها]]===

*[[شریف رضی]] با سلیقه خود و البته با در نظر گرفتن برخی ضرورت‌ها [[متن نهج البلاغه]] را تنظیم کرده است. در این بین، برخی [[خطبه‌های نهج البلاغه]] در طول [[تاریخ]]، بیشتر مورد توجه و کنکاش [[دانشمندان]] قرار گرفته است. از آن جمله است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 845.</ref>:

#[[خطبه]] سوم ([[خطبه شقشقیه]]): این [[خطبه]] از معروف‌ترین [[خطبه‌های نهج البلاغه]] و دردنامه [[امام]] و گویای گله‌های اوست. در این [[خطبه امام]] به رمزگشایی از آنچه بعد از [[رحلت پیامبر اکرم]] {{صل}} رخ داد، می‌پردازد و شکایت خود را از [[غاصبان خلافت]] ابراز می‌دارد. هم‌چنین برخی از ویژگی‌های [[خلفا]] را بیان می‌کند<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 845.</ref>

#[[خطبه]] ۲۷ معروف به [[خطبه جهادیه]]، یکی از مشهورترین خطبه‌های [[امام]] است که بسیاری از مورخان و [[محدثان]] آن را [[روایت]] کرده‌اند<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 845.</ref>

#'''[[نظامی]]:''' ۱۲۴<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 846.</ref>

==[[نامه‌ها]] ==

#[[نامه]] ۳: به [[شریح قاضی]]، آن‌گاه که خانه‌ای اشرافی و گران‌قیمت برای خود تهیه کرد<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 846.</ref>

#[[نامه]] ۳۱: [[امام]] {{ع}} از طریق فرزندشان، [[امام حسن مجتبی]] {{ع}} [[فرزندان]] معنوی خویش را مخاطب قرار داده و نسبت به مسائل [[تربیتی]] و آموزشی و شیوه‌های آن سخن گفته‌اند<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 846.</ref>

#[[نامه]] ۴۵: خطاب به [[عثمان بن حنیف]] از ارادتمندان [[امام]] و [[کارگزار]] [[امام]] در [[بصره]]، آن‌گاه که به [[امام]] خبر رسید در مهمانی اشراف، که [[فقرا]] و افراد عادی در آن راهی نداشتند، شرکت کرده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 846.</ref>

#[[نامه]] ۴۷: [[وصیت]] [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در بستر [[شهادت]]. این [[نامه]] از مهم‌ترین [[نامه‌های امام]] و حاوی مطالب مهم است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 846.</ref>

*[[نامه‌های نهج البلاغه]] در موضوع‌های زیر قابل تقسیم‌اند<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 847.</ref>:

#'''[[نامه]] به [[کارگزاران]] و فرمان‌های [[حکومتی]]:''' ۱۸ – ۱۹ – ۲۷ – ۳۴ – ۴۶ – ۵۲ – ۵۹ – ۶۷ – ۷۰ – ۷۶ – ۷۸.

#'''[[پیمان]] و [[معاهده]]:''' ۷۴.  

==حکمت‌ها==

#[[علی از زبان علی]]<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 847.</ref>

#آموزه‌ها (مباحثی چون [[ایمان]]، [[اسلام]]، [[احکام]]، [[عبادات]]، شناخت‌شناسی، [[رهبری]] و مسائل [[اجتماعی]]، [[قرآن]]، برخی مفاهیم و...)<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 847.</ref>

==[[ویژگی‌های ممتاز نهج البلاغه]]==

=== گستره وسیع موضوعی===

*گاه در [[جایگاه]] یک [[حاکم]] مقتدر، فرماندار خود را به ولایت‌های مختلف می‌فرستد و دستورالعمل‌هایی شامل [[آیین]] حکمرانی به آن‌ها ارائه می‌دهد که به ریز مسائل [[اداری]] و [[مدیریتی]] می‌پردازد و فرماندار خود را متوجه تمام مسائل پیش‌رو می‌کند. گاه چون یک [[مصلح]] [[اجتماعی]] مشکلات [[اجتماعی]] را به [[مردم]] گوشزد و آن‌ها را در جهت رفع مشکلات ترغیب می‌کند<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 848.</ref>

===[[جامعیت]]===

===[[جاودانگی]]===

==سیری در [[کتاب‌شناسی نهج البلاغه]]==

#حدائق الحقایق فی [[تفسیر]] دقائق افصح الخلائق (قرن ششم): نوشته [[قطب الدین ابوالحسن محمد بن حسین بیهقی کیذری نیشابوری]]. شرحی ادبی، لغوی و [[کلامی]] و سرشار از نکات بدیع که از [[بهترین]] شروح است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 851.</ref>

#شرح [[نهج البلاغة]] (۶ جلد): [[ابوالفضل یحیی بن ابی طی حمید بن ظافر طائی بخاری حلبی]] (م: ۶۳۰ ق). وی از بزرگان علمای [[شیعه]] بوده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 851.</ref>

#شرح [[نهج البلاغة]] (۲۰ جلد): [[عزالدین عبدالحمید بن هبة الله مدائنی معتزلی]] معروف به [[ابن ابی الحدید]] (م: ۶۵۶ ق). وی از سرآمدان [[دانشمندان]] زمان خود بود و [[صاحب]] تألیفات فراوان. در [[علم]] [[تاریخ]] نیز تبحری خاص داشت. از این‌رو شرح وی موضوعات مختلفی چون [[ادب]]، [[کلام]]، [[فقه]]، [[اخلاق]]، انساب و [[تاریخ]] را در خود جای داده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 851.</ref>

#[[اختیار]] مصباح السالکین لنهج البلاغة (۱ جلد): [[کمال الدین میثم بن علی بن میثم بحرانی]] (م: ۶۹۹). تلخیصی از شرح کبیر شارح که آن را در یک جلد تنظیم و در [[اختیار]] همگان گذاشته است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 851.</ref>

#شرح [[نهج البلاغة]] (۲ جلد): میرزا [[محمد باقر نواب لاهیجی]]. شارح در شرح خود، بیشتر گرایش [[کلامی]]، [[فلسفی]] و [[عرفانی]] را مد نظر قرارداده و گاه نکات [[تاریخی]] را نیز ذکر کرده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 852.</ref>

#تکملة منهاج البراعة (۷ جلد): نویسندل شرح منهاج البراعة موفق به اتمام شرح خود نشد و [[آیت الله]] [[حسن حسن‌زاده آملی]] و [[آیت الله]] [[کوه‌کمره‌ای]] آن را تکمیل و منتشر کردند<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 852.</ref>

#فی ظلال [[نهج البلاغة]]: [[محمد جواد مغنیه]]. نویسنده پس از ذکر هر [[خطبه]]، واژگان مهم و کلیدی [[خطبه]] را شرح می‌دهد و سپس ساختار ادبی، پیام‌ها و مفاد [[کلام]] [[امیرالمؤمنین]] را بیان می‌کند. این کتاب با عنوان [[در سایه‌سار نهج البلاغه]] به [[زیور]] طبع آراسته شده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 852.</ref>

#بهج الصباغة فی شرح [[نهج البلاغة]] (۱۴ جلد): [[محمد تقی شوشتری]]. نویسنده عالمی ربانی و جامع [[علوم اسلامی]] بود. وی در شرح خود روش موضوعی را [[انتخاب]] کرده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 852.</ref>

*چندی از [[علما]] و [[اندیشمندان]] نیز به ترجمه تمام [[متن نهج البلاغه]] مبادرت ورزیده‌اند. اولین [[ترجمه نهج البلاغه]] مربوط به قرن پنجم و [[ششم هجری]] است<ref>نک: ترجمه نهج البلاغه [قرن پنجم]</ref>. پس از آن شرح و ترجمه [[مولی]] [[فتح الله کاشانی]] از علمای قرن یازدهم با عنوان [[تنبیه الغافلین و تذکرة العارفین]] نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. در سال‌های اخیر نیز بسیاری از اندیشه‌ورزان به [[ترجمه نهج البلاغه]] [[اقدام]] کرده‌اند که ضمن ارج نهادن به همه، به‌نام برخی از آنان اشاره می‌کنیم: [[علی نقی فیض الاسلام]]؛ [[ناصر مکارم شیرازی]]؛ [[عبدالمحمد آیتی]]؛ [[سید جعفر شهیدی]]؛ [[سید جمال الدین دین‌پرور]]؛ [[محمود افتخارزاده]]؛ [[ناصر احمدزاده]]؛ [[حسین ابن شرف‌الدین اردبیلی]]؛ [[جواد فاضل]]؛ [[سید کاظم ارفع]]؛ [[حسین استاد ولی]]؛ [[سید نبی‌الدین اولیایی]]؛ [[محمد تقی جعفری]]؛ [[محمد بهشتی]]؛ [[حسین انصاریان]]؛ [[محمد دشتی]]؛ میرزا [[حبیب الله خوئی]]؛ [[احمد سپهر خراسانی]]؛ [[فریدون سالکی]]؛ [[علی شیروانی]]؛ [[علی اصغر فقیهی]]؛ [[محمد مهدی فولادوند]]؛ [[مهدی شریعتی]]؛ [[داریوش شاهین]]؛ [[محمد جواد شریعت]]؛ [[محسن فارسی]]؛ [[حسین عمادزاده]]؛ [[کاظم عابدینی مطلق]]؛ [[اسدالله مبشری]]؛ [[عزیزالله کاسب]]؛ [[محمد مقیمی]]؛ [[مصطفی زمانی]]؛ [[فضل الله کمپانی]]؛ [[ابوالقاسم حالت]]؛ [[ناهید علی میرزایی]]<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 853.</ref>

===نسخه‌های تصحیح‌شده از [[متن نهج البلاغه]]===

#تصحیح و شرح مرحوم [[علی نقی فیض الاسلام]]<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 854.</ref>

#تصحیح [[بنیاد نهج البلاغه]]: این متن با تمام نسخه‌های قدیمی موجود و با برخی نسخه‌هایی که در کشورهای دیگر نیز وجود داشته، مقابله شده است. این نسخه با زحمات چندین نفر از اساتید به‌ویژه استاد گران‌قدر و محقق پژوهنده، استاد [[عزیزالله عطاردی]]، صورت پذیرفت و می‌توان مدعی شد که در حال حاضر [[بهترین]] نسخه موجود است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 854.</ref>

===[[مصادر نهج البلاغه]]===

#مدارک [[نهج البلاغة]] و دفع الشبهات عنه: [[سید هادی کاشف الغطاء]] (م: ۱۳۶۱ ق)<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 854.</ref>

#مصادر [[نهج البلاغة]] فی مدارک [[نهج البلاغة]]: [[سید هبة الدین شهرستانی]] (م: ۱۳۸۶ ق)<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 854.</ref>

#استناد [[نهج البلاغة]]: امتیاز علیخان عرشی. این کتاب در مجموعه، منابع ۱۰۵ [[خطبه]]، ۳۷ [[نامه]] و ۷۹ [[حکمت]] را مشخص کرده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 854.</ref>

#[[پرتوی از نهج البلاغه]]: [[سید محمد مهدی [[جعفری]]<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 855.</ref>

===مستدرک [[نهج البلاغة]]===

#معجم الفاظ [[نهج البلاغة]]، [[محمد دشتی]]؛

#الکاشف، [[سید جواد مصطفوی]]؛

#[[فرهنگ واژگان نهج البلاغه]]، [[منصور پهلوان]]؛

#مفردات [[نهج البلاغة]]، [[علی اکبر قرشی]]؛

#معجم [[اعراب]] و ألفاظ [[نهج البلاغة]]، [[ام‌البنین خالقیان]]؛

#فهرست موضوعی [[صبحی صالح]]؛

#فهرست موضوعی [[نهج البلاغة]] مصحح، نسخه بنیاد [[نهج البلاغة]]؛

#تصنیف [[نهج البلاغة]]، [[لبیب بیضون]]؛

#[[فرهنگ آفتاب]]، [[عبدالمجید معادیخواه]]؛

===دانشنامه‌های [[فارسی]]===

#[[دانشنامه امام علی]] {{ع}}، زیر نظر [[علی‌ اکبر رشاد]]؛

#[[دانشنامه]] [[امیرمؤمنان]] {{ع}} بر پایه [[قرآن]]، [[سنت]] و [[تاریخ]]، زیرنظر [[محمد محمدی ری‌شهری]]<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 855.</ref>

#[[پرتوی از نهج البلاغه]]، [[محم دمهدی جعفری]]؛

#چشمه [[خورشید]]، [[مصطفی دلشاد تهرانی]]؛

#در محضر [[خورشید]]، [[سید جمال الدین دین‌پرور]]؛

#مقدمه‌ای بر [[مصادر نهج البلاغه]]، [[حسن حسن‌زاده آملی]]؛

#[[کلام]] جاودانه، [[محمد رضا حکیمی]]؛

#[[سیری در نهج البلاغه]]، [[مرتضی مطهری]]؛

#نرم‌افزار [[دانشنامه]] [[علوی]]، مرکز تحقیقات کامپیوتری<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 856.</ref>

==نظرات برخی ادبای مشهور درباره [[کلام امام علی]] {{ع}}==

*[[امام خمینی]] می‌نویسد: کتاب نهج البلاغه که نازله [[روح]] اوست برای [[تعلیم و تربیت]] ما خفتگان در بستر منیت و در [[حجاب]] [[خودخواهی]]، خود، معجونی است برای شفا و مرهمی است برای دردهای فردی فردی و [[اجتماعی]] و مجموعه‌ای است دارای ابعادی به اندازه ابعاد یک [[انسان]] و یک [[جامعه]] بزرگ انسانی از زمان صدور آن تا هر چه [[تاریخ]] به پیش رود و هرچه جامعه‌ها به‌وجود [[اید]] و [[دولت‌ها]] و [[ملت‌ها]] متحقق شوند و هرقدر متفکران و [[فیلسوفان]] و محققان بیابند و در آن غور کنند و [[غرق]] شوند... <ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 857.</ref>

*[[عبدالحمید کاتب]]، از سخنوران بزرگ [[عرب]]، می‌نویسد: هفتاد [[خطبه]] از خطبه‌های [[علی]] {{ع}} را حفظ کردم، پس از آن ذهنم جوشید که جوشید<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 857.</ref>