سفیانی: تفاوت میان نسخه‌ها

*این‏که سفیانی کیست و چه ویژگی‌‏هایی دارد و چگونه [[خروج]] می‌‏کند و پرسش‏هایی از این دست هرگز به گونه‌‏ای روشن و قابل قبول در [[روایات]] و سخنان بزرگان مورد اشاره قرار نگرفته و به طور صرف، به گمانه‌‏هایی بسنده شده است. از جمله این‏که گفته شده: نام وی [[عثمان بن عنبسه]] و از [[خاندان]] [[ابو سفیان]] است<ref>  [[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۲، ص ۳۶۵، ح ۹</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۰۵ - ۲۰۶.</ref>.  

*از این ‏رو برخی بر این باورند سفیانی فرد مشخصی نیست؛ بلکه فردی است با ویژگی‌‏های [[ابو سفیان]] که [[در آستانه ظهور]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]]{{ع}}‏ به طرفداری از [[باطل]]، [[خروج]] می‌‏کند و [[مسلمانان]] را به [[انحراف]] می‌‏کشاند. این‏ها در بیان دیدگاه خود می‌‏گویند: در [[حقیقت]]، [[ابو سفیان]]، به عنوان سرسلسله سفیانیان، نماد [[پلیدی]] است. او غارتگری بود که با رباخواری، زورگویی و چپاول [[اموال]] [[مردم]]، ثروت‏های هنگفتی به چنگ آورده بود و از راه [[فریب]] و استثمار توده‏‌های ستم‏کشیده و ترویج [[خرافات]] و دامن زدن به [[نظام]] طبقاتی جاهلی، [[قدرت]] فراوانی داشت. [[ابو سفیان]]، در [[جایگاه]] سردمدار [[شرک]] و بت‏‌پرستی و سرمایه‌‏داری طاغوتی، هر نوع حرکت و جنبشی را که دم از [[عدالت]]، [[برادری]] و [[آزادی]] می‏زد، [[دشمن]] شماره یک خود می‏دانست و با [[قدرت]] تمام برابر آن به [[مبارزه]] برمی‌‏خاست<ref>  جمعی از نویسندگان، چشم‏به‏راه مهدی عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف، ص ۲۷۴</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۰۵ - ۲۰۶.</ref>.  

*بنابراین، در [[حقیقت]] سفیانی یک جریان است، نه یک شخص. سفیانی جریان [[باطل]] در بستر [[تاریخ]] است. بر فرض هم که سفیانی را از نسل [[ابو سفیان]] بدانیم، اشکالی پدید نمی‌‏آید و واپسین مهره این زنجیره، همان سفیانی است که [[در آستانه ظهور]] [[امام مهدی|قائم]]{{ع}} [[خروج]] می‌‏کند<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۰۵ - ۲۰۶.</ref>.

==نام و نسب سفیانی==

==ویژگی‌های سفیانی==

*سفیانی بهره چندانی از [[زیبایی]] نبرده و در مقابل بیشتر نمادهای زشتی و [[پلیدی]]، در او جمع شده است؛ [[صدوق]] با ذکر [[سند]] از [[امام علی]]{{ع}} [[نقل]] کرده است:{{متن حدیث|« يَخْرُجُ ابْنُ آكِلَةِ الْأَكْبَادِ مِنَ الْوَادِي الْيَابِسِ وَ هُوَ رَجُلٌ رَبْعَةٌ وَحْشُ الْوَجْهِ ضَخْمُ الْهَامَةِ بِوَجْهِهِ أَثَرُ جُدَرِيٍّ إِذَا رَأَيْتَهُ حَسِبْتَهُ أَعْوَرَ اسْمُهُ عُثْمَانُ وَ أَبُوهُ عَنْبَسَةُ وَ هُوَ مِنْ وُلْدِ أَبِي سُفْيَان‏»}}<ref>‏پسر هند جگرخوار از بیابانی خشک خروج می‌کند و او مردی است چهار شانه، زشت رو، کلّه گنده و آبله رو و چون او را ببینی، می‌پنداری که یک چشم است! نامش عثمان و نام پدرش عنبسه و از فرزندان ابو سفیان است؛ کمال الدین و تمام النعمة، ج ۲، ص ۶۵۱.</ref>. وی مسلمانی [[منحرف]] است که در [[دل]] با [[امام علی]]{{ع}} [[دشمنی]] دارد. [[امام باقر|حضرت باقر]]{{ع}} می‌فرماید:{{متن حدیث|« السُّفْيَانِيُّ أَحْمَرُ أَشْقَرُ أَزْرَقُ لَمْ يَعْبُدِ اللَّهَ قَطُّ وَ لَمْ يَرَ مَكَّةَ وَ لَا الْمَدِينَةَ قَطُّ يَقُولُ يَا رَبِّ ثَارِي وَ النَّارَ يَا رَبِّ ثَارِي وَ النَّار‏»}}<ref>‏سفیانی سرخ‌رویی سفید پوست و زاغ چشم است؛ هرگز خدا را پرستش نکرده و مکه و مدینه را ندیده است! می‌گوید: خدایا! خون خویش را از مردم می‌طلبم؛ هر چند با رفتن در آتش باشد؛ الغیبة للنعمانی، ص ۳۰۶، ح ۱۸.</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۳ (کتاب)|درسنامه مهدویت ج۳]]، ص۱۲۵، ۱۲۶.</ref>.

*[[احادیث]] فراوانی در مصادر [[شیعی]] گزارش شده و بر حتمی بودن [[ظهور سفیانی]] و حرکت او در [[ماه رجب]]، تأکید شده است<ref>ر.ک: الغیبة، نعمانی: باب ۱۸، ح۱ و ۲ و ۴ و ۵ و ۷ و ۱۰ و باب ۱۴ ح۱۵ و ۲۶، کمال الدین: ص۶۷۸ و ۶۸۰، الإرشاد: ج۲ ص۳۷۱، الغیبة، طوسی: ص۴۳۵.</ref><ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۴.]</ref>.

*در [[احادیث]] [[شیعه]]، سفیانی غالباً همراه با [[ندای آسمانی]]، [[نفس زکیه]] و فرو رفتن در سرزمین [[بیدا]] یاد می‌شود. گاه در کنار سفیانی، از [[یمانی]] هم یاد شده است<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۴.]</ref>.

*در منابع [[شیعی]]، افزون بر [[احادیث]] گزارش شده از [[معصومان]]{{ع}}، متونی نیز از غیر [[معصومان]] گزارش شده است<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۴.]</ref>.

*در منابع [[اهل سنت]]، سخنی از حتمی بودن سفیانی یا [[ظهور]] وی در [[ماه رجب]] نیست. اگر چه برخی از [[احادیث]] به [[نقل]] از [[پیامبر خاتم]]{{صل}} است، ولی بیشتر متون، به [[صحابه]] و تابعیان منتهی می‌شود<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۴.]</ref>.

بعضی از [[احادیث]] مرتبط با سفیانی که در کتاب الفتن نعیم بن حمّاد آمده، به [[نقل]] از [[جابر]] جُعفی از [[امام باقر]]{{ع}} است. البته این متون در مصادر اصلی اهل سنّت، کمتر گزارش شده است<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۴.]</ref>.

*بیشتر گزارش‌های [[اهل سنت]] دربارۀ سفیانی، [[ارزش]] لازم برای استناد و [[اطمینان]] را ندارد. به‌ویژه گزارش‌هایی که در کتاب الفتن ابن حمّاد به تفصیل مورد اشاره قرار گرفته است<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۴.]</ref>.

*در این گزارش‌ها بیشتر از [[دشمنی]] سفیانی با [[مردم کوفه]] و [[مدینه]] و یا عموم [[بنی هاشم]] یاد شده است. گاه دشمنیِ او با بنی عبّاس هم مورد اشاره قرار گرفته است<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۴.]</ref>.

*متون [[اهل سنت]] دربارۀ سفیانی، معمولاً به صورت داستان پیوسته [[نقل]] شده و جنگ‌های او با [[مردم]] مناطق مختلف، مطرح شده است<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۵.]</ref>. مکان‌هایی همچون: قرقیسیاء، حرّان، [[خراسان]]، [[زوراء]] ([[بغداد]])، [[جابیه]]، [[روم]]، [[دمشق]] و ... نام برده شده‌اند و از [[بنی امیه]]، [[بنی عباس]]، [[پرچم‌های سیاه]] و دیگر رویدادهای [[تاریخ اسلام]]، یاد شده است. نکتۀ مورد توجّه اهل سنّت قرار گرفته است<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۵.]</ref>.

*نکتۀ مهم در مجموعه [[احادیث]] سفیانی، تبادل متون در مصادر حدیثی [[شیعه]] و [[سنی]] است. این مطلب، حتی در [[کتاب الغیبة]] [[شیخ طوسی]] ینز به چشم می‌آید و ایشان برخی از متون اهل سنّت را گزارش کرده است. از زمان [[سید]] ابن طاووس و تألیف کتاب الملاحم و الفتن، گزارش [[احادیث]] و متون اهل سنّت که ناظر به موضوع [[علائم ظهور]] باشند در مصادر [[شیعی]]، بسیار گسترده‌تر شده است. نویسندگان متأخّر نیز گاه به [[نقل]] از این کتاب و گاه مستقیماً از مصادر اهل سنّت همچون الفتن ابن حمّاد و [[عقد الدرر]]، این متون را گزارش کرده‌اند<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۵.]</ref>.

بیش‌تر [[مفسران]]، از [[ظهور]] لشکری طغیان‌گر که [[آخر الزمان]] در کشورهای اسلامی به [[ستم]] و [[تعدی]] پرداخته، سرانجام در صحرایی بیرون از [[مکه]]، گرفتار [[عذاب الهی]] می‌شوند، خبر داده و [[آیه]] {{متن قرآن|وَلَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ وَأُخِذُوا مِن مَّكَانٍ قَرِيبٍ }}<ref> و کاش آنگاه را می‌دیدی که هراسان شده باشند، دیگر (راه) گریزی نیست و از جایی نزدیک فرو گرفته می‌شوند.؛ سوره سبأ، آیه ۵۱.</ref> را درباره آن [[لشکر]] دانسته‌اند. در [[روایات]] [[شیعه]] و [[سنی]]، نام [[رهبر]] این [[لشکریان]]، سفیانی ذکر شده است.<ref>جامع‌البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۲، ص‌۱۲۹؛ الدر المنثور، ج۶، ص‌۷۱۲ ـ ۷۱۴؛ عیاشی، ج‌۲، ص‌۵۷‌.</ref> [[آیه]] {{متن قرآن|أَفَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُواْ السَّيِّئَاتِ أَن يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الأَرْضَ}}<ref> پس آیا آنان که نیرنگ‌های زشت باختند ایمنی دارند از اینکه خداوند آنان را به زمین فرو برد؛ سوره نحل، آیه ۴۵.</ref> نیز که توطئه‌گران را به فرو رفتن در [[زمین]] تهدید می‌کند، بر [[لشکر سفیانی]] تطبیق داده شده است.<ref>البرهان، ج‌۱، ص‌۳۵۲ و ۳۵۴.</ref> [[آیه]] {{متن قرآن|آمِنُواْ بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَكُم مِّن قَبْلِ أَن نَّطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا}}<ref> به آنچه فرستاده‌ایم که کتاب آسمانی نزد شما را راست می‌شمارد ایمان بیاورید، پیش از آنکه چهره‌هایی را ناپدید سازیم و آنان را واپس گردانیم؛ سوره نساء، آیه ۴۷.</ref> نیز درباره بازماندگان [[لشکر سفیانی]] [[تأویل]] شده که صورت‌هایشان معکوس گشته، پشت سرشان قرار می‌گیرد<ref>البرهان، ج‌۱، ص‌۳۵۲ و ۳۵۴.</ref><ref>[http://maarefquran.com/Files/viewdmaarefBooks.php?bookId=1 دائرة المعارف قرآن کریم، ص ۱۱۴-۱۲۴]</ref>.

==خروج سفیانی‌های گوناگون==

===آیا سفیانی یکی است یا چند تن؟===

*باور عمومی کهن دربارۀ [[خروج سفیانی]] سبب شد که در طول [[تاریخ]]، افرادی از بنی امیّه که [[خروج]] کرده و در صدد در دست گرفتم [[قدرت]] بوده‌اند، به عنوان سفیانی، شناخته شوند. زیاد بن [[عبدالله]] بن [[یزید]] بن [[معاویه]] در سال‌های آغازین سدۀ دوم هجری<ref>انساب الاشراف: ص۹ ح۱۵۷ و ۲۰۳ و ۲۲۲، تاریخ الطبری: ج۷ ص۲۴۳ – ۲۶۳.</ref>، [[علی]] بن [[عبدالله]] بن خالد بن [[یزید]] بن [[معاویه]] در سال۱۹۵ هجری در زمان [[امام رضا]]{{ع}}<ref>تاریخ دمشق: ج۴۳ ص۲۴، سیر اعلام النبلاء: ج۹ ص۲۸۴.</ref>، و ابو حرب [[یمانی]] مبرقع<ref>تاریخ الطبری: ج۹ ص۱۱۶ و ۱۱۸، تاریخ الیعقوبی: ج۲ ص۴۴۲.</ref>در دورۀ [[معتصم]] [[عباسی]]، از جمله سفیانی‌هایی هستند که با [[هدف]] به دست گرفتن [[قدرت]]، [[خروج]] کرده‌اند و علیه شاخۀ [[مروانی]] بنی امیّه و یا [[خلافت]] [[بنی عباس]] شوریده‌اند. اگر چه سفیانی، فردی خوش نام نیست، ولی قدرت‌یابی و تسلّط مقتدرانۀ او بر [[شام]] و حتی مناطق [[حجاز]]، مورد توجه [[مردم]] بوده است<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۶.]</ref>. شهرت یافتن این افراد به سفیانی، نشان از عمق وجود جریان سفیانی در [[فرهنگ]] عمومی [[مسلمانان]] دارد. برخی از مورخان، [[احادیث]] مرتبط با سفیانی را ساخته و پرداختۀ این گروه برشمرده‌اند. مصعب بن [[زبیر]]، آغازگر این سخن است<ref>ر.ک: نسب قریش: ص۱۲۹.</ref> و افراد دیگری نیز در موافقت یا [[مخالفت]] آن سخن گفته‌اند <ref>ر.ک: الأغانی: ج۱۷ ص۲۱۸، تاریخ مدینة دمشق: ج۱۶ ص۳۰۳، تاریخ الإسلام: ج۶ ص۵۸، السیادة العربیة: ص۱۲۱، صخی الإسلام: ج۳ ص۲۳۸ -۲۳۹.</ref><ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۶.]</ref>. ولی توجه به فراوانی [[روایات شیعه]] و [[سنی]]، کهن بودن آن متون، رواج این [[فرهنگ]] در میان مردمان و سوء استفادۀ [[حاکمان]] و [[قدرت]] طلبان از این [[فرهنگ]] عمومی، اثبات می‌کند که این [[فرهنگ]]، ریشه در متون کهن حدیثی دارد<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۷.]</ref>.

== زمان [[خروج سفیانی]]==

*چنان که گذشت [[صدوق]] با ذکر [[سند]] از [[عمر بن حنظله]] [[نقل]] کرده که [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: پیش از [[قیام قائم]] پنج نشانة حتمی خواهد بود: [[یمانی]] و سفیانی و [[صیحه]] و [[قتل نفس زکیه]] و [[خسف به بیداء]] <ref>کمال الدین و تمام النعمة، ج ۲، ص ۶۵۰، ح۷.</ref><ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%AA_%D8%AC%DB%B3_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) درسنامه مهدویت: ج۳ ، ص ۱۲۶.]</ref>.

*دربارۀ زمان [[خروج]] به سه دسته [[روایت]] بر می‌خوریم:

**'''الف. [[خروج سفیانی]] [[پیش از ظهور]]:''' [[حَذلَم بن بشیر]] می‌گوید: به [[امام سجاد|امام زین العابدین]]{{ع}} عرض کردم: آمدن [[مهدی]] و [[نشانه‌ها]] و علایم آن را برای من بیان نمایید تا بدانم چه زمانی [[ظهور]] می‌کند؟ فرمود:{{متن حدیث|«... فَإِذَا ظَهَرَ السُّفْيَانِيُّ اخْتَفَى الْمَهْدِيُّ ثُمَّ يَخْرُجُ بَعْدَ ذَلِك‏»}}<ref> وقتی او خروج می‌کند، مهدی پنهان است و بعد از آن قیام می‌کند؛ الغیبة للنعمانی، ص۴۴۳، ح ۴۳۷.</ref><ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%AA_%D8%AC%DB%B3_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) درسنامه مهدویت: ج۳ ، ص ۱۲۶.]</ref>.

==محل [[خروج سفیانی]]==

*محل [[خروج]] او را نیز [[حمص]]، وادی یابس، ایلیاء "[[بیت المقدس]]"، اندرا و [[روم]] نوشته‌اند <ref>الفتن: ص۱۹۷ و ۱۹۳ و ۱۸۸، الغیبة، طوسی: ص۴۶۳.</ref>. مدّت [[حکومت سفیانی]] نیز در بیشتر [[روایات]]، نُه ماه دانسته شده است<ref>الغیبة،طوسی: ص۴۴۹، الفتن: ص ۱۸۸ و ۴۶۵.</ref>. گزارش‌هایی نیز زمان [[حکومت]] او را سه سال و نیم<ref>الفتن: ص۱۸۸.</ref> یا به اندازۀ دورۀ بارداری شتر  <ref>الغیبة، طوسی: ص۴۵۰.</ref> برشمرده‌اند<ref>دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷ ص۴۳۵.</ref><ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۶.]</ref>.

این عنوان، مربوط به مشهورترین [[نشانه‌های ظهور]] است که به طور گسترده در منابع قدیم و جدید، بیان شده است. این [[احادیث]] در مصادر [[شیعه]] و [[اهل سنت]] تقریباً یکسان آمده و این گونه نیست که به فرقۀ خاصی اختصاص داشته باشد. از منابع [[شیعه]]، [[نعمانی]] یک باب از [[کتاب الغیبة]]، را به [[احادیث]] سفیانی اختصاص داده و در آن، هجده [[حدیث]] گزارش کرده است؛ اما نعیم بن حمّاد در کتاب الفتن، بیش از ده باب به سفیانی و جنگ‌های او اختصاص داده و در آن، [[حدود]] ۱۲۰ خبر [[نقل]] می‌کند. در منابع متأخّر، از جمله بحار الأنوار، حجم [[احادیث]] مربوط به سفیانی، بسیار بیشتر از آن است که گفته شد. کثرت این [[احادیث]] و صحّت و اعتبار [[سند]] یا مضمون برخی از آنها علامت بودن سفیانی برای [[ظهور]] را اثبات می‌کند<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B7_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) دانشنامهٔ امام مهدی: ج۷، ص۴۳۳.]</ref>.

توجه بدین نکته، [[شایسته]] است که [[احادیث]] مرتبط با سفیانی، تنوّع دارند و متون مفصّل به بیان جزئیاتی پرداخته‌اند که گاه با هم معارض هستند؛ ولی مجموعۀ این متون و [[قدر]] مشترک آنها، این [[اطمینان]] را پدید می‌آورند که اصل [[حرکت سفیانی]] و مقابلۀ او با [[سپاه]] [[امام مهدی]] {{ع}} پذیرفته و ثابت است. [[دلایل]] اثبات کنندۀ این علامت، عبارت‌اند از:  

==[[فرجام سفیانی]]==

*بعضی از [[روایات]]، بدون اشاره به منطقۀ خاصی، از آن به سرزمین خشک <ref>الغیبة للنعمانی، ص ۳۰۵، ح ۱۶؛ کمال الدین و تمام النعمة، ج ۲، ص ۶۵۱، ح ۹؛ الغیبة للطوسی، ص ۴۴۳.</ref> یا [[مغرب]] [[زمین]] <ref> الغیبة للنعمانی، ص ۲۵۳، ح ۱۳، ص ۲۵۹، ح۱۸.</ref> یاد کرده و برخی دیگر [[شام]]  را محل [[خروج]] وی دانسته است. جمع بین همه [[روایات]] آن است که وی از سرزمین [[شام]] و منطقه‌ای خشک [[خروج]] خواهد کرد<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%AA_%D8%AC%DB%B3_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) درسنامه مهدویت: ج۳ ، ص ۱۲۸.]</ref>.

*دربارۀ کارهای سفیانی و مدت [[حکومت]] وی سخنان فراوان و عموماً نامعتبر به چشم می‌خورد؛ اما از آنجا که تنها بررسی خورج وی به عنوان نشانه در این بحث اهمیت دارد، از ذکر آنها صرف‌نظر می‌کنیم <ref>الفتن، ص ۲۵۳، شماره ۹۳۱.</ref><ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%AA_%D8%AC%DB%B3_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) درسنامه مهدویت: ج۳ ، ص ۱۲۸.]</ref>.

*پایان [[لشکریان]] سفیانی فرو رفتن در [[زمین]] و مبتلا شدن به [[خشم]] [[خداوند]] دانسته شده؛ اما سخن روشنی درباره فرجام خود سفیانی در دست نیست. البته در میان برخی منابع [[اهل سنت]]<ref>مثل کتاب الفتن نعیم بن حماد</ref> آمده است که: سفیانی و [[سپاهیان]] او در نهایت با [[امام مهدی|حضرت مهدی]]{{ع}} به کارزار می‌پردازند و به دست آن [[امام]] نابود می‌شوند. اما از آنجا که این کتاب چندان اعتباری ندارد، از [[نقل]] آنها چشم پوشی می‌کنیم<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%AA_%D8%AC%DB%B3_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) درسنامه مهدویت: ج۳ ، ص ۱۲۸.]</ref>.

== محل [[مرگ]] سفیانی==

=== [[پلیدی]] و سرکشی سفیانی===

=== [[فرهنگ]] و گرایش [[سیاسی]] سفیانی ===

=== [[کینه]] سفیانی نسبت به [[اهل بیت]] و شیعیان===

*یکی از [[نشانه‌های قطعی ظهور]] است. سفیانی، عنصر بی‌بندوبار، آلوده و پرده در [[اموی]] [[نسب]] و اموی‌نژاد است که در [[سوریه]] [[انقلاب]] می‌کند و انقلابش نیز، پس از [[غلبه]] بر دو گروه مخالف خویش، به ظاهر پیروز می‌گردد و آن دو خطّ‍‌ مخالف را که [[رهبری]] یکی را مردی سرخ رو و دیگری را مردی "[[ابرص]]" به عهده دارد، درهم می‌کوبد. فضای [[سیاسی]] و اجتماعی برای او آماده می‌شود و او بر منطقه وسیعی که شامل: [[دمشق]]، [[حمص]]، [[حلب]]، [[اردن]]، [[فلسطین]] و [[اسرائیل]] کنونی است، مسلّط‍‌ می‌گردد و [[یهودیان]] و عناصر تبهکار و [[حق‌ستیز]]، کودکان پرورشگاهی و کنار خیابانی از او [[پیروی]] می‌کنند و همه این تحوّلات ظرف شش ماه صورت می‌پذیرد. پس از استقرار [[قدرت]] و سیطره سفیانی در [[سوریه]] و منطقه وسیعی که نام برده شد، [[سپاه]] گرانی مرکب از ١٤٢ هزار نفر سازماندهی می‌کند و بخشی از آن را به منظور [[فتح]] [[عراق]] و بخشی دیگر را به سوی [[حجاز]] و [[مدینه منوّره]]، گسیل می‌دارد. [[سپاه]] ١٢ هزار نفری او به سوی [[مدینه]] می‌رود تا [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} آن [[اصلاحگر بزرگ جهانی]] را که خبر ظهورش پخش گردیده، دستگیر نماید. انان سه روز در [[مدینه]] توقّف می‌کنند و در آن‌جا دست به چپاول و جنایت می‌زنند و پس از آن، بخش مهمّ‌ آن ١٢ هزار نفر، [[مدینه]] را به منظور دستیابی به [[امام مهدی]] {{ع}} به قصد [[مکه]] ترک می‌کنند، چرا که اطّلاع می‌یابند که آن [[اصلاحگر بزرگ]]، از [[مدینه]] به [[مکه]] رفته است.  

*این [[سپاه]] تجاوزکار در راه [[مکه]]، به بیابانی می‌رسند و در آن‌جا، [[زمین]] به امر [[خدا]] همه آنان را می‌بلعد و جز دو نفر باقی نمی‌ماند، یکی از آن دو به سوی [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} می‌رود تا [[بشارت]] [[نابودی دشمنان]] [[حق]] و [[عدالت]] را بدهد و دیگری به سوی سفیانی می‌رود تا [[سرنوشت]] شوم ستونی از [[سپاه]] تجاوزکار او را گزارش کند. اما [[سپاه]] تجاوزکاری که از سوی سفیانی به [[عراق]] گسیل می‌گردد، در منطقه‌ای از اطراف [[نجف]] که "[[روحاء]]" نام دارد پیاده می‌شود و ده‌ها هزار نفر از آنان برای اشغال [[نجف]] و [[کوفه]] حرکت می‌کنند.  

*سرانجام این بخش از [[سپاه سفیانی]] به سوی [[شام]] برمی‌گردد، اما گروهی از [[کوفه]] و گروهی به [[فرماندهی]] "[[سید هاشمی]]" و گروهی به [[فرماندهی]] قهرمان پرواپیشه "یمنی"، [[سپاه]] ١٠٠ هزار نفری سفیانی را تعقیب می‌کنند و طی‌ [[جنگ]] خونین میان راه [[عراق]] و [[شام]] همه را درهم می‌کوبند و انبوهی اسیر و غنایم جنگی، بدست می‌آورند.  

*اما سرانجامِ شوم سفیانی و جنبش ارتجاعی او، بدین‌گونه پایان می‌پذیرد که: [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} آن [[اصلاحگر]] [[زمین]] و زمان [[پس از ظهور]] خویش، از [[مکه]] به تدریج به [[کوفه]] می‌رسد و پس از استقرار [[عدالت]] در [[حجاز]] و [[عراق]] و [[دمشق]]، قلمرو سیطره ظالمانه سفیانی را [[هدف]] قرار می‌دهد. در حرکت اصلاحی [[امام]] به سوی [[شام]]، انبوهی از حق‌طلبان به او می‌پیوندند و سفیانی نیز در "[[رمله]]"، شمال شرقی [[فلسطین]] و [[قدس]] برای شرارت آماده می‌شود. لحظات رویارویی دو [[سپاه حق]] و [[باطل]] و [[عدل]] و [[بیداد]]، فرا می‌رسد، گروه‌هایی از [[سپاه سفیانی]]، قرارگاه خویش را رها کرده و به [[لشکر حق]] می‌پیوندند و گروهی نیز به [[سپاه سفیانی]] ملحق می‌شوند. شرایط‍‌ برای یک پیکار بزرگ و سرنوشت‌ساز آماده می‌شود.  

*سفیانی با دریافت گزارش رسیدن نیروی [[حق]] و آمدن [[اصلاحگر بزرگ]] [[امام مهدی]] {{ع}} از [[عراق]] به [[شام]] و [[فلسطین]]، خود را با همه [[قدرت]] و امکانات آماده رویارویی و [[دیدار]] می‌کند و بنا به روایتی از [[امام باقر]] {{ع}} می‌گوید: {{متن حدیث|"أَخْرِجُوا إِلَيَّ ابْنَ عَمِّي!"}} یعنی: عموزاده‌ام را نزد من بیاورید<ref>به اعتبار این‌که از نسل بنو امیه است و آنان خود را پسر عموهای [[بنی هاشم]] می‌پندارند.</ref>. پس از آن‌که رویاروی هم قرار می‌گیرند و [[امام مهدی]] {{ع}} سفیانی را برای [[گفتگو]] به حضور می‌پذیرد و آن [[گفتگو]] به [[بیعت]] سفیانی با [[امام مهدی|حضرت مهدی]] و با [[ایمان]] به او و حرکت عظیم و عمیق و آسمانی او می‌انجامد، سفیانی از قرارگاه [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} به سوی [[سپاه]] خویش بازمی‌گردد که سران سپاهش می‌پرسند: چه کردی‌؟ پاسخ می‌دهد: "من در برابر منطق پولادین و موضع بحق [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}، [[اسلام]] او را پذیرفتم و به راه و رسم او گردن نهادم و با او دست [[بیعت]] دادم و از گذشته سیاه خویش، ندامت کردم." سران [[سپاه]] او می‌گویند: "زشت باد [[رأی]] تو! در شرایطی که خلیفه‌ای بلامانع و پراقتدار به سوی [[امام مهدی]] {{ع}} رفتی، اینک بر خطّ‍‌ [[اطاعت]] او گردن نهاده، بازگشته‌ای‌؟" سفیانی از [[پیمان]] خویش دست کشیده و [[بیعت]] خویش با [[حجّت]] [[خدا]] و [[خلیفه]] [[راستین]] او را می‌شکند و به [[تشویق]] سران [[سپاه]] تجاوزکار خود، برای پیکار با [[حق]] و [[عدالت]] آماده می‌شود.

*سحرگاه یکی از روزها، پیکار نهایی [[حق]] و [[باطل]] آغاز می‌گردد و [[خداوند]] پس از نبردی خونبار میان دو [[سپاه]] [[عدل]] و [[ظلم]]، [[حجت]] [[خدا]] و [[یاران]] حق‌گرای او را [[پیروزی]] کامل می‌بخشد و آنان، [[سپاه]] [[حق‌ستیز]] سفیانی را به‌طور کامل نابود می‌سازند<ref>بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۳۸۸؛ معجم احادیث الامام المهدی {{ع}}، ج ۳، ص ۳۱۶.</ref>.

*طبق [[روایت]] دیگری، سفیانی از [[سرنوشت]] شوم و تکاندهنده [[سپاه]] خویش که در راه [[مکه]] به [[زمین]] فرومی‌رود و [[زمین]] به [[فرمان خدا]] آن‌ها را می‌بلعد درس عبرت گرفته و می‌کوشد تا [[فرمان]] [[امام مهدی]] {{ع}} را گردن نهد. به همین جهت [[بیعت]] می‌کند، اما پس از اندک‌زمانی [[بیعت]] خویش را می‌شکند و سرکشی می‌کند و پس از نبردی خونین به [[اسارت]] درمی‌آید و نابود می‌گردد<ref>عقد الدرر، ص ۱۳۳؛ معجم احادیث الامام المهدی {{ع}}، ج ۱، ص ۵۰۵.</ref>.  

*یکی از [[نشانه‌های حتمی ظهور]] [[مصلح بزرگ جهانی]]، [[خروج سفیانی]] است<ref>بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۱۸۲.</ref>. سفیانی در [[روایات]] این‌گونه توصیف شده است: مردی است به رنگ سرخ و زرد، با چشم کبود. در ظاهر ذکر [[خدا]] می‌گوید، ولی از پلیدترین و کثیف‌ترین [[مردم]] روزگار است و در [[پلیدی]] و خباثت چنان است که [[زن]] بچه‌دار خود را از [[ترس]] این‌که مبادا [[مردم]] را به مخفیگاه او [[راهنمایی]] کند، زنده به [[گور]] می‌کند<ref>بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۲۰۶.</ref>. در روایتی [[حضرت علی]] {{ع}} فرمود: پسر [[هند]] جگرخوار (سفیانی) از بیابان بیرون می‌آید. او مردی متوسط‍‌ القامه، قیافه‌اش وحشتناک و سرش ضخیم و رویش آبله دارد. اگر او را ببینی خیال می‌کنی یک‌چشمی است، او از اولاد [[ابو سفیان]] است. وی [[خروج]] می‌کند و به [[کوفه]] (یا [[نجف]]) می‌آید و بر [[منبر]] آن می‌نشیند. گروه کثیری را [[فریب]] می‌دهد و آنان را با خود همدست می‌نماید و مناطق: [[شام]]، [[دمشق]]، [[حمص]]، [[فلسطین]]، [[اردن]] و قنسرین را [[تصرف]] می‌نماید<ref>بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۲۰۶؛ منتخب الاثر، ص ۴۵۸.</ref>. وی گروه بسیاری از [[شیعیان]] را به قتل می‌رساند<ref>بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۲۱۵ و ۲۲۲.</ref>، سپس از [[ظهور]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} اطلاع پیدا می‌کند. لشکری انبوه به سوی او می‌فرستد اما به خود [[امام]] دست نمی‌یابد و سرانجام در بیابانی بین [[مکه]] و [[مدینه]] به [[زمین]] فرو می‌روند<ref>همان، ص ۲۳۸.</ref>. از [[امام صادق]] {{ع}} آورده‌اند که فرمود: گویی می‌نگرم که سفیانی در [[کوفه]] و در میدان شهر شما، بساط‍‌ خویش را گسترده است و جارچی‌های او جار می‌زنند که: "هرکس سر شیعه‌ای را بیاورد یک هزار درهم جایزه دارد"<ref>غیبة طوسی، ص ۲۷۳؛ بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۲۱۵.</ref>. آن‌گاه است که [[همسایه]] بر [[همسایه]] می‌شورد و او را به [[جرم]] [[شیعه]] بودن سر می‌برد تا هزار درهم جایزه بگیرد. اصل [[خروج سفیانی]]، صرف‌نظر از ویژگی‌ها و قضایای جزئی، امری مسلّم است، ولی این‌که سفیانی کیست و چه ویژگی‌هایی دارد و چگونه [[شورش]] می‌کند، چندان روشن نیست. در برخی از [[روایات]]، از [[امام علی]] {{ع}} در مورد [[نام سفیانی]] پرسیده شده و آن حضرت، از بیان آن خودداری کرده‌اند<ref>همان، ص ۲۰۶.</ref>. حال آن‌که اگر نام وی مشخص بود، دلیلی نداشت که از بردن نام وی، خودداری کند. به نظر می‌رسد، سفیانی فرد مشخصی نیست، بلکه فردی است با ویژگی‌های [[ابو سفیان]]، که [[در آستانه ظهور]] [[مهدی]] {{ع}} به طرفداری از [[باطل]]، [[خروج]] می‌کند و [[مسلمانان]] را به [[انحراف]] می‌کشاند. [[امام سجاد]] {{ع}} می‌فرماید: "[[ظهور قائم]] {{ع}} از [[ناحیه]] [[خداوند]]، قطعی و [[خروج سفیانی]] نیز، قطعی است. در برابر هرقیام‌کننده و مصلحی، یک سفیانی وجود دارد"<ref>بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۱۸۲.</ref>. و یا [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرماید: "ما و [[خاندان]] [[ابو سفیان]]، دو خاندانی هستیم که بر سر [[دین خدا]] باهم [[دشمنی]] داریم. ما سخن [[خداوند]] را [[تصدیق]] کردیم و آنان [[تکذیب]] کردند. [[ابو سفیان]]، با [[پیامبر]] {{صل}} [[مبارزه]] کرد و [[معاویه]] با [[امام علی|علی]] {{ع}} و [[یزید]] با [[امام حسین|حسین بن علی]] {{عم}} به [[مخالفت]] برخاستند و سفیانی نیز با [[قائم]] {{ع}} خواهد جنگید"<ref>همان.</ref>.  

*براساس این [[روایات]]، سفیانی جریان [[باطل]] در بستر [[تاریخ]] است و رودررویی بین [[حق]] و [[باطل]] در این دو [[خانواده]]، نمونه بارزی از جریان این دو خط‍‌ است. پس بر فرض که سفیانی را از نسل [[ابو سفیان]] هم بدانیم، آخرین مهره این زنجیره، همان سفیانی است که [[در آستانه ظهور]] [[قائم]] {{ع}} [[خروج]] می‌کند. این‌که همزمان با [[خروج سفیانی]] از منطقه [[شام]]، [[یمانی]] و [[خراسانی]] به طرفداری از [[حق]] در [[ناحیه]] [[خراسان]] و [[یمن]]، [[قیام]] می‌کنند، نیز مؤید این نظر می‌تواند باشد"<ref>بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۲۱۰ و ۲۱۷.</ref>. [[ابو سفیان]]، به عنوان سردمدار [[شرک]] و بت‌پرستی و سرمایه‌داری طاغوتی، هرنوع حرکت و جنبشی را که دم از [[عدالت]]، [[برادری]] و [[آزادی]] می‌زد، [[دشمن]] خود می‌دانست و با [[قدرت]] تمام در برابر آن به [[مبارزه]] برمی‌خاست. سفیانی، فردی است با این ویژگی‌ها که در برابر [[انقلاب]] بزرگ جهانی [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} [[خروج]] می‌کند. بر این اساس، در [[حقیقت]] سفیانی یک جریان است، نه یک شخص<ref>چشم‌به‌راه مهدی، جمعی از نویسندگان مجله حوزه، ص ۲۷۵.</ref><ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۴۰۴.</ref>.

* [[پرونده:136865.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۳ (کتاب)|'''درسنامه مهدویت ج۳''']]