فروع دین: تفاوت میان نسخه‌ها

*[[تعالیم]] [[آیین اسلام]]، دارای دو بخش [[اعتقادی]] و عملی‌اند. بخش [[اعتقادی]]، از [[اصول دین]] و [[مذهب]] سخن می‌گوید و بخش عملی، از فروع دین. بخش دوم را از آن رو "[[فروع]]" خوانند که در برابر "اصول" جای دارد<ref>فرهنگ معارف اسلامی‌، ۳/ ۴۴۲.</ref>. نه از آن رو که اهمیت ندارد. از این رو، [[پایبندی]] به فروع دین نیز- همچون [[اصول دین]]- [[واجب]] است. فروع دین مجموعه‌ای از [[وظایف]] و [[تکالیف]] عملی است که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} برای [[سعادت دنیوی]] و [[اخروی]] [[انسان‌ها]] از [[وحی]] برگرفته و [[ابلاغ]] کرده است. برخی از فروع دین، رابطه [[انسان]] با [[خدا]] را در قالب [[قوانین]] و [[احکام]] بیان می‌کنند و وظایفی را برای او پیش می‌کشند؛ وظایفی همچون [[نماز]]، [[روزه]] و [[حج]]. برخی دیگر به وظایفی که [[انسان‌ها]] در برابر یکدیگر دارند نظر دارند و روابط انسانی را تنظیم می‌کنند؛ مانند [[جهاد]]، [[خمس]] و بیع<ref>دائرة المعارف تشیع‌، ۲/ ۱۵۲.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 359.</ref>.

*[[دانش]] [[فقه]] و اصول، از دانش‌های [[اسلامی]] هستند که در قلمرو فروع دین، به پرسش‌های [[انسان]] پاسخ می‌دهند و [[وظایف]] او را مشخص می‌سازند<ref>آشنایی با علوم اسلامی‌، ۲۵۲؛ مناهج الاصول الی علم الاصول‌، ۱/ ۵۴- ۴۵.</ref>. [[فقهای شیعه]] از رهگذر این [[دانش‌ها]]، فروع دین را از متون [[دینی]] استخراج و [[استنباط]] می‌کنند و [[احکام عملی]] [[شریعت]] را به دست می‌دهند. منابعی که [[فقها]] از آنها [[بهره]] می‌جویند عبارت‌اند از: کتاب ([[قرآن]])، [[سنت]] ([[حدیث]])، [[اجماع]] و [[عقل]]<ref>اصل الشیعة و اصولها، ۱۱۴ و ۱۱۵.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 359.</ref>.

*میان اصول و فروع دین تفاوت‌هایی وجود دارد که عبارت‌اند از:

#[[اصول دین]] از [[اعتقادات]] و ایمانیات سخن می‌گویند؛ ولی فروع دین نظر به عمل [[انسان]] دارند<ref>آموزش دین‌، ۱۸- ۱۰.</ref>.

#[[اصول دین]] [[نیازمند]] یقین‌اند و از این رو، [[تقلید]] را برنمی‌تابند؛ اما فروع دین [[نیازمند]] [[تبلیغ]] و بیان‌اند و [[حکم عقل]] در آنها کافی نیست و از این رو تقلیدپذیرند<ref>المیزان‌، ۱۳/ ۵۸ و ۵۹.</ref>.

#[[اصول دین]] از مقوله إخبار و [[وصف]] کردن‌اند؛ اما فروع دین، انشائی و دستوری‌اند و [[امر و نهی]]<ref>کفایة الاصول‌، ۴۱- ۳۴.</ref>.  

#در [[اصول دین]] اختلافی نیست؛ اما گاه در فروع دین اختلافاتی رخ می‌نماید. این بدان سبب است که عمل به ظن در [[اصول دین]] روا نیست؛ ولی ظن معتبر گاه در فروع دین منشأ عمل می‌شود<ref>شریعت در آینه معرفت‌، ۱۶۲- ۱۵۸ و ۳۶۶- ۳۶۰.</ref>.  

#[[نسخ]] به فروع دین راه دارد؛ اما در [[اصول دین]] به هیچ روی وجود ندارد<ref>کشاف اصطلاحات الفنون‌، ۱/ ۷۶۰.</ref>. و. علمای [[شیعه]] [[اصول دین]] را پنج اصل دانسته‌اند؛ اما [[فروع]] را هشت یا ده فرع<ref>مجموعه آثار، ۱۷/ ۲۲۰.</ref>. حتی گاه هر آنچه را در برابر اصول جای دارد و جزو [[احکام عملی]] است، از فروع دین شمرده‌اند<ref>معارف و معاریف‌، ۴/ ۱۷۱۵؛ شرح المواقف‌، ۱/ ۳۸.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 350-360.</ref>.